Zaporoska Elektrownia Jądrowa () – elektrownia jądrowa na Ukrainie, w Enerhodarze, nad Zbiornikiem Kachowskim, wybudowana w latach 1981–1989; największa elektrownia jądrowa w Europie. Dysponuje sześcioma reaktorami typu WWER–1000/320 o mocy 950 MWe każdy. W 2020 roku pokrywała 20% ukraińskiego zapotrzebowania na energię elektryczną, co stanowiło 47% energii dostarczonej przez ukraińskie elektrownie jądrowe. Właścicielem i operatorem elektrowni jest ukraińskie przedsiębiorstwo państwowe Energoatom.
Elektrownia obejmuje teren o powierzchni 104,7 hektarów. Na jej terenie znajduje się suche składowisko zużytego paliwa jądrowego.
Ze względu na zagrożenie wojenne od 2022 r. reaktory są wyłączone.
Historia Budowa elektrowni rozpoczęła się w 1981 roku. Pięć pierwszych reaktorów uruchomiano rok po roku w latach 1984–1989, ostatni blok w roku 1995. Za projekt odpowiadał Atomenergoprojekt. Reaktory zbudowały Izhorskie Zawody, na zlecenie Ministerstwa Budowy Maszyn Ciężkich (dzisiejszy Atomstroyexport). Turbiny parowe dostarczył Charkowski Turbinny Zawod, dzisiejszy Turboatom
W 2004 roku na terenie elektrowni powstało suche składowisko paliwa jądrowego. W 2007 elektrownię wyposażono w system automatycznej kontroli radiacyjnej, zainstalowany przez amerykańsko-ukraińskie joint venture Westron.
28 listopada 2014 roku doszło do usterki instalacji elektrycznej w hali turbin III bloku, wskutek której nastąpiło wyłączenie bloku elektrowni. 5 grudnia 2014 roku, po usunięciu usterki, wznowiono normalną pracę bloku. W Międzynarodowej Skali Zdarzeń Jądrowych i Radiologicznych zdarzenie zostało sklasyfikowane na poziomie 0 – „bez znaczenia dla bezpieczeństwa”. O awarii poinformował publicznie 3 grudnia roku 2014 premier Ukrainy – Arsenij Jaceniuk.
W latach 2016–2021 reaktory elektrowni, które przekroczyły 30 lat eksploatacji, przeszły testy uzyskując pozwolenie na kolejnych 10 lat pracy.
We wrześniu 2017 Energoatom podpisał umowę z Westinghouse na dostawę i montaż nowych instrumentów pomiarowych.
W listopadzie 2020 ukończono budowę czwartej linii wysokiego napięcia (750kV) łączącą elektrownię z podstacją Kachówka, będącej ważnym punktem sychronizacji ukraińskiej sieci elektroenergetycznej z siecią europejską.
Od 2021 rozważano rozbudowę elektrowni o reaktory AP1000 firmy Westinghouse.
Rosyjska inwazja
27 lutego wojska rosyjskie wkroczyły do Enerhodaru, nie zajmując jeszcze terenu elektrowni. 1 marca doszło do starć pomiędzy ukraińską Gwardią Narodową wspieraną przez oddziały Sił Zbrojnych z oddziałami rosyjskimi. 1 i 2 marca mieszkańcy Enerhodaru zorganizowali protesty by zatrzymać przejazd kolumny wojsk rosyjskichЕнергодар: люди не пускають колону РФ в місто / Enerhodar: ludzie nie wpuszczają rosyjskiej kolumny do miastaЖителі Енергодара стали стіною на захист міста. Українська правда / Mieszkańcy Enerhodaru stali się murem chroniącym miasto. Prawda ukraińska.
Tego dnia na jakiś czas stracono łączność z automatycznymi stacjami nadzoru radiologicznego w Zaporoskiej i Południowoukraińskiej elektrowni jądrowej, ale SNRIU (ukraiński Państwowy Inspektorat Nadzoru Jądrowego) poinfromował, że było to spowodowane usterką techniczną niezwiązaną z obecnością wojsk rosyjskich.
3 marca do miasta wjechał rosyjski konwój składający się z około 100 jednostek ciężkiego sprzętu. Rosyjskie wojska podjęły próbę zajęcia elektrowni jądrowej. W nocy z 3 na 4 marca 2022 r. wojska rosyjskie ostrzelały elektrownie jądrowe. W budynku szkoleniowym EJ wybuchł pożar. Pożar został ugaszony, ale ranne zostały 2 osobyОбстріли Запорізької АЕС: пожежу вдалося ліквідувати / Ostrzał Zaporoskiej Elektrowni Jądrowej: pożar został ugaszony. Personal ukraiński przekazał, że nie zostały uszkodzone żadne instalacje kluczowe. Nie zanotowano też wzrostu promieniowania. W odpowiedzi na działania zbrojne na terenie elektrowni IAEA uruchomiła centrum zarządzania kryzysowego.
Zajęcie elektrowni strona ukraińska potwierdziła w nocy z 3 na 4 marca. W tym czasie blok nr 1 był wyłączony z uwagi na planowy przegląd. Bloki nr 2 i 3 został wyłączone w sposób kontrolowany. Blok nr 4 pracował na 60% mocy nominalnej a blok nr 5 i 6 pracowały w trybie rezerwy.
4 marca teren Zaporoskiej Elektrowni Jądrowej zajęli RosjanieМайданчик Запорізької АЕС захоплений російськими окупантами — яка ситуація зараз на станції / Teren Zaporoskiej Elektrowni Jądrowej zajęty przez rosyjskich okupantów – jaka jest obecna sytuacja w obiekcie. Zebrali kierownictwo elektrowni atomowej i oświadczyli, że elektrownia jest teraz własnością Rosatomu"приєднали" до Росатому захоплену ЗАЕС та привезли 11 інженерів / Okupanci „dołączyli” zdobytą ZEL do Rosatomu i sprowadzili 11 inżynierów.
Po zdobyciu elektrowni niewybuchy zostały zdetonowane przez Rosjan bezpośrednio na jej terenie. Rozkaz strzelania do elektrowni atomowej i wysadzenia amunicji wydał generał dywizji Rosgwardii Aleksandr Dombrowski.
Oficjalnie o zajęciu terenu elektrowni Rosja powiadomiła IAEA już 1 marca. W zawiadomieniu wystosowanym przez Stałą Misję Federacji Rosyjskiej przy Organizacjach Międzynarodowych w Wiedniu podano, że siły zbrojne przejęły kontrolę nad terenem ukraińskiej elektrowni. W piśmie zaznaczono, że personel pracuje normalnie a poziomy promieniowania pozostają w normie.
Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej starała się monitorować sytuację w elektrowni od początku pełnoskalowej inwazji. Na dzień 24 lutego 2022 strona ukraińska informowała, że stan elektrowni pozostaje bezpieczny. Agencja przypomniała, że „każdy zbrojny atak na i groźby wobec pokojowym instalacjom jądrowym stanowią naruszenie Karty Narodów Zjednoczonych, prawa międzynarodowego, i statutu Agencji”.
Reaktory Wszystkie bloki wykorzystywała lekkowodne reaktory wodno-ciśnieniowe WWEE-1000 w wersji W-320. Bloki elektryczne wykorzystywały turbiny K-1000-60/1500-2 z generatorami TWW-1000-4.
Do symulacji pracy reaktorów wykorzystywano oprogramowanie BEACON firmy Westinghouse.
Elektrownia była włączona w sieci elektroenergetyczną czterema liniami 750 kV i jedną 330 kV.
Paliwo jądrowe do 4 reaktorów dostarczał amerykański Westinghouse, a do dwóch rosyjski TVEL.
Podstawowe daty i szczegóły poszczególnych bloków jądrowych. Nazwa bloku Model reaktora Producent Rozpoczęcie budowy Pierwszy stan krytyczny Włącz. do sieci Rozp. pracy komercyjnej Moc elektr. netto (MW) Moc elektr. brutto (MW) Moc termiczna (MW) Zaporoże-1 WWER-1000 W-320 Izhorskie Zawody 1 kwietnia 1980 7 grudnia 1984 10 grudnia 1984 25 grudnia 1985 950 1000 3000 Zaporoże-2 WWER-1000 W-320 Izhorskie Zawody 1 stycznia 1981 28 czerwca 1985 22 lipca 1985 15 lutego 1986 950 1000 3000 Zaporoże-3 WWER-1000 W-320 Izhorskie Zawody 1 kwietnia 1982 4 grudnia 1986 10 grudnia 1986 5 marca 1987 950 1000 3000 Zaporoże-4 WWER-1000 W-320 Izhorskie Zawody 1 kwietnia 1983 15 grudnia 1987 18 grudnia 1987 14 kwietnia 1988 950 1000 3000 Zaporoże-5 WWER-1000 W-320 Izhorskie Zawody 1 listopada 1985 20 lipca 1989 14 sierpnia 1989 27 października 1989 950 1000 3000 Zaporoże-6 WWER-1000 W-320 Izhorskie Zawody 1 czerwca 1986 6 października 1995 19 października 1995 17 września 1996 950 1000 3000
Składowisko zużytego paliwa Zaporoska elektrownia jest jedyną ukraińską elektrownią z własnym suchym składowiskiem zużytego paliwa jądrowego. Trafia tam paliwo leżakowane ok. 5 lat w basenowych mokrych zbiornikach we wnętrzach bloków jądrowych.
Ukraiński Państwowy Inspektorat Nadzoru Jądrowego wydał licencję na składowisko w lipcu 2001. Do użytku oddano je w 2004. Zbudowane zostało przez konsorcjum amerykańsko-ukraińskie w składzie: Charkowski Instytut „Energoprojekt”, 'Duke Engineering & Services oraz Sierra Nuclear Corporation. Mieści ono 380 pojemników magazynowych na 9000 zestawów paliwowych.
Przypisy
Kategoria:Elektrownie jądrowe na Ukrainie Kategoria:Obwód zaporoski Kategoria:Enerhodar