Passer – rodzaj ptaków z podrodziny wróbli (Passerinae) w obrębie rodziny wróbli (Passeridae).
Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki występujące pierwotnie w Eurazji i Afryce. Niektóre gatunki (a zwłaszcza wróbel zwyczajny) introdukowane na inne kontynenty.
Charakterystyka Długość ciała 10,5–18 cm; masa ciała 11–48 g. Są to ptaki zazwyczaj towarzyskie, niekiedy także synantropijne (np. wróbel zwyczajny). Osiadłe lub koczujące, rzadko wędrowne. Składają do ośmiu jaj wysiadywanych przez 12–14 dni przez oboje rodziców. Młode pierzą się przez 14–24 dni.
Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1760 roku francuski zoolog Mathurin Jacques Brisson w publikacji własnego autorstwa zatytułowanej Ornitologia, czyli podręcznik zawierający podział ptaków na rzędy, sekcje, rodzaje, gatunki i ich odmiany; do którego dołączono dokładny opis każdego gatunku wraz z odniesieniami do autorów, którzy się nim zajmowali, nazwami nadanymi przez nich, nazwami nadanymi przez różne narody oraz nazwami potocznymi. Gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) wróbel zwyczajny (P. domesticus).
Etymologia Passer: , passeris ‘wróbel’. Pyrgita (Pyrgitta): purgitēs ‘wróbel’. (późniejsze oznaczenie): Fringilla domestica Linnaeus, 1758. Corospiza: gr. κορος koros ‘czysty’ (tj. ‘zwykły, prosty’); σπιζα spiza ‘zięba’, od σπιζω spizō ‘ćwierkać’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Fringilla simplex M.H.C. Lichtenstein, 1823. Auripasser: łac. aurum, auri ‘złoto’; passer, passeris ‘wróbel’. Gatunek typowy (późniejsze oznaczenie): Fringilla luteus M.H.C. Lichtenstein, 1823. Leucophrya: gr. λευκοφρυς leukophrus, λευκοφρυος leukophruos ‘białobrewy’, od λευκος leukos ‘biały’; οφρυς ophrus, οφρυος ophruos ‘brew’. Gatunek typowy (późniejsze oznaczenie): Loxia melanura Statius Müller, 1776. Chrysospiza: khrusos ‘złoto’; σπιζα spiza ‘zięba’, od σπιζω spizō ‘ćwierkać’. Clipeopasser: łac. clipeus, clupeus lub clypeus ‘okrągła tarcza’; passer, passeris ‘wróbel’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Fringilla arcuata J.F. Gmelin, 1788 (= Loxia melanura Statius Müller, 1776). Pyrgitulus: rodzaj Pyrgita Cuvier, 1816 (wróbel); łac. przyrostek zdrabniający -ulus. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Fringilla montana Linnaeus, 1758. Rubicundulus: łac. rubicundulus ‘nieco rumiany’, od rubicundus ‘czerwony’, od rubere ‘być czerwonym’, od ruber ‘rumiany’; przyrostek zdrabniający -ulus. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Pyrgita cinnamomea Gould, 1835. Salicipasser: łac. salix, salicis ‘wierzba’; passer, passeris ‘wróbel’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Fringilla montana Linnaeus, 1758. Sorella: ‘siostra’, od łac. soror ‘siostra’ (tj. spokrewniony z Nigrita); przyrostek zdrabniający -ella. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Sorella eminibey Hartlaub, 1880. Ammopasser: gr. αμμος ammos ‘piasek’; łac. passer, passeris ‘wróbel’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Passer ammodendri . Pseudostruthus: gr. ψευδος pseudos ‘fałszywy, inny’; στρουθος strouthos ‘wróbel’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Pseudostruthus gongonensis Oustalet, 1890. Megapasser: gr. μεγας megas, μεγαλη megalē ‘wielki’; rodzaj Passer Brisson, 1760 (wróbel). Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Passer motitensis A. Smith, 1848. Caffropasser: nowołac. Caffra ‘Południowoafrykański’; rodzaj Passer Brisson, 1760 (wróbel). Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Loxia melanura Statius Müller, 1776. Pyrgitopsis: rodzaj Pyrgita Cuvier, 1816 (wróbel); gr. οψις opsis ‘wygląd’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Pyrgita diffusa A. Smith, 1836.
Podział systematyczny Badania filogenetyczne wykazały, że najbardziej bazalne gatunki rodzaju pochodzą z Afryki. Za najstarszy gatunek uznany został Passer melanurus. Passer nie należy do trznadli (Emberizinae), co dawniej sugerowano, jest jednak z nimi blisko spokrewniony. Do rodzaju należą następujące gatunki:
Uwagi
Przypisy
Systematyka i nazwy polskie za:
Bibliografia
Kategoria:Wróble