Mistrzostwa świata w szachach 1972

30px    Mecz o mistrzostwo świata w szachach 1972 x130px x130px uczestnicy Boris Spasski Robert Fischer narodowość statusobrońca tytułupretendent data urodzenia 30 stycznia 1937 9 marca 1943 ranking 2660 (nr 2.) 2785 (nr 1.) wynik meczu 8½ 12½ 19691975 Rozgrywany był od 4 lipca 1972Reykjavík, Islandia Mistrzostwa świata w szachach 1972 – cykl rozgrywek najwyższej rangi w celu wyłonienia indywidualnego szachowego mistrza świata na 1972 pod egidą FIDE. Finałowy mecz tych rozgrywek pomiędzy aktualnym mistrzem świata Borisem Spasskim, a zwycięzcą meczów pretendentów, Robertem Fischerem został rozegrany w Reykjavíku w dniach 4 lipca – 1 września 1972. Odbyło się dziesięć turniejów strefowych, turniej międzystrefowy, mecze kandydatów oraz mecz finałowy, w którym zwyciężył pretendent Amerykanin Robert Fischer, zostając jedenastym w historii oficjalnym mistrzem świata w szachach.

W rozgrywkach wzięło udział 167 szachistów z 60 krajów, w tym dwóch Polaków Jan Adamski (wicemistrz Polski) i Jerzy Lewi (mistrz Polski), ale bez sukcesów. Obaj odpadli w turniejach strefowych: Adamski był 19. w Raacha, a Lewi 12. w Atenach.

System rozgrywek Przeprowadzony system rozgrywek o tytuł indywidualnego szachowego mistrza świata na 1972 składał się z dwóch etapów (eliminacji – w celu wyłonienia pretendenta do tytułu MŚ i pojedynku finałowego). Eliminacje były trójstopniowe (turnieje strefowe, turniej międzystrefowy oraz trójstopniowe mecze kandydatów – ćwierćfinały, półfinały i finał). FIDE ustaliło następujące parytety szachistów w poszczególnych strefach, którzy awansowali do turnieju międzystrefowego: 1 strefa – Europa (3 szachistów) 2 strefa – Europa (3 szachistów) 3 strefa – Europa (3 szachistów) 4 strefa – ZSRR (4 szachistów) 5 strefa – Stany Zjednoczone (3 szachistów) 6 strefa – Kanada (1 szachista) 7 strefa – Ameryka Środkowa (1 szachista) 8 strefa – Ameryka Południowa (3 szachistów) 9 strefa – Azja Zachodnia (1 szachista) 10 strefa – Azja Południowo-Wschodnia (1 szachista) zwycięzca turnieju międzystrefowego w poprzednim cyklu rozgrywek 1966–1969 – Bent Larsen (Dania) Z turnieju międzystrefowego do meczów kandydatów awansowało 6 szachistów, finalista w poprzednim cyklu rozgrywek 1966–1969 – Tigran Petrosjan (ZSRR) i finalista meczów kandydatów w poprzednim cyklu rozgrywek 1966–1969 – Wiktor Korcznoj (ZSRR). Zwycięzca finałowego pojedynku kandydatów (pretendent) awansował do meczu finałowego, w którym zmierzył się z obrońcą tytułu MŚ – Boris Spasski (ZSRR).

Eliminacje Turnieje strefowe 1 strefa – Europa Algarve (1969) Miejsce Szachista Punkty 1. Dragoljub Minić 12½ Miroslav Filip 12½ Svetozar Gligorić 12½ 4. Sergio Mariotti 12 5. David Levy 11½ Miłko Bobocow 11½ 7. William Hartston 10½ 8. István Bilek 9½ 9. Heinz Schaufelberger 8 Bernard Huguet 8 11. Brian Donnely 6½ Michael Littleton 6½ Fernando Visier Segovia 6½ Joaquim Durão 6½ 15. Helmut Schumacher 5½ 16. Rafael Saborido Carné 5 17. João Cordovil 4 Joseph Feller 4 2 strefa – Europa Raach (5 października – 4 listopada 1969) Miejsce Szachista Punkty 1. Wolfgang Uhlmann 15½ 2. Ulf Andersson 13½ Borislav Ivkov 13½ Lajos Portisch 13½ Jan Smejkal 13½ 6. Guðmundur Sigurjónsson 13 7. Hans-Joachim Hecht 12½ 8. Iwan Radułow 12 9. Lutz Espig 11½ Börje Jansson 11½ Aleksandar Matanović 11½ 12. Dolfi Drimer 11 Jürgen Dueball 11 Arne Zwaig 11 15. László Bárczay 10½ 16. Andreas Dückstein 9½ 17. Heikki Westerinen 9 18. Ole Jakobsen 8½ 19. Jan Adamski 7½ 20. Robert Hartoch 6½ 21. Aki Lahti 3½ 22. Henry Camilleri 1½ 3 strefa – Europa Ateny (2 – 26 października 1969) Miejsce Szachista Punkty 1. Milan Matulović 13 2. Vlastimil Hort 12½ Robert Hübner 12½ 4. Florin Gheorghiu 12 5. Vlastimil Jansa 11½ 6. István Csom 10 7. Friðrik Ólafsson 9½ 8. Nikoła Spiridonow 9 9. Győző Forintos 8½ Risto Ničevski 8½ 11. Eigil Pedersen 8 12. Jerzy Lewi 7 13. Franz Stoppel 6 Daniel Wright 6 Hristos Kokkoris 6 16. Triantafyllos Siaperas 5 17. Nevzat Süer 4½ 18. André Lombard 3½ 4 strefa – ZSRR Moskwa (6 września – 12 października 1969) Miejsce Szachista Punkty 1. Lew Poługajewski 14 Tigran Petrosjan 14 3. Mark Tajmanow 13½ Wasilij Smysłow 13½ Jefim Geller 13½ 6. Leonid Stein 13 7. Jurij Bałaszow 12½ Ratmir Chołmow 12½ Igor Płatonow 12½ 10. Aivars Gipslis 12 Władimir Sawon 12 12. Orest Awierkin 11½ 13. Samuił Żuchowicki 11 14. Władimir Liberzon 10½ Michaił Tal 10½ 16. Jewgienij Wasiukow 9½ 17. Igor Zajcew 9 Aleksandr Zajcew 9 Anatolij Łutikow 9 Eduard Gufeld 9 21. Wołodymyr Tukmakow 7½ 22. Siemion Furman 7 23. Wiktor Kuprejczyk 6½ 5 strefa – Stany Zjednoczone Nowy Jork (30 listopada – 17 grudnia 1969) Miejsce Szachista Punkty 1. Samuel Reshevsky 8 2. William Addison 7½ 3. Pál Benkő 7 4. William Lombardy 6 5. Donald Byrne 5½ Larry Evans 5½ Edmar Mednis 5½ Bernard Zuckerman 5½ 9. Arthur Bisguier 4½ Robert Byrne 4½ Anthony Saidy 4½ 12. Karl Burger 2 6 strefa – Kanada Pointe-Claire (10 – 23 sierpnia 1969) Miejsce Szachista Punkty 1. Duncan Suttles 13 Zvonko Vranesic 13 3. Géza Füster 12 4. Bruce Amos 11½ Laszlo Witt 11½ Walter Dobrich 11½ 7. Lawrence Day 10½ 8. George Kuprejanov 10 9. Peter Biyiasas 9½ Camille Coudari 9½ 11. Elod Macskasy 8½ 12. Mark Schulman 7½ 13. Leon Piasetski 7 14. Ray Kerr 6½ 15. James Mathers 5 16. Walter Litwinczuk 3½ Klaus Pohl 3½ 18. Harold Tootoosis ½ 7 strefa – Ameryka Środkowa Quito / Guayaquil (11 – 29 lipca 1969) Miejsce Szachista Punkty 1. Olavo Yépez 9½ Eleazar Jiménez 9½ 3. Silvino García Martínez 8 4. Luis Augusto Sánchez 7½ Mario Campos 7½ 6. Carlos Cuartas 7 7. César Muñoz 6½ 8. Miguel Colón Romero 6 9. William Hook 5½ 10. Franklin Idrovo Vintamilla 4 11. Narciso Salas Chávez 2½ Gustavo Peña 2½ 13. Benjamin Rojas Aguilera 2 8 strefa – Ameryka Południowa Mar del Plata (22 marca – 12 kwietnia 1969) Miejsce Szachista Punkty 1. Miguel Najdorf 15½ Óscar Panno 15½ 3. Raimundo García 13 Henrique Mecking 13 5. Jorge Rubinetti 12 6. Hélder Câmara 11 Orestes Rodríguez Vargas 11 8. Miguel Quinteros 10½ 9. Samuel Schweber 10 10. Luis Marcos Bronstein 9½ Héctor Rossetto 9½ 12. Herman van Riemsdijk 8½ 13. Antônio Cavilhas Rocha 7½ 14. Victorio Riego Prieto 5½ Canobra, Juvenal 5½ 16. Pedro García Toledo 4½ Carlos Silva Sánchez 4½ 18. José Luis Alvarez del Monte 3 19. Ismael Mendivil Salinas 1½ 9 strefa – Azja Zachodnia Singapur (3 – 17 listopada 1969) Miejsce Szachista Punkty 1. Shimon Kagan 8 Tüdewijn Üjtümen 8 3. Malkiel Peretz 7½ 4. Manuel Aaron 5½ Purev Tumurbator 5½ 6. Naser Hemmasi 5 Syed Nasir Ali 5 8. Morteza Hemmasian 3½ 10 strefa – Azja Południowo-Wschodnia Singapur (3 – 23 sierpnia 1969) Miejsce Szachista Punkty 1. Renato Naranja 8 Walter Browne 8 3. Herman Ardiansyah 7½ Max Arie Wotulo 7½ 5. Giam Choo Kwee 7 6. Terrey Ian Shaw 6 Tan Lian Seng 6 8. Edgar De Castro 5½ Yukio Miyasaki 5½ 10. Choo Min Wang 3 11. Chan Ping Yuen 1 Graham Haase 1

Turniej międzystrefowy Palma de Mallorca (8 listopada – 13 grudnia 1970)Miejsce Szachista Ranking Wynik partii / kolor bierek Punkty 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 1. Robert Fischer 2720 (1.) 0 1 ½ 1 1 ½ 1 ½ 1 1 1 1 1 1 1 1 ½ 1 1 ½ ½ 1 ½ 18½ 2. Bent Larsen 2650 (5.) 1 ½ ½ 0 1 ½ ½ ½ ½ 1 1 0 ½ ½ 1 ½ 1 ½ 1 1 ½ 1 ½ 15 Jefim Geller 2660 (4.) 0 ½ 1 ½ 1 ½ 1 ½ ½ ½ 1 ½ ½ 1 ½ 1 ½ ½ ½ 1 1 ½ ½ 15 Robert Hübner 2510 (58.) ½ ½ 0 ½ 1 ½ 0 ½ ½ 0 ½ ½ 1 ½ 1 1 1 1 ½ 1 1 1 1 15 5. Mark Tajmanow 2600 (13.) 0 1 ½ ½ ½ ½ ½ ½ ½ ½ 0 ½ 0 1 1 ½ 1 ½ 1 ½ 1 1 1 14 Wolfgang Uhlmann 2570 (20.) 0 0 0 0 ½ 1 ½ ½ 1 ½ ½ 1 ½ 0 1 ½ 1 1 ½ 1 1 1 1 14 7. Lajos Portisch 2630 (9.) ½ ½ ½ ½ ½ 0 ½ 0 1 ½ 1 1 ½ ½ ½ 1 ½ ½ 1 ½ 1 1 0 13½ Wasilij Smysłow 2620 (10.) 0 ½ 0 1 ½ ½ ½ 1 ½ ½ 0 ½ ½ ½ ½ ½ ½ 1 1 ½ 1 1 1 13½ 9. Lew Poługajewski 2640 (7.) ½ ½ ½ ½ ½ ½ 1 0 ½ 1 ½ ½ ½ ½ 1 0 ½ 1 1 ½ ½ ½ ½ 13 Svetozar Gligorić 2580 (18.) 0 ½ ½ ½ ½ 0 0 ½ ½ 1 ½ 1 ½ 1 ½ ½ 1 0 ½ 1 ½ 1 1 13 11. Óscar Panno 2530 (43.) 0 0 ½ 1 ½ ½ ½ ½ 0 0 ½ ½ ½ 1 1 ½ ½ ½ ½ 1 1 ½ 1 12½ Henrique Mecking 2540 (36.) 0 0 0 ½ 1 ½ 0 1 ½ ½ ½ 1 ½ ½ ½ ½ 0 ½ ½ 1 1 1 1 12½ 13. Vlastimil Hort 2610 (12.) 0 1 ½ ½ ½ 0 0 ½ ½ 0 ½ 0 1 ½ 1 ½ ½ ½ ½ 1 ½ 1 ½ 11½ 14. Borislav Ivkov 2570 (20.) 0 ½ ½ 0 1 ½ ½ ½ ½ ½ ½ ½ 0 ½ ½ 0 ½ ½ ½ ½ 1 ½ ½ 10½ 15. Duncan Suttles 2460 (124.) 0 ½ 0 ½ 0 1 ½ ½ ½ 0 0 ½ ½ ½ 0 ½ ½ 1 ½ 0 1 ½ 1 10 Dragoljub Minić 2470 (110.) 0 0 ½ 0 0 0 ½ ½ 0 ½ 0 ½ 0 ½ 1 1 ½ ½ ½ 1 ½ 1 1 10 17. Samuel Reshevsky 2590 (15.) 0 ½ 0 0 ½ ½ 0 ½ 1 ½ ½ ½ ½ 1 ½ 0 ½ ½ ½ 0 0 ½ 1 9½ 18. Milan Matulović 2560 (25.) ½ 0 ½ 0 0 0 ½ ½ ½ 0 ½ 1 ½ ½ ½ ½ ½ ½ ½ 0 0 ½ 1 9 William Addison 2490 (78.) 0 ½ ½ 0 ½ 0 ½ 0 0 1 ½ ½ ½ ½ 0 ½ ½ ½ ½ 0 0 1 1 9 20. Miroslav Filip 2520 (49.) 0 0 ½ ½ 0 ½ 0 0 0 ½ ½ ½ ½ ½ ½ ½ ½ ½ ½ ½ 1 ½ 0 8½ Renato Naranja – ½ 0 0 0 ½ 0 ½ ½ ½ 0 0 0 0 ½ 1 0 1 1 1 ½ 0 0 1 8½ Tüdewijn Üjtümen 2400 (232.) ½ ½ 0 0 0 0 0 0 ½ ½ 0 0 ½ 0 0 ½ 1 1 1 0 1 1 ½ 8½ 23. Jorge Rubinetti 2430 (172.) 0 0 ½ 0 0 0 0 0 ½ 0 ½ 0 0 ½ ½ 0 ½ ½ 0 ½ 1 0 1 6 24. Eleazar Jiménez 2420 (193.) ½ ½ ½ 0 0 0 1 0 ½ 0 0 0 ½ ½ 0 0 0 0 0 1 0 ½ 0 5½

Mecze kandydatów Ćwierćfinały Vancouver (16 maja – 1 czerwca 1971) Szachista Ranking Partia / wynik partii / kolor bierek Punkty 1. 2. 3. 4. 5. 6. Mark Tajmanow 2620 (10.) 0 0 0 0 0 0 0 Robert Fischer 2740 (1.) 1 1 1 1 1 1 6

Las Palmas de Gran Canaria (13 – 30 maja 1971) Szachista Ranking Partia / wynik partii / kolor bierek Punkty 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. Bent Larsen 2660 (3.) 1 0 ½ 1 ½ 1 ½ 0 1 5½ Wolfgang Uhlmann 2580 (19.) 0 1 ½ 0 ½ 0 ½ 1 0 3½

Sewilla (13 – 23 maja 1971) Szachista Ranking Partia / wynik partii / kolor bierek Punkty 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. Robert Hübner 2590 (17.) ½ ½ ½ ½ ½ ½ 0 3 Tigran Petrosjan 2640 (5.) ½ ½ ½ ½ ½ ½ 1 4

Moskwa (13 – 31 maja 1971) Szachista Ranking Partia / wynik partii / kolor bierek Punkty 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. Wiktor Korcznoj 2660 (3.) 1 ½ ½ 0 1 ½ 1 1 5½ Jefim Geller 2630 (6.) 0 ½ ½ 1 0 ½ 0 0 2½

Półfinały Denver (6 – 20 lipca 1971) Szachista Ranking Partia / wynik partii / kolor bierek Punkty 1. 2. 3. 4. 5. 6. Robert Fischer 2760 (1.) 1 1 1 1 1 1 6 Bent Larsen 2660 (4.) 0 0 0 0 0 0 0

Moskwa (4 – 26 lipca 1971) Szachista Ranking Partia / wynik partii / kolor bierek Punkty 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Tigran Petrosjan 2640 (5.) ½ ½ ½ ½ ½ ½ ½ ½ 1 ½ 5½ Wiktor Korcznoj 2670 (3.) ½ ½ ½ ½ ½ ½ ½ ½ 0 ½ 4½

Finał thumb|250px|Finalista meczów kandydatów Tigran Petrosjan Buenos Aires (30 września – 26 października 1971) Szachista Ranking Partia / wynik partii / kolor bierek Punkty 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. Robert Fischer 2760 (1.) 1 0 ½ ½ ½ 1 1 1 1 6½ Tigran Petrosjan 2640 (5.) 0 1 ½ ½ ½ 0 0 0 0 2½

Mecz finałowy Przygotowania do meczu finałowego Już na długo przed rozpoczęciem mecz cieszył się olbrzymim zainteresowaniem, nie tylko wśród szachistów. Po raz pierwszy bowiem od ćwierćwiecza naprzeciwko radzieckiego mistrza miał zasiąść pretendent z innego kraju. Pretendent Amerykanin Robert Fischer był szachistą wyjątkowym, odnoszącym niespotykane wcześniej sukcesy (w drodze do meczu z Borisem Spasskim dwukrotnie pokonał w meczach kandydatów swoich przeciwników w stosunku 6 : 0, a byłego mistrza świata, Tigrana Petrosjana – 6½ : 2½). Z tego powodu, jak również i powodów politycznych (naprzeciwko siebie stanęli rywale z dwóch największych, rywalizujących ze sobą, mocarstw świata), pojedynek nazwano „meczem stulecia”. Fischer przed meczem przestudiował z tzw. „czerwonej księgi” wszystkie partie Spasskiego, a prócz tego trenował podnoszenie ciężarów i boks, aby nabrać kondycji fizycznej, natomiast Spasski przede wszystkim gruntownie przygotowywał się teoretycznie, korzystając z pomocy paru arcymistrzów. Spasski miał pewną przewagę psychologiczną, bowiem w pięciokrotnych wcześniejszych partiach nigdy z nim nie przegrał (trzykrotnie zwyciężył i dwa razy zremisował). Dotychczasowe partie Boris Spasski – Robert Fischer Turniej Miejsce Data Wynik partiiKolor bierek 23. Międzynarodowy turniej szachowy Mar del Plata 30.03.1960 10 2. Turniej o puchar Piatigorskiego Santa Monica 28.07.1966 1 0 14.08.1966 ½ ½ 17. Olimpiada szachowa Hawana 14.11.1966 ½ ½ 19. Olimpiada szachowa Siegen 19.09.1970 1 0