mały|240px|Scena z filmu Przybłęda (1933). Od prawej: Zygmunt Chmielewski (wójt), Ina Benita (Maryjka), Feliks Żukowski (Dmetro) Zygmunt Chmielewski (ur. w Odessie, zm. 26 maja 1978 w Warszawie) – polski aktor teatralny i filmowy, reżyser teatralny i pedagog.

Życiorys Urodził się w rodzinie Franciszka, magazyniera, i Wiktorii z Lewandowskich. W rodzinnej Odessie ukończył gimnazjum i szkołę handlową, równocześnie biorąc prywatne lekcje gry scenicznej. Tutaj też stawiał swoje pierwsze kroki na scenie, najpierw w rosyjskim Teatrze Farsy (1912–1914), a następnie w teatrze polskim (1914–1916).

W 1918 wraz z dywizją gen. Lucjana Żeligowskiego przywędrował z Rosji do Polski. 29 listopada 1919 zadebiutował na deskach Teatru Reduta w Warszawie rolą Oficera w spektaklu Ponad śnieg bielszym się stanę Stefana Żeromskiego.

Występował przede wszystkim na scenach stołecznych: Teatru Reduta (1919–1929), Teatru Ateneum (1930–1933 i 1937–1939), Teatru Nowego (1947–1949), Teatru Narodowego (1949–1953) i Teatru Polskiego (1953–1968). Można go było oglądać także na deskach teatrów Krakowa, Wilna i Łodzi. Od 1929 zajmował się też reżyserią teatralną.

W filmie debiutował w roku 1921 i większość swoich ról filmowych zagrał w okresie dwudziestolecia międzywojennego. W latach 1955–1958 wykładał w Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Warszawie. Był członkiem Zarządu ZASP-u (1933–1934 i 1947). 1 września 1968 przeszedł na emeryturę.

Występował również w Teatrze Telewizji, m.in. w spektaklach: Chirurgia Antona Czechowa w reż. Estery Wodnarowej (1954), Zastępca, Pan Lunot Guy de Maupassanta w reż. Marka Tadeusza Nowakowskiego (1957), Bunt aniołów Anatole’a France’a w reż. Jana Kulmy (1960) oraz w Annie Kareninie Lwa Tołstoja w reż. Adama Hanuszkiewicza (1961) i w przedstawieniu Stranitzky i bohater narodowy Friedricha Dürrenmatta w reż. Zygmunta Hübnera jako red. Grzmot (1962).

Od 30 grudnia 1920 jego żoną była aktorka Stanisława Perzanowska, znana m.in. z roli Heleny Matysiakowej w radiowej powieści Matysiakowie.

Zmarł 26 maja 1978 w Warszawie, pochowany 30 maja 1978 na cmentarzu Bródnowskim (kwatera 37B-III-23).

Filmografia mały|Zygmunt Chmielewski z aktorką Aliną Żeliską na balu filmu polskiego w Warszawie, 27 stycznia 1939 Cud nad Wisłą (1921) Cyganka Aza (1926) – Aprasz, wódz Cyganów Szlakiem hańby (1929) – marynarz w tawernie Janko Muzykant (1930) – właściciel knajpy „Krzaczki” Księżna Łowicka (1932) Jego ekscelencja subiekt (1933) – Zygmunt Kracht, kandydat na męża Ani Pod Twoją obronę (1933) – szef obcego wywiadu Przybłęda (1933) – wójt Romeo i Julcia (1933) – Walery Łypko, klient biura „Romeo i Julcia” Szpieg w masce (1933) Córka generała Pankratowa (1934) – komendant Cytadeli Czy Lucyna to dziewczyna? (1934) – prezes Paweł Bortnowski, ojciec Lucyny Przebudzenie (1934) Barbara Radziwiłłówna (1936) – Mikołaj Radziwiłł „Czarny” Jego wielka miłość (1936) – dyrektor teatru Pan Twardowski (1936) – poseł z Moskwy Róża (1936) Tajemnica panny Brinx (1936) – Wilczyński Trędowata (1936) – hrabia Barski Wierna rzeka (1936) – karczmarz Ordynat Michorowski (1937) – hrabia Barski Skłamałam (1937) – prezes Doktór Murek (1939) Nad Niemnem (1939) Ja tu rządzę (1939/1941) – prezes Bonifacy Żurek-Żurkowski, ojciec Kici Przez łzy do szczęścia (1939/1941) – impresario Leny Ostatni etap (1947) – dostojnik gestapo towarzyszący międzynarodowej komisji Niedaleko Warszawy (1954) – pułkownik Hopkins, szef Boguckiego Nikodem Dyzma (1956) – prezes Artur Rakowiecki Szkice węglem (1956) – naczelnik powiatu Kapelusz pana Anatola (1957) – Jan Wolski, dyrektor zakładu ubezpieczeń Zadzwońcie do mojej żony (1958) – Rybkowski, pasażer w pociągu Cafe pod Minogą (1959) – niemiecki generał Inspekcja pana Anatola (1959) – Jan Wolski, dyrektor zakładu ubezpieczeń Walet pikowy (1960) – Popescu Kryptonim Nektar (1963) – redaktor naczelny „Echa Warszawy”

Ordery i odznaczenia Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (11 lipca 1955) „w 10 rocznicę Polski Ludowej za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”. Złoty Krzyż Zasługi (23 czerwca 1927)M.P. z 1927 r. nr 143, poz. 369 „za ofiarne szerzenie kultury polskiej w województwach wschodnich”. Medal 10-lecia Polski Ludowej (19 stycznia 1955) – Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 – na wniosek Ministra Kultury i Sztuki.

Upamiętnienie Jego nazwisko widnieje na tablicy upamiętniającej artystów zasłużonych dla kultury polskiej, umieszczonej w 2020 roku na budynku przy ul. Odolańskiej 20 w Warszawie, w którym mieszkał razem z żoną Stanisławą Perzanowską.

Przypisy

Linki zewnętrzne

Zygmunt Chmielewski na zdjęciach w bibliotece Polona

Kategoria:Aktorzy i aktorki teatrów warszawskich Kategoria:Ludzie urodzeni w Odessie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Pochowani na cmentarzu Bródnowskim w Warszawie Kategoria:Polscy aktorzy filmowi Kategoria:Polscy aktorzy teatralni Kategoria:Polscy pedagodzy Kategoria:Polscy reżyserzy teatralni Kategoria:Nauczyciele akademiccy Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza Kategoria:Urodzeni w 1894 Kategoria:Zmarli w 1978