Wahana (sanskryt: वहन, trl. vahana, dosłownie „wierzchowiec”) – w mitologii i ikonografii hinduistycznej fizyczna postać danego bóstwa, przedstawiana najczęściej w formie zwierzęcej. Znaczenie wahany bywa objaśniane przez religioznawców na gruncie totemizmu indywidualnego (nagualizmu) jako indywidualna istota opiekuńcza lub duch opiekuńczy (ang. guardian spirit), który przyjął formę zwierzęcą.
Klucz powiązań Bóstwa i ich wierzchowce łączono w pary, zgodnie z charakterystykami zawartymi w mitach indyjskich. Przykłady: szczur w tradycji indyjskiej jest symbolem mądrości, a więc zostaje powiązany z Ganeśem, bogiem mądrości; tygrys wzbudza strach, a zatem jest jakby widzialnym aspektem przerażającej bogini Durgi, baran – zwierzę o porywczej i żywiołowej naturze – pojmowany jest jako wierzchowiec boga ognia (Agniego).
Recepcja w sztuce Symbolizm ten jest bardzo często wykorzystywany w sztuce indyjskiej. Zwierzęta skojarzone w ten sposób z bóstwami bardzo często otaczane są kultem religijnym np. krowa (bogini Lakszmi), małpa (Hanuman, towarzysz Ramy) itp.
Należy jednak zaznaczyć, że asocjacje te nie zawsze są konsekwentne, w zależności od epoki i regionu mogą występować różnice, przeniesienie symboliki itd., lecz w wielu przypadkach związki te są na tyle utrwalone, że można mówić o pewnym kanonie ikonograficznym.
Najpopularniejsze wahany Vahana Bóstwo WizerunekSzczur Ganeśa 130px|Ganeśa jadący na myszy Koń Budda, Rewanta, Kinnara, Ćandra, Indra, Surja (rydwan z siedmioma końmi), Kubera, Kalkin Garuda Wisznu, Kryszna, Waisznawi. 130px Baran Agni, Ćandra (rydwan z 10 baranami), Warahi. 130px Byk Nandin Śiwa, Parwati, Maheśwari. 130px|Byk Nandi, wahana Śiwy. Paw Murugan, SaraswatiHindu Devotion: Saraswati. Accessed August 10, 2007., Kumari 130px|Murugan Pies Bhajrawa 100px|Bhajrawa z psem w tle Łabędź Hamsa Brahma, Saraswati, Brahmini 130px Makara Ganga, Waruna, Kama 130px|Ganga na makarze Tygrys Ajjappan, Durga 130px Lwica Śnieżna pantera Durga, Rahu, Parwati. 130px|Śiva i Parvati Słoń Ganeśa, LakszmiHindu Devotion: Lakshmi., Indra, Murugan 150px Orzeł Ketu Antylopa Ćandra, bóg wiatru Waju 130px Sowa Lakszmi, Ćamunda – Bawół wodny Bóg zmarłych Jama, Warahi – KotMargaret Stutley’s The Illustrated Dictionary of Hindu Iconography, p. 127. Śaszti – Osioł Kali (demon), Muniswarar – Żółw Jamuna, Waruna – Krowa Uszas (rydwan z siedmioma krowami) – Wąż Naga, Kamakhja, Manasa – Papuga Kama – Mangusta Kubera – Gołąb Rati – Sęp Śani – Kruk Śani, Alakszmi thumb|130px|Śani Koza Puszan –
Przypisy
Kategoria:Kult form zwierzęcych w hinduizmie Kategoria:Mitologia indyjska Kategoria:Sztuka indyjska