Józef Kozłowski (ur. 1757, zm. w Petersburgu) – polski muzyk, pianista i kompozytor działający w Rosji. Protegowany Grigorija Potiomkina. Spopularyzował poloneza na dworze carskim. Autor Niech rozgrzmiewa pieśń zwycięstwa, jednego z hymnów Rosji, oraz twórca rosyjskiego romansu jako gatunku muzycznego.
Życiorys Syn Antoniego Kozłowskiego. Pochodził z polskiej rodziny ziemiańskiej; według Wincentego Babrowicza urodził się w bliżej niezlokalizowanym chutorze Kozłowicze w okolicach Sławogradu (wówczas Propojska) w powiecie rzeczyckim (dzisiejsza Białoruś) i jako 7-letni chłopiec pod opieką swego wuja Wasyla Trutowskiego, muzyka i zbieracza pieśni ludowych, przyjechał do Warszawy, gdzie otrzymał podstawowe wykształcenie muzyczne. Początkowo był śpiewakiem, a następnie solistą w chórze chłopięcym przy kolegiacie św. Jana Chrzciciela w Warszawie, gdzie pełnił później funkcję organisty.
Około 1773 został nauczycielem muzyki Michała Kleofasa Ogińskiego i jego rodzeństwa na dworze w Guzowie i w Trokach. Około 1777 był krótko członkiem kapeli wojewody Józefa Gabriela Stempkowskiego w Łabuniu (powiat zasławski). W 1780 udał się do Rosji, gdzie poznał księcia Jurija Dołgorukowa, który nakłonił go do służby wojskowej i mianował swoim adiutantem podczas wojny tureckiej. W latach 1786–1796 służył w wojsku rosyjskim w randze oficera i brał udział w wojnie z Turcją (1787–1792). Zwrócił na siebie uwagę księcia Grigorija Potiomkina, który w 1790 zaprosił Kozłowskiego na swój dwór; od 1791 przebywał w Petersburgu, gdzie zyskał sławę jako organizator części muzycznej uroczystości urządzonych w 1791 przez Potiomkina na cześć zdobycia tureckiej twierdzy Izmaił (nad Dunajem).
Dzięki poparciu Potiomkina został dyrektorem teatrów carskich w Petersburgu. Po śmierci protektora w październiku 1791 Kozłowski zamieszkał w domu Lwa Naryszkina, byłego faworyta cesarzowej Katarzyny II. Zapoznawał się wówczas z rosyjskim folklorem oraz komponował okolicznościową muzykę, stając się cenionym w Rosji twórcą. Od 1799 był inspektorem muzyki, zaś w latach 1803–1819 dyrektorem muzycznym w dyrekcji carskich teatrów. Po ataku paraliżu w 1819 Kozłowski przeszedł na emeryturę jako radca dworu. W 1822–1823 przebywał w Polsce, od 1824 zamieszkał ponownie w Petersburgu.
Pisał polonezy na orkiestrę, fortepian, muzykę do kilku dramatów. Jego uwertura do tragedii Fingal należy do najcenniejszych dzieł tego rodzaju w polskiej literaturze muzycznej. Jeden z jego polonezów śpiewany był jako rosyjski hymn narodowy (w latach 1791–1816); liczne msze i sławne Requiem es-moll op. 14 na śmierć króla Stanisława Augusta Poniatowskiego.
Bibliografia Wielka Encyklopedia Powszechna Sikorskiego (1892–1914). Encyklopedia Powszechna Orgelbranda (1859–1868).
Linki zewnętrzne Wiktoria Antonczyk, Życiorys własnoręcznie spisany przez Józefa Kozłowskiego, Muzyka 2018/3 Encyklopedia muzyczna PWM: Józef Kozłowski Utwory Józefa Kozłowskiego w bibliotece Polona
Kategoria:Polscy kompozytorzy muzyki poważnej Kategoria:Polscy pianiści klasyczni Kategoria:Polscy organiści Kategoria:Polacy – oficerowie Imperium Rosyjskiego Kategoria:Artyści związani z Petersburgiem Kategoria:Urodzeni w 1757 Kategoria:Zmarli w 1831