Poezja prowansalska – dworska poezja, która narodziła się w średniowiecznej Prowansji i związana była z działalnością trubadurów. Okres największego rozwoju przeżywała właśnie w Prowansji w latach 1090-1290. Były to przede wszystkim poezja miłosna.
Charakterystyka Były to przede wszystkim poezja miłosna (canson), w której podmiot liryczny opiewał miłość do swojej wybranki. Kobieta w poezji prowansalskiej była idealizowana i stała się niemalże przedmiotem czci. Ponieważ poetami byli przede wszystkim ludzie z najwyższych sfer, przedmiotem ich westchnień były zazwyczaj damy dworu, a sama poezja miała charakter elitarny, w przeciwieństwie do uprawianego równocześnie egalitarnego eposu. Utwory te były najczęściej śpiewane, dlatego charakteryzowały się dobrze określonym rytmem i były rymowane. Najczęściej poeci prowansalscy byli równocześnie trubadurami, którzy sami śpiewali swoje utwory. Niektóre z ich utworów nosiły również inny charakter – czasem były to satyry personalne lub nawet polityczne, ta zwane serventes. Poezja trubadurów była wyrafinowana formalnie.
Wpływ poezji prowansalskiej na kulturę europejską Nowe odmiany liryczne, układy stroficzne i formy, które pojawiły się w literaturze za sprawą literatury prowansalskiej rozprzestrzeniły się początkowo w kręgu kultury romańskiej (francuskiej, włoskiej), by za ich pośrednictwem przeniknąć następnie do innych literatur narodowych. Do rozprzestrzenienia się poezji prowansalskiej przyczyniły się krucjaty, na których spotykali się rycerze różnych nacji. W ten sposób poezja ta trafiła m.in. na dwory hiszpańskie, angielskie i niemieckie. W Niemczech pojawiła się w XII wieku pod nazwą Minnesang (od Minne – miłość). Od tego czasu tematyka, styl i forma poezji prowansalskiej znalazła trwałe miejsce w kulturze Europy. Można ją odnaleźć również w lirykach polskich poetów, choćby wierszach Mickiewicza do Maryli Wereszczakówny.
Przykład Fragment cansony Bernarda z Ventadour z XII wieku w tłumaczeniu Edwarda Porębowicza:
I moc wszelką skwapliwie jej zdam, Nie dziwcie się, że śpiewam słodziej, Niż najuczeńsi w krąg pieśniarze: Mnie sama miłość śpiewać każe, Chętnego po swej woli wodzi. Ciało, serce i zmysły i duch Na nią jedną wzrok zwrócony mam, W nią jedną zasłuchany słuch.
i w oryginale
Non es meravelha s'ieu chan Miels de nulh autre chantador; Quar plus trai mos cors ves amor, E mielhs sui faitz a son coman; Cors e cr e saber e sen E fors' e poder hi ai mes; Si m tira vas amor lo fres Qu'a nulh'autra part no m'aten.
Twórcy poezji prowansalskiej
Bernard z Ventadour Bertran de Born Peire d’Alvernhe Arnaut de Mareuil Raimbaut de Vaqueiras Arnaut Daniel Wilhelm IX Trubadur
Gatunki literatury prowansalskiej alba – poranna pieśń rozstania balada – odmiana pieśni tanecznej ensenhamen – poemat moralizatorsko-pouczający canso – utwór opowiadający o dworskiej miłości novas rimadas – nowele pisanie wierszem pastorela – odmiana sielanki planh – utwór zawierający skargę i żal, najczęściej po zmarłej osobie serena – pieśń wieczorna mówiąca o oczekiwaniu nocy z kochanką sirventes – pieśń okolicznościowa i satyryczna tenso – poetycka dyskusja lub spór między 2–4 osobami vida – krótka biografia trubadura
Zobacz też trubadurzy truwerzy
Przypisy
Bibliografia Stanisław Sierotwiński, Słownik terminów literackich, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1970, wyd. III, bez ISBN. Tadeusz Manteuffel, Historia powszechna. Średniowiecze. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1965, wyd. I, bez ISBN. Brewiarz miłości. Antologia liryki staroprowansalskiej. Przełożyła z oryginału staroprowansalskiego i wstępem opatrzyła Zofia Romanowiczowa, Ossolineum, Wrocław 1963.
Linki zewnętrzne From Dawn to Dawn – Sixty Troubadour Poems. Translated by A.S. Kline.
Kategoria:Literatura prowansalska Kategoria:Poezja Kategoria:Trubadurzy