thumb|Josep Pla w wieku 20 lat Josep Pla i Casadevall (ur. 8 marca 1897 w Palafrugell, zm. 23 kwietnia 1981 w ) – hiszpański pisarz i dziennikarz tworzący w języku katalońskim i hiszpańskim.
Jego oryginalna i obszerna twórczość literacka powstająca w sposób nieprzerwany przez sześć dziesięcioleci i zajmująca ponad 30 tys. stron, miała fundamentalne znaczenie w procesie modernizacji języka katalońskiego oraz rozpowszechnieniu miejscowych zwyczajów i tradycji. Artykuły, kroniki dziennikarskie oraz reportaże społeczne z wielu krajów stanowiły również swego rodzaju świadectwo historii XX wieku. Wszystko to, oraz fakt, że 25 lat po śmierci nadal jest to najchętniej czytany autor literatury katalońskiej, sprawia, iż jednomyślnie okrzyknięto Josepa Pla najważniejszym twórcą prozy we współczesnej .
Życiorys Dzieciństwo i dorastanie thumb|upright|Dom rodzinny Josepa Pla, przy ulicy Nowej (carrer Nou) w Palafrugell Urodzony w rodzinie skromnych właścicieli ziemskich, najstarszy z czwórki rodzeństwa, od 1909 mieszkał w internacie przy Szkole Marystów (Colegio de los Maristas) w Gironie, gdzie uczył się w i zdał maturę. W ostatniej klasie (1912-13) zdawał egzaminy jako ekstern, ponieważ został relegowany z internatu. W 1913 zapisał się na Wydział Nauk Przyrodniczych na Uniwersytecie w Barcelonie i rozpoczął studia medyczne, ale w połowie roku akademickiego zmienił zdanie i przeniósł się na studia prawnicze postanawiając zostać notariuszem.
Mieszkając na stancjach i pasjonując się już od wczesnych lat lekturą oraz obserwacją otoczenia, szybko zauważył pustotę życia studenckiego, co z kolei sprawiło, że związał się z innym środowiskiem, które miało ukierunkować jego mlodzieńcze rozdarcie intelektualne, była to la Peña del Ateneo, barcelońskie towarzystwo literacko-naukowe. Josepa Pla pociągała głównie biblioteka oraz przede wszystkim organizowane tam codzienne spotkania dyskusyjne, w których uczestniczyły takie osobistości jak , czy . W tych młodzieńczych czasach ma źródło jego podziw dla Pío Baroja – stałego punktu odniesienia dla ówczesnego pokolenia, jak również wpływ , przyjaciela i mistrza z czasu młodości. Podobno to właśnie za jego namową Josep postanowił odejść od maniery noucentista i postawił ostatecznie na „literaturę dla wszystkich” opartą na «zrozumiałości, klarowności oraz prostocie», ideach, które będą charakteryzować styl całej twórczości literackiej Pla.
Młodość, pierwsze teksty W 1919 kończy prawo i zaczyna pracę zawodową w dziennikarstwie, najpierw w Las Noticias, a następnie w nocnym wydaniu La Publicidad. Rozpoczyna cykl podróży w charakterze korespondenta do rozmaitych miejsc przeznaczenia (Paryża, Madrytu, Portugalii, Włoch, Berlina). Jako umiarkowany , w 1921 zostaje wybrany radnym Katalonii reprezentując w swojej rodzinnej gminie.
W 1924 r., z powodu artykułu krytykującego politykę militarną w Maroku Hiszpańskim, jest sądzony w procesie wojskowym, w wyniku którego w następnych latach zabrania mu się powrotu do Hiszpanii. Podczas tego przymusowego pobytu w Paryżu, nawiązuje potajemnie kontakty z głównymi opozycjonistami katalońskimi przeciwstawiającymi się dyktaturze Primo de Rivery, jak na przykład Francesc Macià. Nadal podróżuje po Europie (Związek Radziecki, Wielka Brytania), a w 1925 publikuje swoją pierwszą książkę, Coses Vistes – zbiorek opisów przyrody, krótkich opowiadań, portretów literackich oraz własnych wspomnień– która przyniosła mu tak ogromny sukces wśród krytyków oraz czytelników, że cały nakład wyczerpał się w ciągu tygodnia. Książka ta doskonale ukazała podstawy jego estetyki literackiej: «pisać o rzeczach, które sam widziałem». Pod koniec roku 1925 publikuje drugie dzieło – Rússia, rozpoczęte podczas sześciotygodniowej podróży do Związku Radzieckiego w towarzystwie i kontynuowane podczas gościny w domu Andreu Nina. W 1927 r. Josep Pla może wreszcie wrócić do Hiszpanii, rezygnuje z pracy dla La Publicidad, której postępowa linia ideologiczna bliska jest i podpisuje kontrakt z , gazetą wydawaną przez Ligę, o tendencjach liberalno-konserwatywnych. W tym samym czasie, zaczyna także popierać – przywódcę umiarkowanego katalonizmu, na którego słynne spotkania dyskusyjne regularnie uczęszcza. Wkrótce publikuje bardzo korzystną biografią polityczną tej postaci, przeciwstawianej w tamtym okresie sektorom republikańskim i lewicowym.
Okres Republiki i wojny domowej W kwietniu 1931, w dzień proklamowania Drugiej Republiki Hiszpańskiej, na polecenie Cambó, Josep udaje się do Madrytu w charakterze korespondenta z parlamentu dla La Veu i staje się bezpośrednim obserwatorem pierwszych dni nowego reżimu politycznego. Zapiski madryckie z tych miesięcy posiadające ogromną wartość historyczną, zostały zebrane w książce Madrid. El advenimiento de la República|Madryt. Zapowiedź Republiki. Josep Pla spędzi w stolicy Hiszpanii prawie cały okres Republiki (1931-1936), gdzie dzięki pracy dziennikarza parlamentarnego nawiąże kontakty z hiszpańskimi elitami politycznymi i kulturalnymi. Pla, który nie był ani antyrepublikaniniem, ani też antymonarchistą, a jedynie pragmatykiem poszukującym modernizacji państwa, w pierwszych chwilach okazuje pewną sympatię dla Republiki: wierzy, że nowy system polityczny ma szansę przyjąć się w Hiszpanii, o ile będzie się postępować według modelu Republiki Francuskiej. Z czasem jednak, obserwując obrót wydarzeń, rozczarowuje się co do idei republikańskiej i zaczyna uważać ją za «rozgorączkowane i destrukcyjne szaleństwo».
Ze względu na stan zdrowia opuszcza niespokojny i bardzo niebezpieczny Madryt na kilka miesięcy przed wybuchem hiszpańskiej wojny domowej. Barcelona również nie wydaje się być bezpieczna, dlatego we wrześniu 1936 Josep Pla opuszcza republikańską Katalonię, udając się na statku w kierunku Marsylii wraz z towarzyszącą mu Adi Enberg, obywatelką Norwegii urodzoną w Barcelonie, z którą od lat utrzymuje związek (przez kilka lat przedstawiali się nawet jako małżeństwo). Adi Enberg pracowała dla SIFNE, Służb Informacyjnych Granicy Północnowschodniej, frankistowskich służb szpiegowskich finansowanych przez Francesca Cambó, w działaniach których, według niektórych źródeł, brał również udział sam PlaJavier Cervera, Madrid en guerra, Alianza Editorial, Madrid, 2006, , s. 221 (Cervera cytuje w bibliografii dzieło José Bertrána y Musitú (dyrektora SIFNE) Experiencias de los servicios de información del Nordeste de España (SIFNE) durante la guerra, Madrid, 1940, Espasa-Calpe). (por ejemplo durante su estancia en MarsellaTrabajando para el enemigo, artículo de Jorge M. Reverte en el diario El País, 18 de marzo de 2007.). Wygnanie kontynuuje w Rzymie, gdzie pisze na zamówienie Francesca Cambó znaczną część monumentalnej Historii Drugiej Republiki Hiszpańskiej, wydanej w 1939 r., której później nie będzie chciał przeredagować i włączyć do Dzieł Zebranych. Na jesieni 1938 roku Adi Enberg i Pla jadą do Biarritz, skąd udaje im się dotrzeć do San Sebastián i przyłączyć się do frankistowskiej Hiszpanii. W styczniu roku 1939 wraz z wojskami frankistowskimi wkracza do Barcelony, towarzyszy mu Manuel Aznar i inni dziennikarze. Od lutego do kwietnia 1939 roku, kiedy wojna domowa dobiega już końca, Pla zostaje zastępcą redaktora naczelnego dziennika La Vanguardia, pod redakcją Aznara.
Okres powojenny Oszołomiony obrotem zdarzeń wczesnego okresu powojennego i wobec niespodziewanego braku sukcesów zawodowych w La Vanguardia, wycofuje się do Ampurdán na coś w rodzaju wewnętrznego wygnania. Rozstaje się również z Adi Enberg. We wrześniu 1939 publikuje pierwszy artykuł w tygodniku , założonym przez jego katalońskich przyjaciół w Burgos, a od lutego 1940 roku zaczyna pisywać tam regularnie co tydzień. W tym okresie podróżuje także po swych rodzinnych stronach, odkrywając na nowo pejzaże, maleńkie wioski i ich mieszkańców, oraz oczywiście morze. Akceptuje również swój status hereu (pierworodnego syna-dziedzica) i staje się właścicielem ziemskim dziedzicząc niewielki rodzinny majątek. Odtąd nigdy więcej nie zamieszka już w Barcelonie.
Dzięki regularnej współpracy z magazynem Destino staje się jednym z głównych sił napędzających działalność magazynu. Znów może podróżować po całym świecie, już nie jako korespondent a jako dziennikarz-obserwator. To pozwala mu zrealizować wspaniałe reportaże: zwiedza Francję, Izrael, Kubę, Nowy Jork, Bliski Wschód, Amerykę Południową, Związek Radziecki. Josep Pla pozostawia unikalne świadectwo z pierwszych lat istnienia państwa Izrael: odwiedza go w 1957 roku, przybijając do Tel Awiwu na jednym ze statków wypełnionych po brzegi pełną nadziei żydowską diasporą, przybywającą z portu w Marsylii. Pla może obserwować entuzjazm zakładania i wznoszenia hebrajskich miast w samym środku pustyni.
Przygotowanie dzieł zebranych Od drugiej połowy lat 50. kontynuuje podróże oraz rozpoczyna przygotowanie do wydania zbioru swoich pism. Dzieło to pochłonie go całkowicie również przez następne dziesięciolecie. Jest to kluczowy etap w jego karierze, ponieważ oznacza przepisanie niemalże wszystkich dotychczas stworzonych tekstów oraz wypracowanie programu stylistycznego Josepa Pla, który przetrwa w dziennikarstwie i zostanie zapamiętany jako jego osobisty styl autorski. W tym samym czasie powoli zaczyna odradzać się kultura w języku katalońskim. Antyfrankizm nacjonalistyczny spycha go na margines, mimo że już wtedy jest to najchętniej czytany autor w języku katalońskim: nie wybaczono mu poparcia dla frankistów podczas wojny domowej, ani jego wyraźnie bezkonfliktowego współistnienia z reżimem (Pla wierzy w pokojową i prowadzącą w stronę demokracji ewolucję). Nie wybaczono mu nawet niechęci do fikcji jako gatunku literackiego. Jednakże, jak zauważa , tłumacz i znawca dzieł Josepa Pla, jego korespondencja z wydawcą Cruzetem wskazuje na znaczącą rolę tego autora w opozycji kulturalnej wobec reżimu.
Obojętna postawa Pla wobec lewicy oraz niektórych postaci ze świata polityki i kultury katalońskiej sprawia, że podobnie jak w przypadku Salvadora Dalego, postępowa kultura odmawia mu zasług nie przyznając mu nagród (kontrowersyjna była odmowa przyznania mu Honorowej Nagrody Literackiej Katalonii, najbardziej znaczącego wyróżnienia politycznego przyznawanego pisarzom w Katalonii), podobnie zostaje odsunięty od magazynu, z którym współpracował od dawna (Vergés sprzedaje Destino Bankowi Katalońskiemu Jordiego Pujola, który cenzuruje artykuł krytykujący rewolucję goździków w Portugalii). Po 36 latach nieprzerwanej cotygodniowej współpracy Pla opuszcza magazyn w 1976 roku. Wartość jego twórczości pozostanie przez długie lata niedoceniana i niemal zapomniana.
Pomimo iż wiele osób go ignorowało, nawet w wieku 80 lat nie przestał wyrażać swoich opinii, w pierwszych latach Okresu Przemian: «Lewica zawsze postępowała tak samo: zniekształcenie rzeczywistości kraju utrzymuje ją jak zwykle w przedpotopowej ignorancji. Dużo gadają, ale nic nie mówią. [...] Chcą przede wszystkim wygrać wybory, po czym, gdy już zasiądą na swych wygodnych stołkach, zrobią coś dokładnie przeciwnego niż obiecywali.» (Notes del capvesprol, 1979)
Koniec thumb|upright|Grób Josepa Pla na cmentarzu w Llofriu Mimo wszystko, w 1980, już pod koniec życia, przyznał mu Złoty Medal Autonomicznego Rządu Katalonii. Warto podkreślić, że Joan Coromines również udekorowany złotym medalem podczas podziękowań za przyznane mu wyróżnienie wyraża szacunek dla pisarza z Ampurdanet (który ze swej strony niejednokrotnie wyrażał zachwyt dla monumentalnej pracy filologicznej Corominesa).
Pla umiera w 1981 w rodzinnym Ampurdanet, pozostawiając 38 tomów Dzieł Zebranych oraz znaczną ilość nieopublikowanych dokumentów, które stopniowo wydawano już po śmierci autora. W roku obchodów stulecia urodzin Josepa Pla, w 1997, odbyły się niezliczone akty upamiętniające, co ostatecznie pozwoliło określić go jako autorytet nie podlegający dyskusji.