200px|thumb|right|Pierwsza strona listu Stanisława Wernera do matki z 20 grudnia 1906 r. Stanisław Werner (ur. 4 października 1888 r. w Adamczowicach, zg. 20 grudnia 1906 w Radomiu) – działacz niepodległościowy i socjalistyczny.

Życiorys Syn Kazimierza Wernera, rządcy majątku Kosarzew Średni (k. Krzczonowa), oraz Józefy. Naukę początkową pobierał w 1 i 2 klasie gimnazjum radomskiego, w klasie 3-6 w IV gimnazjum w Warszawie. W listopadzie 1905 przyjechał z rodzicami z Warszawy do Radomia. Miał wtedy 17 lat i rozpoczął naukę w VII klasie w Szkole Handlowej. W 1905 wstąpił do PPS, gdzie prowadził pracę oświatową w kole robotniczym.

Podczas rewolucji 1905 roku w Królestwie Polskim, prawdopodobnie w lutym 1906 wstąpił do Organizacji Bojowej PPS. Został członkiem "uczniowskiej piątki bojowej". Piątką kierował Wacław Zbrowski ps. Braciszek, w skład której oprócz Wernera, wchodzili: Jan Gruszczyński, Roman Machnicki, Jerzy Pieczynis, Stefan Rodkiewicz (wszyscy z "handlówki") i Teodor LatomskiStanisław Res-Rodkiewicz, Uczniowskie piątki bojowe w Radomiu: 1905-1907, maszynopis 1936 w zbiorach Radomskiej Biblioteki Cyfrowej. Stanisław Rodkiewicz, współtowarzysz Wernera w "piątce" bojowej tak wspominał udział w ćwiczeniach organizacji:

Od listopada 1906, Werner wraz z Rodkiewiczem pod dowództwem "okręgowca" Stanisława Hempla ps. Pankracy uczestniczył w przygotowaniu zamachu bombowego na szefa Radomskiej Żandarmerii Gubernialnej, pułkownika von Płotto, który za swe czyny w stosunku do więźniów w Piotrkowie, skazany został przez Organizację Bojową PPS na śmierć. Dodatkowym elementem był fakt, że von Płotto aresztował w grudniu dowódcę "piątki" Wacława Zbrowskiego. Początkowo Werner oraz Stanisław Rodkiewicz zajmowali się wywiadem co do miejsc przejazdu pułkownika. Pierwszą próbę zamachu podjęto 15 grudnia lecz nie udało się znaleźć miejsca pobytu. W dniu 16 grudnia zamach przy ul. Michajłowskiej, organizowali Hempel i Werner. Zadaniem Wernera była sygnalizacja przejazdu płk von Płotto, zaś Hempel rzucał bombę. Po wybuchu bomby Hempel ranny w wyniku wybuchu zbiegł pomimo ostrzału, zaś Werner oszołomiony wybuchem przeskoczył płot Nowego Ogrodu i uciekał w kierunku domu. Biegnącego ulicą Skaryszewską, zauważył sędzia śledczy Bazyli Kisielewicz i wskazał go żołnierzom.

Został schwytany w domu matki przy ul. Dimitrjewskiej, a podczas rewizji w jego domu znaleziono 83 naboje do rewolweru. Rewolwer zdążył wyrzucić.

17 grudnia 1906 był przesłuchiwany przez radomskiego policmajstra ppłk. GorskiegoRanny w czerwcu 1907 w wyniku zamachu bombowego OB PPS, któremu przyznał się do przynależności do Organizacji Bojowej PPS, oraz dokonania zamachu, wspólnie z nieznanym mu z nazwiska "Rafałem". W podpisanym zeznaniu Werner stwierdził:

Jak wspominał po latach Stanisław Hempel oceniając ówczesną sytuację oraz zeznania Wernera:

Tego samego dnia generał-gubernator radomski gen.mjr. Sawickij przekazał jego sprawę sądowi wojenno-polowemu w Radomiu, który 19 grudnia 1906, skazał Wernera na śmierć przez rozstrzelanie. Tuż przed śmiercią w nocy napisał ostatni list do matki:

Wyrok został wykonany następnego dnia o godzinie 7 rano w Lesie Kapturskim koło RadomiaObecnie Las Kapturski znajduje się w granicach miasta. Plutonem egzekucyjnym dowodził kpt. SamsonowW sierpniu 1907 r. został zastrzelony pod oknami domu matki Wernera przez Wacława Zbrowskiego z OB PPS. Tego samego dnia na znak protestu przeciw śmierci Wernera w mieście strajkowały wszystkie zakłady przemysłowe. Władze odmówiły oficjalnego pochówku i pomimo próśb rodziny składanych do władz 22 grudnia 1906 i 13 marca 1907 odmówiono wydania zwłok. Symboliczny grób Stanisława Wernera znajduje się na cmentarzu w Radomiu przy ul. B. Limanowskiego.

Pośmiertnie odznaczony 19 grudnia 1930 Krzyżem Niepodległości z MieczamiMonitor Polski z 1930 r. Nr 300, poz. 423.

Upamiętnienie Imię Stanisława Wernera nosi Hufiec Związku Harcerstwa Polskiego Radom-Miasto, a także jedna z ulic w mieście. W 80. rocznice śmierci ZHP ufundowało głaz z tablica pamiątkową w pobliżu miejsca egzekucji. W gmachu dawnej Szkoły Handlowej wmurowano tablicę z napisem:20 grudnia 1969 w 63 rocznicę śmierci Stanisława Wernera na domu przy ówczesnej ul. Marcelego Nowotki 7 (obecnie Józefa Piłsudskiego), z inicjatywy harcerzy radomskich została umieszczona tablica pamiątkowa.

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Członkowie Organizacji Bojowej PPS Kategoria:Politycy Polskiej Partii Socjalistycznej (1892–1906) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości z Mieczami Kategoria:Straceni w Królestwie Kongresowym Kategoria:Zamachowcy Polskiej Partii Socjalistycznej Kategoria:Urodzeni w 1888 Kategoria:Zmarli w 1906