Zegrze – dawna gmina wiejska istniejąca do 1954 rokuDo 28 września 1954 roku w woj. warszawskim. Siedzibą gminy było do lat 1930. Zegrze, lecz po włączeniu jego do gminy Nieporęt powiecie warszawskim, siedzibą gminy Zegrze zostało miasto SerockGłówny Urząd Statystyczny w Warszawie: Województwa centralne i wschodnie Rzeczypospolitej Polskiej - podział na gminy według stanu z dnia 1.IV 1933 roku, Książnica-Atlas, Lwów 1933.

Historia Gmina zbiorowa Zegrze z siedzibą w Zegrzu powstała w związku z reformą gminą Królestwa Polskiego w 1867 roku. Gmina należała do powiatu pułtuskiego w guberni łomżyńskiej (od 1893 w guberni warszawskiej). 31 maja 187019 maja 1870 według kalendarza juliańskiego do gminy przyłączono pozbawiony praw miejskich Serock, odłączając równocześnie kilka wsi na korzyść gminy SomiankaPostanowienie z 30 stycznia (11 lutego) 1870, ogłoszone 19 (31) maja 1870 (Dziennik Praw, rok 1870, tom 70, nr 241, str. 81).

16 marca 1916, w związku z reorganizacją administracyjną terenów Królestwa Polskiego pod okupacją niemiecką podczas I wojny światowej większą część gminy Zegrze (na zachód od Narwi) włączono do powiatu warszawskiego. Równocześnie do gminy Zegrze przyłączono wsie Budy Pobyłkowskie, Wólka Zaleska i Zalesie Borowe z gminy Gzowo w powiecie pułtuskim. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w woj. warszawskim, Budy Pobyłkowskie, Wólka Zaleska i Zalesie Borowe zachowały przynależność do gminy Zegrze, jednak gminę Zegrze włączono z powrotem do powiatu pułtuskiego, gdzie została zintegrowana ponownie z jej wschodnionarwiańskimi terytoriamiWarszawski Dziennik Wojewódzki : dla obszaru Województwa Warszawskiego. 1933, nr 14, poz. 136.

W okresie międzywojennym gmina należała do województwa warszawskiego. 1 stycznia 1923 od gminy Zegrze odłączono ponownie Serock (wraz z 23 morgami gruntów rządowych między Serockiem a Fortami Napoleona), któremu przywrócono status miasta.

20 października 1933 gminę Zegrze podzielono na 34 gromad (sołectw): Borowa Góra, Budy Pobyłkowskie, Dębe, Dębinki, Gąsiorowo, Guty, Henrysin, Huta Podgórna, Izbica, Jachranka, Jadwisin, Janki, Kania Nowa, Kania Polska, Karolino, Kępiaste, Ludwinowo Dębskie, Ludwinowo-Zegrzyn, Łacha, Marynino, Nowawieś, Popowo Kościelne, Skubianka, Stanisławowo, Stasilas, Szadki, Wielęcin, Wielęcin Nowy, Wierzbica, Wola Kiełpińska, Wola Smolana, Wólka Zaleska, Zabłocie i Zalesie Borowe

Równocześnie osada wojskowa Zegrze oraz folwark Zegrze-Park weszły w skład gromady Zagroby w gminie Nieporęt w powiecie warszawskim (gromada ta objęła folwark Zegrze-Park, osadę wojskową Zegrze – zarówno północną jak południowa część, wieś Rybaki i wieś Zagroby)Warszawski Dziennik Wojewódzki : dla obszaru Województwa Warszawskiego. 1933, nr 14, poz. 136. Po przeniesieniu Zegrza do powiatu warszawskiego, gmina Zegrze została pozbawiona siedziby, przez co przeniesiono została ona do Serocka (co prawda też poza gminą Zegrze, lecz w tym samym – pułtuskim – powiecie).

Po wojnie gmina zachowała przynależność administracyjną. 1 lipca 1946 utworzono gromadę Dosin z części obszaru gromady SkubiankaWarszawski Dziennik Wojewódzki na Obszar Województwa Warszawskiego. R. 13, nr 14, poz. 56. Powstała też nowa gromada Bolesławowo (w miejsce gromady Ludwinowo Dębskie) oraz nowa gromada Święciennica z części obszaru gromady Zabłocie, natomiast gromdę Wielęcin Nowy włączono do gromady Huta Podgórna a gromadę Henrysin do gromady Wielęcin (brak informacji dokładanie kiedy)Wykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa.

1 lipca 1952 roku:

gromady Gąsiorowo, Huta Podgórna, Janki, Popowo Kościelno, Popowo Folwark i Wielęcin włączono do gminy Zatory w powiecie pułtuskim; pozostały obszar gminy Zegrze włączono do nowo utworzonego powiatu nowodworskiego w tymże województwie.

Według stanu z 1 lipca 1952 gmina Zegrze składała się z 29 gromad: Bolesławowo, Borowa Góra, Budy Pobyłkowskie, Dębe, Dębinki, Dosin, Guty, Izbica, Jachranka, Jadwisin, Kania Nowa, Kania Polska, Karolino, Kępiaste, Ludwinowo-Zegrzyn, Łacha, Marynino, Nowawieś, Skubianka, Stanisławowo, Stasilas, Szadki, Święciennica, Wierzbica, Wola Kiełpińska, Wola Smolana, Wólka Zalewska, Zabłocie i Zalesie Borowe

Gminę zniesiono 29 września 1954 wraz z reformą wprowadzającą gromady w miejsce gmin. Jej obszar podzielono między nowe gromady: Borowa Góra, Łacha i Wola Kiełpińska w powiecie nowodworskimUchwała Nr VI/10/9/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie z dnia 5 października 1954 r. w sprawie podziału na gromady powiatu nowodworskiego; w ramach Zarządzenia Nr Or. V-0/1/54 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie z dnia 29 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie z dnia 4 października 1954 r., dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie z dnia 1 grudnia 1954 r., Nr. 11, Poz. 67), oraz do gromady Pobyłkowo Duże w powiecie pułtuskimUchwała Nr VI/10/17/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie z dnia 5 października 1954 r. w sprawie podziału na gromady powiatu pułtuskiego; w ramach Zarządzenia Nr Or. V-0/1/54 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie z dnia 29 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie z dnia 4 października 1954 r., dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie z dnia 1 grudnia 1954 r., Nr. 11, Poz. 67).

Jednostki nie przywrócono 1 stycznia 1973 roku po reaktywowaniu gmin, utworzono natomiast gminę Serock.

Przypisy

Zegrze Kategoria:Zegrze