thumb|240px|Autograf z dedykacją thumb|Jan Tomkowski (2015) Jan Tomkowski (ur. 22 sierpnia 1954 w Łodzi, zm. 15 lipca 2024 w Warszawie) – polski doktor habilitowany nauk humanistycznych, profesor historii literatury polskiej w Instytucie Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk. Współzałożyciel Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.
Życiorys Filologię polską oraz filozofię studiował na Uniwersytecie Łódzkim. Magistrem filologii został w 1977, a magistrem filozofii w 1979. Urodzony w Łodzi, został warszawiakiem z wyboru. W niezależnej gazecie Wiadomości dnia od 1990 był kierownikiem działu kultury. Zadebiutował literacko w 1977. Publikował również pod pseudonimem Stanisław Krzysztofowicz. Z IBL związany od 1979, tamże uzyskał doktorat i habilitację: w 1985 stopień naukowy doktora, a 25 września 1995 stopień naukowy doktora habilitowanego. Pracę doktorską napisał pod kierunkiem profesor Marii Żmigrodzkiej. Tytuł profesora w dziedzinie nauk humanistycznych uzyskał w 2003. Pracował jako wykładowca na filologii polskiej i dziennikarstwie (Uniwersytet Warszawski) oraz na dziennikarstwie (Akademia Świętokrzyska w Kielcach). Z kielecką uczelnią związany w latach 1998–2004.
Wyjeżdżał na zagraniczne stypendia naukowe: do Francji w 1990 i 1993, a w 1991 do Londynu na stypendium od British Academy.
Historyk literatury, prozaik, eseista, autor podręczników do literatury polskiej i powszechnej (m.in. Literatura powszechna według Jana Tomkowskiego), analityk literatury m.in. Adama Mickiewicza i Juliusza Verne’aJan Tomkowski – Mój pamiętnik literacki. polskacanada.com [dostęp 2018-08-16]. Wykładał gościnnie w Studium Literacko-Artystycznym na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. Zapraszany był do udziału w programach radiowych oraz uczestniczył w spotkaniach autorskich. Ostatnia książka uczonego, Wyspa umarłych, została wydana pośmiertnie.
Nominowany do Nagrody Literackiej Gdynia 2011 w kategorii eseistyka za Klasztor Maulbronn. Laureat nagrody miesięcznika „Nowe Książki” za 2020. W 2021 otrzymał nagrodę Skrzydła Dedala, przyznawaną corocznie przez Bibliotekę Narodową w Warszawie, za całokształt twórczości. Był jurorem Olimpiady Literatury i Języka Polskiego.
18 lipca 2024 został pochowany w Łodzi, w grobie rodzinnym na cmentarzu p.w.św. Antoniego na osiedlu Mania (kwatera 12, linia 11, miejsce 32) .
Publikacje Źródło: Instytut Badań Literackich PAN
Juliusz Słowacki i tradycje mistyki europejskiej, Państwowy Instytut Wydawniczy, 1984, Ragadon, Wydawnictwo Łódzkie, 1986, Juliusz Verne – Tajemnicza wyspa?, Wydawnictwo Łódzkie, 1987, Opowieści Szeherezady, Wydawnictwo Iskry, 1989, Jerzy Stempowski, Interim, 1991, Ewa Kozubska, Jan Tomkowski Mistyczny świat Williama Blake’a, Wydawnictwo „Warsztat specjalny”, 1993, Mój pozytywizm, Instytut Badań Literackich PAN, 1993, Literatura polska, Państwowy Instytut Wydawniczy, 1993, Literatura powszechna, Prego 1995, dalsze wydania Świat Książki, Dwadzieścia lat z literaturą 1977-1996, Państwowy Instytut Wydawniczy 1998, Dzieje myśli, Państwowy Instytut Wydawniczy, 1997, Dom chińskiego mędrca, Państwowy Instytut Wydawniczy, 2000, Młoda Polska, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001, Pokolenie Gombrowicza. Narodziny powieści XX wieku w Polsce, Czytelnik, 2001, Jan Tomkowski (red.) Słownik pisarzy polskich, Horyzont, 2002, Samobójcy i marzyciele – o zabijaniu poetów, Wydawnictwo Akademii Świętokrzyskiej, 2002, Historia myśli od starożytności do XX wieku, Świat Książki, 2002, Zamieszkać w Bibliotece, Dom na wsi, grudzień 2004, Wspomnienia o Leopoldzie Buczkowskim, Dom na wsi, 2005, Dzieje literatury powszechnej, Świat Książki, 2008, Ciemne skrzydła Ikara. O rozpaczy, Wydawnictwo Iskry, 2010, Klasztor Maulbronn, Wydawnictwo Dom na wsi, 2010, Nie ma Pauliny, Wydawnictwo Nowy Świat, 2011, Judasz z ulicy Iglastej, Wydawnictwo Nowy Świat, 2012, Moja historia eseju, Wydawnictwo Dwa kolory, 2013, Wojna książek. Biblioteka i historia literatury, Instytut Badań Literackich PAN, 2013, Czarny elementarz, Dwa kolory, 2014, Najkrótsza historia literatury polskiej, Dwa kolory, 2015, Szkice młodopolskie, Instytut Badań Literackich PAN, 2016, Polski esej literacki. Antologia, Wydawnictwo Ossolineum, 2017, seria: Biblioteka Narodowa, Jesień, Wydawnictwo „Arkady”, 2018, Pan Tadeusz – poemat metafizyczny, Wydawnictwo Ossolineum, 2019, Liść Kartezjusza. 69 opowiadań, Bel-druk 2020, Szkice o literaturze XX wieku, Instytut Badań Literackich PAN, 2020, Klan Wyspiańskich, Wydawnictwo „Arkady”, 2020, Żyrafa Einsteina. 69 opowiadań, Bel-druk 2021, Słońce Turinga. 69 opowiadań, Bel-druk 2022, Paul Valéry. Siedem szkiców, Wydawnictwo Satus 2023, ISBN 978-83-67771-06-1 Zanim przyjdą Chińczycy, Księgarnia Akademicka 2024, Wyspa umarłych, Instytut Badań Literackich PAN, 2024,
Filmografia Jakob Böhme – życie i twórczość, film dokumentalny w reżyserii Łukasza Chwałko. Premiera odbyła się 4 czerwca 2016 w Zgorzelcu.
Przypisy
Bibliografia
Kto jest kim w Polsce. Informator biograficzny, edycja 3 (redaktorzy Lubomir Mackiewicz, Anna Żołna), Warszawa 1993, s. 745
Kategoria:Absolwenci Wydziału Filozoficzno-Historycznego Uniwersytetu Łódzkiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Łodzi Kategoria:Polscy autorzy podręczników szkolnych Kategoria:Polscy eseiści XX wieku Kategoria:Polscy eseiści XXI wieku Kategoria:Polscy historycy literatury Kategoria:Pracownicy Instytutu Badań Literackich PAN Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Pochowani na cmentarzu na Mani w Łodzi Kategoria:Urodzeni w 1954 Kategoria:Zmarli w 2024