Jan Kazimierz Sowa (ur. 6 lutego 1976 w Krakowie) – polski socjolog i kulturoznawca, nauczyciel akademicki Uniwersytetu Jagiellońskiego (2005–2016) i Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie (od 2018).
Życiorys Działalność naukowa Studiował polonistykę, psychologię i filozofię na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie, uzyskując dyplom magistra psychologii w 2001, oraz na w Saint-Denis.
W 2005 został zatrudniony na macierzystej uczelni. W 2006 obronił tam przygotowaną pod kierunkiem Zdzisława Macha pracę doktorską z socjologii pt. Demokratyzacja–liberalizacja–modernizacja. O próbach społeczno-politycznej transformacji peryferii, a w 2013 uzyskał habilitację w dziedzinie kulturoznawstwa w Szkole Wyższej Psychologii Społecznej w Warszawie na podstawie rozprawy Fantomowe ciało króla. Peryferyjne zmagania z nowoczesną formą.
Był związany z projektem Wolny Uniwersytet Warszawy (2009–2013) Fundacji Bęc Zmiana. Pracował na UJ do lutego 2016. W latach 2015–2019 wchodził w skład Komitetu Nauk o Kulturze Polskiej Akademii Nauk.
W 2018 objął stanowisko profesora uczelni w Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Pracował jako kurator programu dyskursywnego i badań Biennale Warszawa (2018–2019). Prowadził badania lub był profesorem wizytującym na Uniwersytecie w São Paulo, w (Akademie der Künste der Welt) w Kolonii i w Instytucie Nauk o Człowieku w Wiedniu.
Działalność kulturalna i społeczna W 1999 był współtwórcą Wydawnictwa Ha!art, następnie redaktorem jego Linii Radykalnej oraz działu kulturoznawczego magazynu „Ha!art” (1999–2008), a także wiceprezesem (2004–2009) i przewodniczącym rady Fundacji Korporacja Ha!art (2009–2014).
Należał do pierwszych osób spoza środowiska informatycznego, które zajmowały się w Polsce licencjami otwartymi. W 2003 w magazynie Ha!art ukazał się przetłumaczony przez niego tekst Open Source – wielka promocja rozdawania, gdzie m.in. pojawia się jedna z pierwszych w polskiej prasie informacji o Wikipedii, która miała wtedy 20 tys. haseł (patrz link na końcu artykułu). Zarówno książki autorstwa Jana Sowy, jak i redagowane przez niego w wydawnictwie Korporacja Ha!art ukazywały się na otwartych licencjach. W 2005 Jan Sowa był z Łukaszem Jachowiczem, Jarosławem Lipszycem i Sławomirem Sierakowskim inicjatorem listu otwartego przeciw .
Pracował jako dziennikarz w krakowskim oddziale Polskiego Radia i kurator w Galerii Sztuki Współczesnej Bunkier Sztuki w Krakowie.
W 2008 utworzył z Jakubem de Barbaro i Jankiem Simonem spółdzielnię Goldex Poldex, która działała w Krakowie do 2012 stawiając sobie za cel poszukiwanie alternatywnych źródeł finansowania dla działalności kulturalnej i społecznej, a w latach 2008–2011 prowadził jej krakowską świetlicę ze współzałożycielami i Agnieszką Klepacką.
Od 2015 zasiada obok Marii Poprzęckiej i Marka Zaleskiego w radzie programowej Fundacji Kultury Wizualnej „Widok”. W latach 2016–2022 współtworzył z Borysem Lankoszem radę fundacji Inna Rzeczpospolita.
Publikował w Polsce i za granicą m.in. w „Lampie”, „Krytyce Politycznej”, kwartalniku „2+3D”, „”, „Praesens” (Budapeszt) i „Focus Historia”.
Dużo podróżował, między innymi po Indiach, Azji Południowo-Wschodniej, Afryce i obu Amerykach. Czynnie uczestniczy w ruchu antyglobalistycznym.
Badania naukowe Zainteresowania Jana Sowy skupiają się wokół socjologicznych i kulturowych badań nad nowoczesnością. W szczególności interesuje go problematyka związana z modernizacją w cywilizacji Zachodu i poza nią, rozwojem kapitalizmu oraz relacjami między kulturą europejską a innymi kulturami (w tym kwestie kolonializmu, globalizacji, migracji oraz zderzenia Zachodu ze światem Islamu). Swoje podejście badawcze określa jako dialektyczno-materialistyczne.
Tłumaczył książki i artykuły z zakresu politologii, filozofii i socjologii. Współpracuje z kwartalnikiem „Praktyka Teoretyczna”.
Publikacje Sezon w teatrze lalek to zbiór, na który składają się teksty napisane między rokiem 2000 a 2003. Można tam znaleźć większość esejów publikowanych na łamach „Ha!artu” oraz teksty wcześniej nie drukowane (w tym prawie cały cykl pocztówki patafizyczne pojawiający się w internetowym miesięczniku „Ha!art” w latach 2001–2003). Poruszają one taką tematykę jak: urbanizacja, ewolucja wiedzy naukowej, konsumpcja, ruchy rewolucyjne, media niezależne, neoliberalizm ekonomiczny, polityka, współczesne postacie kontrkultury, Internet, terroryzm, globalizacja oraz ruchy anty- i alterglobalistyczne.
Frustracja. Młodzi o Nowym Wspaniałym Świecie to głos grupy ludzi urodzonych w latach 70. To „manifest generacji”, którą nazywano „pokoleniem nic”. Ten zbiór esejów jest krytycznym głosem o „nowym wspaniałym świecie” polskiej demokracji i wolnego rynku. Zdaniem autorów po upadku PRL zapowiadały się one jako spełnienie wszystkich najwspanialszych marzeń, a okazały się być światem skomercjalizowanej tandety – wypełnionym intelektualnym banałem, bezmyślną konsumpcją i rządami zasady maksymalizacji finansowych zysków.
Autorki i autorzy zbioru Zniewolony umysł 2. Neoliberalizm i jego krytyki poddają ideologię i praktykę „wolnorynkową” analizom zakorzenionym w różnych wersjach krytyki władzy. Konstruują alternatywne propozycje myślenia i szukają rozwiązań dla problemów późnej nowoczesności poza przestrzenią wyznaczoną przez logikę kapitału. Zdaniem autorów i autorek neoliberalny dyskurs zniewala umysły i wyklucza głosy krytykujące, umiejscawia szereg „niepodważalnych” dogmatów – pragnie być systemem „pozbawionym alternatywy” i „zgodnym z naturą ludzką”.
Publikacja Ciesz się, późny wnuku! opisuje rozwój demokracji w świecie zachodnim i próby demokratyzacji poza jego obszarem – z jednej strony jest polemiką z tradycją myśli liberalnej, z drugiej, poruszając kwestie reprezentacji, rewolucji i ideologii, wchodzi w dialog ze współczesnymi autorami lewicowymi, takimi jak Ernesto Laclau, Chantal Mouffe czy Slavoj Žižek. Autor kontrastuje demokrację parlamentarną z modelem greckiej demokracji uczestniczącej i z demokracją radykalną. Zastanawia się nad możliwością demokratyzacji reżimów autorytarnych oraz nad dalszym rozwojem demokracji w krajach zwanych już demokratycznymi. Rozważa wpływ kolonializmu i globalizacji na społeczno-polityczną kondycję społeczeństw peryferyjnych. Obszernie omawia też przemiany społeczno-polityczne w Polsce po 1980.
Życie prywatne Mieszka w Warszawie. Syn Kazimierza Sowy.
Publikacje Autorskie Sezon w teatrze lalek i inne eseje, Wydawnictwo Rabid, Kraków 2003 Człowiek – umysł – maszyna. Rozmowy o twórczości i inteligencji (wspólnie z Edwardem Nęcką), Znak, Kraków 2005 Ciesz się, późny wnuku! Kolonializm, globalizacja i demokracja radykalna, Korporacja Ha!art, Kraków 2008 Fantomowe ciało króla. Peryferyjne zmagania z nowoczesną formą, Universitas, Kraków 2011 Literatura polska po 1989 roku w świetle teorii Pierre'a Bourdieu. Raport z badań (wspólnie z Grzegorzem Jankowiczem, Piotrem Mareckim, Alicją Palęcką i Tomaszem Warczokiem), Korporacja Ha!art, Kraków 2014 Inna Rzeczpospolita jest możliwa. Widma przeszłości, wizje przyszłości, Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 2015 Sport nie istnieje. Igrzyska w społeczeństwie spektaklu (wspólnie z Krzysztofem Wolańskim), Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 2017
Redakcje Frustracja. Młodzi o Nowym Wspaniałym Świecie (wspólnie z Piotrem Mareckim), Korporacja Ha!art, Kraków 2003 Zniewolony umysł 2. Neoliberalizm i jego krytyki (wspólnie z Ewą Majewską), Korporacja Ha!art, Kraków 2007, Na okrągło, 1989–2009 = Over and over again, 1989–2009 (wspólnie z Anetą Szyłak), Korporacja Ha!art, Kraków 2009 Wieczna radość. Ekonomia polityczna społecznej kreatywności (wspólnie z Michałem Kozłowskim, Agnieszką Kurant, Krystianem Szadkowskim i Jakubem Szrederem), Fundacja Bęc Zmiana, Warszawa 2011, (wersja angielska) Edu-factory. Samoorganizacja i opór w fabrykach wiedzy (wspólnie z Krystianem Szadkowskim), Korporacja Ha!art, Kraków 2011 Fabryka sztuki. Podział pracy oraz dystrybucja kapitałów społecznych w polu sztuk wizualnych we współczesnej Polsce (wspólnie z Michałem Kozłowskim i Jakubem Szrederem), Fundacja Bęc Zmiana, Warszawa 2014 Majątek. Zbiór tekstów, Muzeum Rzeźby im. Xawerego Dunikowskiego, Warszawa 2015, W poszukiwaniu wspólnego mianownika. Uniwersalizm i progresywna polityka kulturalna, Biennale Warszawa, Warszawa 2019 Solidarność 2.0, czyli Demokracja jako forma życia, Biennale Warszawa, Warszawa 2019 Perverse Decolonization? (wspólnie z i ), Archive Books, Berlin 2021,
Przypisy
Linki zewnętrzne Profil Jana Sowy w serwisie Academia.edu.
Łukasz Jachowicz, Jarosław Lipszyc, Sławomir Sierakowski, Jan Sowa, Opatentować programy komputerowe?
Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Alterglobaliści Kategoria:Działacze ruchu wolnej kultury Kategoria:Ludzie urodzeni w Krakowie Kategoria:Ludzie związani z Warszawą Kategoria:Polscy działacze spółdzielczy Kategoria:Polscy kulturoznawcy Kategoria:Polscy kuratorzy sztuki Kategoria:Polscy marksiści Kategoria:Polscy publicyści Kategoria:Polscy redaktorzy Kategoria:Polscy socjolodzy Kategoria:Polscy teoretycy kultury Kategoria:Urodzeni w 1976 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego