Zdzisław Aleksander Birnbaum (ur. 28 lutego 1878 w Warszawie, zm. 27 września 1921 w Berlinie) – polski skrzypek, dyrygent oper i orkiestr symfonicznych żydowskiego pochodzenia. Dyrektor artystyczny – pierwszy dyrygent Filharmonii Warszawskiej (1911–1914, 1916–1918).
Życiorys Uczył się gry na skrzypcach, kształcił w Królewcu, Berlinie oraz w Brukseli. Był absolwentem brukselskiego Konserwatorium Muzycznego. Jego nauczycielami i mistrzami byli Jan Jakowski, Maks Brode, Carol Markees, Joseph Joachim, Jan Kruse, Eugène Ysaÿe. Od 1892 występował jako skrzypek wirtuoz. Powszechne uznanie jako skrzypek zyskał już w latach 90. XIX wieku po koncertach z Berlińską Orkiestrą Filharmoniczną. Koncertował w Europie i Stanach Zjednoczonych.
Od 1904 dyrygował orkiestrami symfonicznymi, m.in. w Hamburgu, Lozannie, Warszawie. Koncertmistrz orkiestr symfonicznych w Bostonie, „Manhattan Opera” w Nowym Jorku, Hamburgu. Prowadził m.in. opery: Madame Butterfly Giacomo Puccicniego, Lohengrin Richarda Wagnera, Carmen Georges’a Bizeta.
W 1909 roku objął pozycję pierwszego dyrygenta Opery Manhattan w Nowym Jorku. Był profesorem Konserwatorium Muzycznego w Lozannie. Koncertując gościnnie z orkiestrami w Szwajcarii (Montreux, Vevey, Genewa) zyskał sobie miano „dyrygenta-czarodzieja”.
W 1911 roku został pierwszym dyrygentem Filharmonii Warszawskiej. W 1913 roku w Paryżu poprowadził IX Symfonię Ludwiga van Beethovena z zespołem liczącym 400 osób.
thumb|240px|Zdzisław Birnbaum i Paweł Kochański podczas koncertu, 1905 W sezonie artystycznym 1915/1916 był dyrygentem Teatru Wielkiego - Opery Narodowej w Warszawie.
Tłumaczył libretta operowe z niemieckiego na polski, a także przetłumaczył na niemiecki Mazepę. Był kierownikiem muzycznym premiery opery Karola Roztworowskiego Wesele według Stanisława Wyspiańskiego wystawionej 24 lipca 1916 rokuKalendarz Teatralny 1991. W latach 1911–1914 i 1916–1918 był dyrektorem artystycznym - pierwszym dyrygentem Filharmonii Warszawskiej.
W latach 1916–1921 odnosił wielkie sukcesy prowadząc orkiestry berlińskie. Miał rozległy repertuar, w którym szczególne miejsce przypadło dziełom Johannesa Brahmsa. Ostatni koncert dał 20 września 1921. W prasie inforowano, że podczas koncertu w filharmonii warszawskiej doznał ataku szału. Po zmaganiach z narastająca chorobą nerwową zmarł śmiercią samobójczą w WannseeMarian Fuks, Żydzi w Warszawie: życie codzienne, wydarzenia, ludzie, Sorus, 1992. W Biuletynie Filharmonii Warszawskiej zapisano, iż „odszedł wybitny wódz artystyczny orkiestry”.
Przypisy
Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Muzycy związani z Warszawą Kategoria:Polscy dyrygenci Kategoria:Polscy samobójcy Kategoria:Polscy skrzypkowie Kategoria:Polscy Żydzi Kategoria:Tłumacze z języka niemieckiego Kategoria:Urodzeni w 1878 Kategoria:Zmarli w 1921