thumb|245px|Alocasia augustiana thumb|245px|Alokazja olbrzymia thumb|245px|Alocasia odora thumb|245px|Alokazja amazońska thumb|245px|Alocasia reginula thumb|245px|Alocasia clypeolata thumb|245px|Kwiatostan alokazji olbrzymiej thumb|245px|Owocostan Alocasia brisbanensis Alokazja, zakleśń (Alocasia (Schott) G. Don) – rodzaj roślin z rodziny obrazkowatych, liczący 79 gatunków, pochodzących z obszaru od wschodnich Himalajów, przez tropikalne i subtropikalne regiony Azji, do tropikalnych rejonów zachodniego Pacyfiku i wschodniej Australii. Niektóre gatunki są endemitami.
Morfologia Pokrój Drobne i średnie (np. A. acuminata o wysokości do 75 cm) do gigantycznych i drzewiastych (np. A. macrorrhizos o wysokości do 4 m, A. robusta – do 10 m), wiecznie zielone (rzadko przechodzące okres spoczynku), rośliny zielne z przezroczystym lub mlecznym sokiem.
Łodyga Gruba, często podziemna i kłączowata, niekiedy zredukowana do bulwy pędowej (np. A. hypoleuca) lub tworząca stolony (np. A. hypnosa). U niektórych gatunków łodyga nadziemna, zwykle wzniesiona, rzadziej wydłużona i płożąca.
Liście Ze szczytu łodygi wyrasta korona kilku liści właściwych (rzadziej pojedynczy liść), niekiedy z katafilem u nasady. Ogonki liściowe gładkie (rzadziej szorstkie lub gruczołowe), o długości od 15 cm (A. acuminata) do 130 cm (A. macrorrhizos), tworzące relatywnie długą pochwę liściową. Blaszki liściowe niektórych gatunków odosiowo pokryte włoskami. Liście młodociane tarczowate, dojrzałe strzałkowate, rzadziej oszczepowate do sercowatych, niekiedy bardzo ostro wcięte, tarczowate jedynie u niektórych gatunków, o wymiarach od 15–60×8–20 cm (A. acuminata) do 120×50 cm (A. macrorrhizos), jasnozielone do zielono-miedzianych doosiowo i purpurowofioletowych odosiowo (np. A. cuprea). Całobrzegie, rzadziej falisto wcięte do pierzastosiecznych. Użyłkowanie pierwszorzędowe dobrze wykształcone, z gruczołami woskowymi, pierzaste, tworzące zbiorczą żyłkę marginalną. Użyłkowanie drugo- i trzeciorzędowe odchodzące od żyłek pierwszorzędowych pod szerokim kątem, następnie ostro wygięte w kierunku marginesu blaszki, niekiedy tworzące dodatkowe żyłki zbiorcze. Nerwacja dalszego rzędu siatkowata.
Kwiaty Rośliny jednopienne, tworzące wierzchotkowo od dwóch do wielu kwiatostanów typu kolbiastego pseudancjum. Szypułka zwykle krótsza od ogonka liściowego, wzniesiona, niekiedy zginająca się do ziemi w czasie dojrzewania owoców. Pochwa kwiatostanu zwężona, w dolnej, krótszej części rurkowato zwinięta, w kształcie jajowatym lub wydłużonym, w górnej części podłużna, niekiedy łódkokształtna, wzniesiona w czasie kwitnienia, następnie odginająca się i odpadająca, o długości od 7 cm (A. acuminata) do 60 cm (A. hypoleuca), zielona (np. A. acuminata), zielonkawo-żółta (np. A. macrorrhizos) lub różowo-purpurowa (np. A. hypnosa). Kolba kwiatostanu siedząca, rzadziej osadzona na krótkim trzonku, zazwyczaj krótsza od pochwy. Odcinek kolby pokryty kwiatami żeńskimi krótki, konoidalno-cylindryczny, w dolnej części niekiedy przyrośnięty do pochwy, oddzielony od położonego wyżej cylindrycznego fragmentu pokrytego kwiatami męskimi wąskim paskiem prątniczek. Wyrostek kolby konoidalny do cylindrycznego. Kwiaty męskie 3-12-36-krotne, z główkami pręcików zrośniętymi w odwrotnie piramidalne, niemal sześciokątne, ścięte synandrium. Pylniki podłużne do równowąskich, poprzeczne, otwierające się przez szczytowy otworek. Prątniczki płytkie, odwrotnie piramidalne, ścięte. Kwiaty żeńskie z jajowatymi lub podłużnymi, jednokomorowymi (lub szczytowo 3-4-komorowymi) zalążniami, zawierającymi od 6 do 10 ortotropowych, hemiortotropowych, hemianatropowych lub anatropowych zalążków. Łożysko bazalne. Szyjki słupka krótkie. Znamiona słupka spłaszczono-główkowate, 3-4-listkowe.
Owoce Pochwa owocostanu eliptyczna, pękająca wzdłuż po dojrzeniu. Owocami są niemal kuliste, eliptyczne lub odwrotnie stożkowate, czerwone do zielonkawo-czarnych jagody o średnicy około 1 cm, zawierające od 1 do 5 nasion. Nasiona niemal kuliste do eliptycznych, o grubej, gładkiej lub chropowatej łupinie. Zarodek szeroko-konoidowy, krótki i walcowaty lub wydłużony. Bielmo obfite.
Gatunki podobne Przedstawiciele rodzaju kolokazja. Różnice obejmują: liczbę i położenie zalążków (u alokazji kilka zalążków położonych bazalnie, u kolokazji wiele położonych parietalnie), aromat jagód (u alokazji bezzapachowe, u kolokazji pachnące), zwierzęcosiewność (u alokazji przez ptaki, u kolokazji przez ssaki), budowę wierzchotki kwiatostanów złożonych.
Biologia i ekologia Rozwój Wieloletnie chamefity, rzadziej hemikryptofity, nanofanerofity lub geofity ryzomowe.
Siedlisko Pierwotne i wtórne lasy deszczowe oraz otwarte bagna, na terenach nizinnych, rzadziej nisko- i średniogórskich. Większość gatunków zasiedla miejsca zawsze wilgotne, jedynie niektóre tolerują siedliska o okresowych suszach. W większości przypadków są to rośliny naziemne, rzadziej litofityczne lub reofityczne. Dwa gatunki (A. macrorrhizos i A. cucullata) spotykane są jedynie w pobliżu siedzib ludzkich, dlatego uważa się je za apofity i starożytne kultygeny.
Systematyka Pozycja rodzaju według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG IV z 2016) Należy do plemienia Colocasieae, podrodziny Aroideae, rodziny obrazkowatych, rzędu żabieńcowców w kladzie jednoliściennych.
Pozycja rodzaju według systemu Reveala z roku 2007 (2010) Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist, Takht. & Zimmerm. ex Reveal), podgromada Magnoliophytina (Frohne & U. Jensen ex Reveal), klasa Magnoliopsida (Brongn.), podklasa żabieńcowe (Alismatidae Takht.), nadrząd obrazkopodobne (Aranae Thorne ex Reveal), rząd obrazkowce (Arales Juss. ex Bercht. & J. Presl), rodzina obrazkowate (Araceae Juss.).
Pozycja rodzaju według Crescent Bloom (system Reveala z lat 1993–1999) Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina (Frohne & U. Jensen ex Reveal), klasa jednoliścienne (Liliopsida Brongn.), podklasa obrazkowe (Aridae Takht.), nadrząd obrazkopodobne (Aranae Thorne ex Reveal), rząd obrazkowce (Arales Dumort.), rodzina obrazkowate (Araceae Juss.), podplemię Alocasiinae Schott.
Gatunki Alocasia acuminata Schott Alocasia aequiloba N.E.Br. Alocasia alba Schott Alocasia arifolia Hallier f. Alocasia atropurpurea Engl. Alocasia augustiana L.Linden & Rodigas Alocasia balgooyi A.Hay Alocasia beccarii Engl. Alocasia boa A.Hay Alocasia boyceana A.Hay Alocasia brancifolia (Schott) A.Hay Alocasia brisbanensis (F.M.Bailey) Domin Alocasia cadieri Chantrier Alocasia celebica Engl. ex Koord. Alocasia chaii P.C.Boyce Alocasia clypeolata A.Hay Alocasia cucullata (Lour.) G.Don Alocasia culionensis Engl. Alocasia cuprea K.Koch Alocasia decipiens Schott Alocasia decumbens Buchet Alocasia devansayana (L.Linden & Rodigas) Engl. Alocasia fallax Schott Alocasia flabellifera A.Hay Alocasia flemingiana Yuzammi & A.Hay Alocasia fornicata (Roxb.) Schott Alocasia gageana Engl. & K.Krause Alocasia grata Prain ex Engl. & Krause Alocasia hainanensis K.Krause Alocasia hainanica N.E.Br. Alocasia heterophylla (C.Presl) Merr. Alocasia hollrungii Engl. Alocasia hypnosa J.T.Yin Alocasia hypoleuca P.C.Boyce Alocasia infernalis P.C.Boyce Alocasia inornata Hallier f. Alocasia kerinciensis A.Hay Alocasia lancifolia Engl. Alocasia lauterbachiana (Engl.) A.Hay Alocasia lecomtei Engl. Alocasia longiloba Miq. Alocasia macrorrhizos (L.) G.Don – alokazja olbrzymia Alocasia maquilingensis Merr. Alocasia megawatiae Yuzammi & A.Hay Alocasia melo A.Hay Alocasia micholitziana Sander Alocasia miniuscula A.Hay Alocasia monticola A.Hay Alocasia navicularis (K.Koch & C.D.Bouché) K.Koch & C.D.Bouché Alocasia nebula A.Hay Alocasia nicolsonii A.Hay Alocasia nycteris Medecilo Alocasia odora (Lindl.) K.Koch – alokazja wonna Alocasia pangeran A.Hay Alocasia peltata M.Hotta Alocasia perakensis Hemsl. Alocasia portei Schott Alocasia princeps W.Bull Alocasia principiculus A.Hay Alocasia puber (Hassk.) Schott Alocasia puteri A.Hay Alocasia pyrospatha A.Hay Alocasia ramosii A.Hay Alocasia reginae N.E.Br. Alocasia reginula A.Hay Alocasia reversa N.E.Br. Alocasia ridleyi A.Hay Alocasia robusta M.Hotta Alocasia sanderiana W.Bull – alokazja Sandera Alocasia sarawakensis M.Hotta Alocasia scabriuscula N.E.Br. Alocasia scalprum A.Hay Alocasia simonsiana A.Hay Alocasia sinuata N.E.Br. Alocasia suhirmaniana Yuzammi & A.Hay Alocasia venusta A.Hay Alocasia wentii Engl. & K.Krause Alocasia wongii A.Hay Alocasia zebrina Schott ex Van Houtte Niektóre kultywary Alocasia 'Amazonica' – alokazja amazońska
Nazewnictwo Toponimia nazwy naukowej Nazwa naukowa została utworzona przez dodanie pochodzącego z języka greckiego przedrostka a- (bez-) do nazwy rodzaju Colocasia.
Nazwy zwyczajowe W języku polskim alokazja rzadko określana jest nazwą zwyczajową zakleśń. W języku angielskim rodzaj ten określany jest jako elephant ear (ucho słonia), a w niemieckim jako Pfeilblätter ("strzałoliście").
Zagrożenie i ochrona Trzy gatunki z rodzaju alokazja zostały ujęte w Czerwonej księdze gatunków zagrożonych.
Alocasia atropurpurea Kategoria: CR (krytycznie zagrożony) B1ab(ii,iii,v) wersja 3.1 Rok oceny: 2008 Dynamika populacji: malejąca Główne zagrożenie: Ograniczenie siedlisk w wyniku budowy autostrady krajowej i umożliwienia ludziom dostępu do nich. Gatunek znany jest jedynie z lokalizacji na górze Polis między Ifugao i Bontoc na wyspie Luzon.
alokazja Sandera Kategoria: CR (krytycznie zagrożony) B1ab(ii,iii,v) wersja 3.1 Rok oceny: 2008 Dynamika populacji: malejąca Główne zagrożenie: Ograniczenie siedlisk w wyniku ekspansji rolnictwa na górze Malindang Range i wzrost aktywności turystycznej w Bukidnon. Gatunek znany z dwóch lokalizacji, Bukidnon i Misamis Occidental, na wyspie Mindanao.
Alocasia sinuata Kategoria: CR (krytycznie zagrożony) B1ab(ii,iii,v) wersja 3.1 Rok oceny: 2008 Dynamika populacji: malejąca Główne zagrożenie: Ograniczenie siedlisk w wyniku ekspansji hoteli. Gatunek znany jest jedynie z położonych niedaleko plaż lasów wapiennych na wyspie Samar.
Zastosowanie Rośliny jadalne Liście i łodygi alokazji olbrzymiej używane są po ugotowaniu jako jarzyna.
Rośliny ozdobne Z uwagi na bardzo atrakcyjne ulistnienie alokazje stosowane są jako rośliny ogrodowe (w krajach o klimacie tropikalnym) i pokojowe. Są one również szeroko rozpowszechnione w ogrodach botanicznych. Alokazje należą do bardzo trudnych w uprawie, warunkiem sukcesu jest zapewnienie im warunków jak najbardziej zbliżonych do naturalnych siedlisk.
Uprawa Wymagania Podłoże powinno być żyzne, lekko kwaśne, przepuszczalne. Najlepsza będzie próchnicza ziemia zmieszana z gruboziarnistym piaskiem i obornikiem. Konieczny jest drenaż na dnie doniczki. Wymagają dużej wilgotności powietrza. Doniczkę należy ustawić na podłożu z kamieni stale spryskiwanych wodą lub stale wilgotnym torfem. Ziemia w doniczce nie może przeschnąć, ale nie wolno też jej zalać wodą. Światło powinno być silne, ale rozproszone. Roślinę najlepiej ustawić przy dużym oknie balkonowym, na parapecie źle rośnie. Temperatura powietrza nie może być niższa niż 16 °C, najlepiej zaś rośnie w temperaturze 23–28 °C, zimą lepiej czuje się w temperaturze niższej: 18–20 °C. W wyniku przechłodzenia po ok. 2–3 tygodniach pojawiają się na liściach plamy i liście obumierają.
Zabiegi uprawowe Roślinę należy systematycznie spryskiwać wodą. W lecie dobrze jest wynieść roślinę na balkon, gdzie będzie miała więcej światła, ale należy ją ustawić w miejscu zasłoniętych od bezpośredniego słońca i osłoniętym od wiatrów. Dobrze czuje się nad oczkiem wodnym. Nawozi się od wiosny do jesieni, najlepiej roztworem gnojowicy. Przesadza cię corocznie na wiosnę. Doniczka powinna być duża.