Numeryczna reguła fiskalna – instrument ograniczający zakres prowadzonej polityki fiskalnej przyjmujący formę limitów ilościowych (określanych na dany rok budżetowy bądź w ramach limitów wieloletnich), dotyczący przede wszystkim:
dopuszczalnego salda budżetowego; wielkości długu publicznego; wzrostu lub poziomu wydatków budżetowych.
Numeryczne reguły fiskalne mogą dotyczyć całego sektora finansów publicznych, bądź jego fragmentów (budżet państwa, jednostki samorządu terytorialnego, fundusze ubezpieczeń społecznych). Występują także reguły o charakterze ponadnarodowym, będące elementami traktatów ustanawiających unie monetarne oraz walutowe (Unia Europejska, MERCOSURPerry G.: Can Fiscal Rules Help Reduce Macroeconomic Volatility in LAC. IMF/World Bank Conference on Fiscal Rules and Institutions, Oaxaca, luty 2002, Pakt AndyjskiPor. Ibidem, Unia Celna i Gospodarcza Afryki ŚrodkowejRapport intermaire d`execution de la surveillance multilaterale pour l`anne 2006 et perspectives pour 2007. CEMAC, Bangui, Listopad 2006, Zachodnioafrykańska Unia Gospodarczo-Walutowa UEMOA, grudzień 1999 r.; Traite modifie de l’union economique et monetaire ouest africaine (UEMOA)). Część z reguł numerycznych ma charakter niesformalizowany (niezapisany w akcie prawnym), związany z deklaracją władz lub porozumieniem politycznym (np. reguła Belki, kotwica budżetowa). Należy zauważyć, że mogą one być porzucane (np. reguła Belki).
Wielkości progowe przyjęte w konstrukcji danej reguły fiskalnej mogą być wyrażone nominalnie, w wielkościach skorygowanych o wahania cyklu koniunkturalnego (saldo cykliczne, strukturalne).
Przykłady i występowanie numerycznych reguł fiskalnychZestawienie występujących numerycznych reguł fiskalnych opracowano na podstawie: Das Haushaltsystem der Bundesrepublik Deutschland. Ministerstwo Finansów, Berlin 2004; Hallerberg M., von Hagen J.: Organizacja procesu budżetowego w Polsce. Reguły budżetowe a stabilność fiskalna i gospodarcza. Program Ernst & Young Sprawne Państwo, Warszawa 2006; Fiscal Policy Rules and the Reform od Pending Limits in Finland. 5b/2007, Budget Department, Ministry of Finance, Helsinki 2007; Dabán T., Detragiache E., Di Bella G., Milesi-Feretti G.M., Symansky S.: Rules-Based Fiscal Policy in France, Germany, Italy, and Spain. Occasional Paper No. 225, IMF, Washington D.C., 2003; Snell R.K.: State Balanced Rules Requirements: Provisions and Practice. National Conference of State Legislatures, opublikowany 1996, zaktualizowany w 2004 r.; Baza Banku Światowego Country Budget Laws.; OECD Budget Practices and Procedures Database (2007).; Current Issues in Fiscal Reform in Central Europe and the Baltic States 2005. red. Laursen T., Bank Światowy, Warszawa 2006; Jędrzejowicz T., Kitala M., Wronka A.: Polityka fiskalna w kraju należącym do strefy euro, w: Raport na temat pełnego uczestnictwa Rzeczypospolitej Polskiej w trzecim etapie Unii Gospodarczej i Walutowej, Projekty badawcze – Część III. Narodowy Bank Polski, Warszawa 2009; Konstytucja RP () oraz ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (; z późn. zm.).
Numeryczna reguła fiskalna Występowanie Konstrukcja „złota reguła” Niemcy, Francja, Wielka Brytania, Japonia, Włochy (poziom lokalny) Zakaz zaciągania zobowiązań na finansowanie wydatków bieżących, deficyt nie może przekroczyć wielkości wydatków o charakterze inwestycyjnym (majątkowym) zrównoważony budżet Stany Zjednoczone (poziom stanowy, z wyjątkiem stanu Vermont), Belgia (sektor ubezpieczeń społecznych), Kanada, Szwecja (poziom lokalny), Włochy (poziom regionalny), Szwajcaria (kantony), Unia Europejska (jako organizacja), Dochody = wydatki saldo strukturalne Chile Nadwyżka strukturalna budżetu państwa 1% PKB przy założeniu długookresowej ceny miedzi limit deficytu w relacji do PKB kraje członkowskie Unii Europejskiej (europejskie reguły fiskalne), Armenia, Japonia, Hiszpania (poziom lokalny), Finlandia 3% PKB (kraje UE) limit deficytu w relacji do dochodów Francja (poziom lokalny) Deficyt planowany < 5% dochodów w roku poprzednim limit długu publicznego w relacji do PKB kraje członkowskie Unii Europejskiej (europejskie reguły fiskalne), Polska, Chorwacja, Estonia, Finlandia, Wielka Brytania, Kanada, Słowacja, Nowa Zelandia Państwowy Dług Publiczny < 60%PKB (Polska) limitowanie długu w relacji do dochodów Estonia (poziom lokalny), Hiszpania (poziom lokalny), Słowacja 60% planowanych dochodów pomniejszonych o otrzymane dotacje (Estonia) ograniczenie kwoty poręczeń Armenia Poręczenia niższe niż 10% dochodów podatkowych ograniczenie wydatków na obsługę długu Estonia, Węgry, Słowacja, Polska Wydatki na obsługę długu < 70% dochodów własnych (Węgry) limity nominalnego wzrostu wydatków Belgia, Luksemburg, Niemcy, Czechy, Szwecja, Włochy – limity realnego wzrostu wydatków Dania, Finlandia, Holandia, Islandia – zakaz wzrostu wydatków w roku wyborczym Kolumbia (wydatki osobowe), Brazylia (wydatki osobowe, przenoszenie wydatków na okresy powyborcze) – hamulec długu publicznego (Schuldenbremse) Szwajcaria (poziom federalny) Wydatki = dochody skorygowane o wahania cyklu koniunkturalnego oraz stwierdzone ex-post odchylenia od tego limitu w poprzednich latach. Tworzy się rachunek wyrównawczy zabezpieczający przed negatywnym wpływem osłabienia gospodarczego.
Zobacz też progi ostrożnościowe w Polsce
Przypisy
Bibliografia Kopits G., Symansky S.: Fiscal Policy Rules. Occasional Paper 162, IMF, Washington D.C. 1998 Jędrzejowicz T., Kitala M., Wronka A.: Polityka fiskalna w kraju należącym do strefy euro. w: Raport na temat pełnego uczestnictwa Rzeczypospolitej Polskiej w trzecim etapie Unii Gospodarczej i Walutowej, Projekty badawcze – Część III. Narodowy Bank Polski, Warszawa 2009 Public finances in EMU 2006. European Economy, No 3/2006, Komisja Europejska, Directorate-General For Economic and Financial Affairs, Bruksela 2006 Public finances in EMU 2003. European Economy, No 3/2003, Komisja Europejska, Directorate-General For Economic and Financial Affairs, Bruksela 2003
Kategoria:Finanse publiczne