Polskie Nagrody Filmowe Orły, znane także jako Orły – doroczna nagroda filmowa przyznawana przez Polską Akademię Filmową w wielu kategoriach; pierwsze rozdanie odbyło się 21 czerwca 1999.
Historia Polskie Nagrody Filmowe po raz pierwszy rozdano 21 czerwca 1999 w kinie „Capitol” w Warszawie; nagrody wręczono w dwunastu kategoriach, za rok 1998, a galę wręczenia nagród poprowadzili Piotr Machalica i Maria Pakulnis. Organizatorem, oraz inicjatorem powstania oraz przyznania nagrody było Stowarzyszenie Niezależnych Producentów Filmowych i Telewizyjnych (później przemianowane na Krajową Izbę Producentów Audiowizualnych) z ówczesnym prezesem na czele Dariuszem Jabłońskim, pomysłodawcą nagrody. Producentem wszystkich ceremonii wręczenia nagród jest utworzona w tym celu Niezależna Fundacja Filmowa, której pomysłodawcą jest również Dariusz Jabłoński.
W 2003, z inicjatywy KIPA, powstała Polska Akademia Filmowa, która przyznaje Polskie Nagrody Filmowe, na wzór innych narodowych akademii filmowych (np. w Hiszpanii – Hiszpańska Akademia Sztuki Filmowej, przyznająca nagrodę Goya). Do tej pory, nagrody były przyznawane przez członków elektoratu nagrody. Członkami Akademii zostali ci członkowie dotychczasowego elektoratu nagród, którzy do tej pory mieli prawo głosować na Polskie Nagrody Filmowe i przyjęli zaproszenie KIPA do grona członków założycieli Polskiej Akademii Filmowej. Od 14 kwietnia 2008 roku prezydentem Akademii jest Agnieszka Holland. Prezydent PAF pełni funkcję honorową i jest wybierany na dwuletnią kadencję.
Początkowo ceremonie wręczenia nagród odbywały się pod honorowym patronatem Prezydenta RP. Obecnie patronat honorowy nad Polskimi Nagrodami Filmowymi obejmuje Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Przyznawanie nagrody Kandydatami do Polskich Nagród Filmowych mogą być wszystkie polskie filmy fabularne (oraz ich twórcy i aktorzy), które były wyświetlane po raz pierwszy w Polsce przez co najmniej tydzień na ogólnodostępnych płatnych pokazach, w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia. Nominacje uzyskują kandydaci, którzy osiągną pięć najlepszych rezultatów w każdej kategorii. Grupę, ponad 500 członków Polskiej Akademii Filmowej, stanowią profesjonaliści dziewięciu zawodów filmowych, którzy w swoim dorobku mają przynajmniej jeden film fabularny, rozpowszechniany w Polsce po 1989.
Wszyscy artyści nominowani do Polskich Nagród Filmowych, otrzymują zaproszenie do członkostwa w Europejskiej Akademii Filmowej.
Głosowanie na Polskie Nagrody Filmowe jest dwuetapowe, korespondencyjne i tajne, aż do ogłoszenia rezultatu. Głosowanie zazwyczaj rozpoczyna się w pierwszych tygodniach stycznia, kiedy to firma PricewaterhouseCoopers, nadzorująca przebieg i gwarantująca wiarygodność procesu głosowania, wysyła do wszystkich członków Akademii imienne karty do głosowania. Pierwsza tura głosowania trwa do początku lutego – wówczas zostaje zamknięta skrzynka, na którą były odsyłane wypełnione karty do głosowania. Następnie firma PricewaterhouseCoopers zlicza wszystkie ważne głosy członków Akademii. Druga tura głosowania wyłania laureatów Orłów. Firma PricewaterhouseCoopers jest partnerem Polskich Nagród Filmowych od samego początku istnienia nagrody.
Od 2017 nagrodę publiczności przyznają użytkownicy Wirtualnej Polski – w okresie poprzedzającym galę oddają oni swoje głosy za pośrednictwem platformy internetowej. Od 2022 w ramach WP galę przyznania nagród poprzedza cykl rozmów z nominowanymi, które prowadzi Grzegorz Betlej.
W okresie poprzedzającym przyznanie Orłów w warszawskim Kinie Iluzjon odbywa się pokaz filmów będących kandydatami do nominacji.
Statuetka Statuetka nagrody, przedstawia rozwarte skrzydła orła, umiejscowione na białym cokole. Skrzydła, jak i cokół, są przeplatane przez wstęgę, przypominającą klatkę filmową. Autorem statuetki, która przyznawana jest od 2001 roku, jest polski rzeźbiarz, Adam Fedorowicz.
Kategorie W 1999 Orły przyznano w dwunastu kategoriach. Od 2020 nagrody te są przyznawane w dwudziestu kategoriach (w każdej z nich ogłasza się od dwóch do sześciu nominacji): najlepszy film (przyznawany od 1999) najlepszy film europejski (od 2005) najlepszy film dokumentalny (od 2013) najlepszy filmowy serial fabularny (od 2015) najlepsza reżyseria (od 1999) najlepszy scenariusz (od 1999) najlepsza główna rola męska (od 1999) najlepsza drugoplanowa rola męska (od 2000) najlepsza główna rola kobieca (od 1999) najlepsza drugoplanowa rola kobieca (od 2000) najlepsze zdjęcia (od 1999) najlepsza muzyka (od 1999) najlepsza scenografia (od 1999) najlepsze kostiumy (od 2001) najlepsza charakteryzacja (od 2020) najlepszy montaż (od 1999) najlepszy dźwięk (od 1999) odkrycie roku (od 2008) nagroda publiczności (od 2002) osiągnięcia życia (od 1999)
Pozostałe kategorie najlepszy producent (w latach 1999–2001) nagroda specjalna (w latach 2001–2003)
Ceremonie wręczenia nagród Ceremonia Data Za rok Miejsce Prowadzący 1. 21 czerwca 1999 1998 Kino Capitol w Warszawie Piotr Machalica i Maria Pakulnis 2. 11 kwietnia 2000 1999 Teatr Wielki w Warszawie – 3. 23 kwietnia 2001 2000 Piotr Gąsowski 4. 9 marca 2002 2001 Zamek Królewski w Warszawie – 5. 15 marca 2003 2002 Duża Aula Politechniki Warszawskiej Olaf Lubaszenko i Paweł Wilczak 6. 6 marca 2004 2003 Zamek Królewski w Warszawie Maciej Stuhr 7. 5 marca 2005 2004 Hotel InterContinental w Warszawie Zbigniew Zamachowski i Wojciech Malajkat 8. 27 lutego 2006 2005 Teatr Narodowy w Warszawie Maciej Stuhr 9. 5 marca 2007 2006 Zbigniew Zamachowski i Wojciech Malajkat 10. 14 kwietnia 2008 2007 Maciej Stuhr 11. 9 marca 2009 2008 Adam Krawczuk, Rafał Rutkowskii Maciej Wierzbicki 12. 1 marca 2010 2009 Teatr Polski w Warszawie Maciej Stuhr 13. 7 marca 2011 2010 Łukasz Garlicki 14. 19 marca 2012 2011 Teatr Narodowy w Warszawie Maciej Stuhr 15. 4 marca 2013 2012 Arkadiusz Janiczek 16. 10 marca 2014 2013 Teatr Polski w Warszawie Maciej Stuhr i Joanna Kulig 17. 2 marca 2015 2014 Grażyna Torbicka 18. 7 marca 2016 2015 Michał Sufin 19. 20 marca 2017 2016 Grażyna Torbicka 20. 26 marca 2018 2017 Maciej Stuhr 21. 25 marca 2019 2018 Grażyna Torbicka 22. 2 marca 2020 2019 Maciej Stuhr 23. 21 czerwca 2021 2020 Tor wyścigów konnych Służewiec Grażyna Torbicka 24. 6 czerwca 2022 2021 Teatr Polski w Warszawie Maciej Stuhr 25. 6 marca 2023 2022 26. 4 marca 2024 2023 Karolina Korwin Piotrowska i Błażej Hrapkowicz 27. 10 marca 2025 2024 Grażyna Torbicka 28. 9 marca 2026 2025 Andrzej Konopka
Zestawienie Filmy, które otrzymały pięć lub więcej Orłów 11 nagród – Dziewczyna z igłą (2024) (13 nominacji) 11 nagród – Boże Ciało (2019) (15 nominacji) 10 nagród – Cicha noc (2018) (11 nominacji) 9 nagród – Wołyń (2017) (14 nominacji) 8 nagród – Rewers (2009) (13 nominacji) 8 nagród – Pianista (2002) (13 nominacji) 7 nagród – 25 lat niewinności. Sprawa Tomka Komendy (2020) (15 nominacji) 7 nagród – Zimna wojna (2019) (12 nominacji) 7 nagród – Bogowie (2015) (13 nominacji) 7 nagród – Róża (2011) (8 nominacji) 7 nagród – Katyń (2007) (11 nominacji) 7 nagród – Jasminum (2006) (9 nominacji) 7 nagród – Komornik (2005) (8 nominacji) 7 nagród – Życie jako śmiertelna choroba przenoszona drogą płciową (2000) (12 nominacji) 6 nagród – Kos (2023) (16 nominacji) 6 nagród – Wesele (2004) (10 nominacji) 6 nagród – Mój Nikifor (2004) (10 nominacji) 6 nagród – Pan Tadeusz (1999) (11 nominacji) 5 nagród – Dom dobry (2025) (13 nominacji) 5 nagród – Mała Moskwa (2008) (8 nominacji) 5 nagród – Zmruż oczy (2003) (8 nominacji) 5 nagród – Pornografia (2003) (9 nominacji) 5 nagród – Cześć Tereska (2001) (10 nominacji) 5 nagród – Dług (1998) (10 nominacji)
Filmy, które otrzymały dziesięć lub więcej nominacji Film Rok Liczbanominacji Liczbanagród Kos2023166 25 lat niewinności. Sprawa Tomka Komendy2020157 Biała odwaga2024152 Dom dobry2025135 Boże Ciało 2019 15 11 Wołyń 2017 14 9 Dziewczyna z igłą 2024 13 11 Rewers 2009 13 8 Pianista 2002 13 8 Bogowie 2015 13 7 Życie jako śmiertelna chorobaprzenoszona drogą płciową 2000 12 7 Prymas. Trzy lata z tysiąca 2000 12 1 Jack Strong 2015 12 1 Zimna wojna 2018 12 7 Cicha noc 2017 11 10 Katyń 2007 11 7 Pan Tadeusz 1999 11 6 Tydzień z życia mężczyzny 1999 11 0 Mój Nikifor 2004 10 6 Wesele 2004 10 6 Cześć Tereska 2001 10 5 Dług 1999 10 5Ostatnia rodzina2017104 Obława 2012 10 4 33 sceny z życia 2008 10 4 Persona non grata 2005 10 4 Historia kina w Popielawach 1998 10 4 Weiser 2001 10 3 Edi 2002 10 2 Pręgi 2004 10 1 Kroniki domowe 1998 10 1 Tam i z powrotem 2002 10 0
Najczęściej nagradzani reżyserzy Wojciech Smarzowski – 5 nominacji, 5 nagród Krzysztof Krauze – 3 nominacje, 2 nagrody Jerzy Skolimowski – 3 nominacje, 2 nagrody Andrzej Jakimowski – 2 nominacje, 2 nagrody Roman Polański – 2 nominacje, 2 nagrody
Najczęściej nagradzane aktorki (ograniczenie do dwóch nagród) Kinga Preis – 15 nominacji, 5 nagród Agata Kulesza – 5 nominacje, 4 nagrody Stanisława Celińska – 5 nominacji, 2 nagrody Danuta Szaflarska – 4 nominacje, 2 nagrody Dominika Ostałowska – 3 nominacje, 2 nagrody Danuta Stenka – 3 nominacje, 2 nagrody Krystyna Feldman – 2 nominacje, 2 nagrody
Najczęściej nagradzani aktorzy (ograniczenie do dwóch nagród) Janusz Gajos – 11 nominacji, 5 nagród (plus nagroda za osiągnięcia życia) Arkadiusz Jakubik – 9 nominacji, 4 nagrody Robert Więckiewicz – 9 nominacji, 4 nagrody Jacek Braciak – 5 nominacji, 3 nagrody Jan Frycz – 7 nominacji, 2 nagrody Zbigniew Zamachowski – 5 nominacji, 2 nagrody Andrzej Chyra – 5 nominacji, 2 nagrody
Najczęściej nominowani Kinga Preis – 15 nominacji za aktorstwo Marek Wronko – 12 nominacji za dźwięk Magdalena Biedrzycka – 11 nominacji za kostiumy Wojciech Kilar – 10 nominacji za muzykę Wanda Zeman – 10 nominacji za montaż Jagna Janicka – 10 nominacji (7 za kostiumy i 3 za scenografię) Dorota Roqueplo – 10 nominacji za kostiumy Paweł Edelman – 10 nominacji za zdjęcia Nikodem Wołk-Łaniewski – 9 nominacji za dźwięk Janusz Gajos – 9 nominacji za aktorstwo Paweł Grabarczyk – 9 nominacji za kostiumy Małgorzata Zacharska – 9 nominacji za kostiumy
Najczęściej nagradzani Krzysztof Ptak – 7 nagród za zdjęcia Jacek Hamela – 7 nagród za dźwięk Kinga Preis – 6 nagród za aktorstwo Janusz Gajos – 6 nagród (5 za aktorstwo i 1 za osiągnięcia życia) Piotr Sobociński jr. – 6 nagród za zdjęcia Dorota Roqueplo – 6 nagród za kostiumy Wojciech Kilar – 4 nagrody za muzykę Robert Więckiewicz – 4 nagrody za aktorstwo Magdalena Biedrzycka – 4 nagrody za kostiumy Paweł Grabarczyk – 4 nagrody za kostiumy
„Wielka Piątka” „Wielka piątka” to elitarna grupa 5 najważniejszych nagród w kategoriach: film, reżyseria, scenariusz oraz główne role: kobieca, męska.
Laureaci Komornik (2005) Najlepszy film: Komornik Najlepsza reżyseria: Feliks Falk Najlepszy scenariusz: Feliks Falk Najlepsza główna rola kobieca: Kinga Preis Najlepsza główna rola męska: Andrzej Chyra
Boże ciało (2019) Najlepszy film: Boże ciało Najlepsza reżyseria: Jan Komasa Najlepszy scenariusz: Mateusz Pacewicz Najlepsza główna rola kobieca: Aleksandra Konieczna Najlepsza główna rola męska: Bartosz Bielenia
Nominowani Cztery nagrody z „Wielkiej Piątki” Życie jako śmiertelna choroba przenoszona drogą płciową (2000): najlepszy film, najlepsza reżyseria i scenariusz (Krzysztof Zanussi) oraz najlepsza główna rola męska (Zbigniew Zapasiewicz) Cześć Tereska (2001): najlepszy film, najlepsza reżyseria (Robert Gliński), najlepszy scenariusz (Jacek Wyszomirski) oraz najlepsza główna rola męska (Zbigniew Zamachowski) Zmruż oczy (2002): najlepszy film, najlepsza reżyseria i scenariusz (Andrzej Jakimowski) oraz najlepsza główna rola męska (Zbigniew Zamachowski) Róża (2012): najlepszy film, najlepsza reżyseria (Wojciech Smarzowski), najlepszy scenariusz (Michał Szczerbic) oraz najlepsza główna rola kobieca (Agata Kulesza) Bogowie (2015): najlepszy film, najlepsza reżyseria (Łukasz Palkowski), najlepszy scenariusz (Krzysztof Rak) oraz najlepsza główna rola męska (Tomasz Kot)