Josef Pilnáček, jako autor też: Josef Pilnáček-Radostic (ur. 9 lutego 1883 w Černej Horze, zm. 21 grudnia 1952 w Wiedniu) – czeski historyk, genealog, heraldyk.

Pochodził z czeskiej rodziny rzeźnika Josefa Pilnáčka i Josefy z domu Přibylová, pochodzącej z pobliskiego Jestřebí. Szkołę powszechną ukończył w Černé Hoře, niższe I Czeskie Gimnazjum w Brnie i Średnią Szkołę Rolniczą w Przerowie, w której zdał maturę. Po odbyciu rocznej służby wojskowej w pułku kawalerii w Pradze (1902–1903), zdecydował się na karierę wojskową, dochodząc do stopnia podporucznika. W 1911 roku odszedł z armii, zostając zarządcą majątku ziemskiego ojca. W czasie I wojny światowej służył w kawalerii, zostając rotmistrzem, a po jej zakończeniu ożenił się z Marie Mediansky z Budapesztu, wdową po niemieckim bankierze, z którą osiadł na stałe w Wiedniu jako rentier. W stolicy Austrii rozwinął studia nad genealogią i heraldyką dawnych rodów morawskich i śląskich, korzystając z bogatych zasobów tamtejszych archiwów i bibliotek oraz kontaktów z wieloma genealogami działającymi w Austrii, Niemczech i Czechosłowacji. Pilnáček poznał znakomitego czeskiego historyka, genealoga i heraldyka Augusta Sedláčka, który z zainteresowaniem obserwował jego działalność badawczą i go wspierał.

Czechosłowacki Instytut Krajoznawczy w Wiedniu W 1933 roku założył Wiedeński Czechosłowacki Instytut Krajoznawczy (Vídeňský československý vlastivědný ústav), który miał za zadanie poszukiwać i dokumentować wszelkie pamiątki historyczne i kulturowe (m.in. archiwalia, rękopisy, rzadkie druki, muzealia) dotyczące Czechosłowacji, jakie są zgromadzone w Austrii, jak również pozyskiwać reprodukcje, odpisy, czy wypisy z austriackich źródeł historycznych dotyczących Czech, Moraw, Śląska i Słowacji, w celu udostępniania ich do badań naukowych i krajoznawczych. Instytut miał być zatem centrum informacji naukowej o dziedzictwie kulturowym Czechosłowacji znajdującym się w Austrii, wydającym specjalny kwartalnik pt. „Czechosłowackie Pamiątki na Obczyźnie” („Československé památky v cizinĕ”). Instytut Krajoznawczy nie miał szans na rozwinięcie szerszej działalności ze względu na postępy narodowego socjalizmu w Austrii, zwieńczone wcieleniem jej do III Rzeszy.

Dorobek badawczy Pilnáček wykonał szeroko zakrojoną, tytaniczną wręcz pracę poszukiwawczą na Morawach, Śląsku, w Czechach i Austrii, gromadząc olbrzymi zasób informacji o zawartości i dokumentację wielu tysięcy zespołów archiwalnych (w centralnych, miejscowych, kościelnych i rodowych zbiornicach), bibliotek naukowych i historycznych, kolekcji muzealnych, czy prywatnych zbiorów mniejszości czeskiej w Austrii. Mając niebywałe rozeznanie w zasobach źródeł historycznych i kulturowych i biegłość badawczą, napisał i opublikował po czesku, niemiecku i nawet po polsku łącznie kilkadziesiąt artykułów w uznanych czasopismach naukowych (m.in. w warszawskim „Miesięczniku Heraldycznym”) oraz prac wydanych własnym nakładem, jak i mnóstwo rozproszonych przyczynków o charakterze popularyzatorskim. Były to głównie prace genealogiczne i heraldyczne poświęcone szlachcie i mieszczaństwu oraz dziejom i kulturze krajów Korony Czeskiej. Kilka książek poświęcił historii rodzinnych stron, opracował też i wydał drukiem genealogię własnego rodu. Przygotował również w języku polskim opracowanie oparte na nieznanych dotąd źródłach pt. Rycerstwo polskie na Morawie w XV–XIII wieku, które pozostało w rękopisie. Najważniejszym jednak dziełem Pilnáčka są Staromoravští rodové, dla których powstania inspiracją była renesansowa „biblia” morawskiej genealogii Zrcadlo slavného Markrabství moravského Bartosza Paprockiego z 1593 roku. Badacz z Černé Horý postanowił uzupełnić ją o pomniejsze i nieznane historykom rody dawnych Moraw. W efekcie wieloletnich poszukiwań, stworzył 300 lat po Paprockim najbardziej obszerne i kompletne dzieło, będące pomocą niezbędną w poznawaniu dziejów staromorawskiej szlachty, jej herbów, siedzib, zamków, miast, wsi i zabytków sztuki.

Swój majątek w postaci cennego księgozbioru specjalistycznego, przebogatej dokumentacji źródłowej i rękopisów prac zapisał w testamencie Morawskiemu Archiwum Krajowemu (Moravský zemský archiv) w Brnie wraz z autorskimi prawami majątkowymi do dysponowania i publikowania jego dzieł. Sporą część z nich opracowano i wydano pośmiertnie zgodnie z wolą autora. Wraz z życzliwie wspierającą go za życia małżonką spoczywa na cmentarzu ewangelickim w wiedeńskim Simmeringu.

Był członkiem znanych towarzystw naukowych: Heraldisch-Genealogische Gesellschaft Adler w Wiedniu (od 1912 roku), Herold – Verein für Heraldik, Genealogie und verwandte Wissenschaften w Berlinie-Dahlem (członek-korespondent od 1939 roku) i Muzejní spolek w Brnie (od 1929 roku).

Nazwisko Josefa Pilnáčka jest znane każdemu genealogowi i heraldykowi w Europie Środkowej, głównie dzięki dwóm obszernym, rzetelnie opracowanym zbiorom genealogii szlachty Moraw i Śląska. Ów naukowiec amator, tytan kwerend i pracy badawczej, prawdziwy czeski patriota, znany z wielkiej życzliwości dla ludzi, jest dziś jednym z częściej cytowanych genealogów z i w tej części kontynentu.

Publikacje Śląsk Rody starého Slezska (wyd. 1 niepełne, 1969–1973; wyd. 2, t. 1–5, 1991–1998; wyd. 3, 2010) – kompendium genealogii i heraldyki przeszło 2000 rodów śląskich do połowy XVIII wieku Genealogie Podstatských z Prusinovic (wyd. 1 czes., 1929) Genealogie der Familie Podstatzky von Prusinowitz (wyd. 2 niem., 1936; Forsetzung 4.C. Genealogie der Grafen Postatzky-Lichtenstein, Freiherrn von Prusinowitz, 1980) Die älteste Genealogie der Grafen Wilczek (1936) Die älteste Genealogie der Grafen Welczek von Dubensko des Stammes Rassycz (1938) Genealogie der schlesischen uradeligen Familie der Donat von Gross-Polom (1938) Genealogie der schlesischen uradeligen Familie von Donat (1939) Heraldik und Genealogie alter Geschlechter des ostrauer Gebietes (1943) Von den ältesten bekannten schlesischen Ahnen-und Adelsnachweisen (1951) Familiengeschichte der Familie Pelka v. Borislawitz aus Schlesien, sowie anderer Pelka Familien im schles.-mährischen Raum (1971)

Morawy Staromoravští rodové (wyd. 1 w zeszytach, 1926–1930; wyd. 2, 1930; wyd. 3, 1972; wyd. 4, 1996; wyd. 5, 2011) – kompendium genealogii i heraldyki blisko 3200 rodów morawskich do połowy XVII wieku Neznámé rody a znaky staré Moravy (wyd. 1, 1983; wyd. 2 uzup., 2010) – uzupełnienie dzieła Staromoravští rodové Dějiny rodu Pilniaczků z Radostic a svobodnické rodiny Pilniaczků (1920) Paměti městyse Černé Hory (wyd. 1, 1926; reprint, 2010) Paměti města Blanska a okolních hradů (wyd. 1, 1927; wyd. 2 rozsz., 2005; reprint wyd. 1, 2011) Nový hrad u Blanska (1927) Adamovské železárny 1350–1928 (1928) Siegel und Wappen des Stadtarchives M. Ostrau (1943) 250 let blanenských železáren (1948)

Czechy Královéhradecké, chrudimské, pražské a jiné rodiny erbovní a měšťanské (1919) Genealogie Lipovských z Lipovic (1937) Rodokmen a vývod Tomas Garrigue Masaryka (1927; reprinty: 1930, 1990, 1999)

Inne Občanské znaky (2009) – omówienie blisko 1800 herbów mieszczańskich z Czech, Moraw i Śląska, z XVI–XIX wieku Znamení a znaky nešlechticů (občanská heraldika), „Časopis Rodopisné společnosti československé v Praze”, R. V, 1933 (odbitka, 1934; nowa edycja, 2004: wersja elektroniczna, pdf) Familienchronik des Geschlechts von der Dressel mit einem Beitrag zur frühen europäischen Heraldik (1952) Paběrky z vídeňských archivů (2012)

Przypisy

Linki zewnętrzne

Publikacje Josefa Pilnáčka w bazie Národní knihovny ČR w Pradze

Kategoria:Czescy heraldycy Kategoria:Czescy historycy Kategoria:Genealodzy Kategoria:Oficerowie cesarskiej i królewskiej Armii Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Centralnym w Wiedniu Kategoria:Uczestnicy I wojny światowej (Austro-Węgry) Kategoria:Urodzeni w 1883 Kategoria:Zmarli w 1952