thumb|Bielsko-Biała – główne miasto regionu Podbeskidzie (, ) – określenie nieformalne używane do określenia terenów geograficznie położonych u podnóża zachodniej części pasma Beskidów Zachodnich, obszaru dawnego województwa bielskiego bądź obszaru metropolitalnego – okręgu przemysłowego Bielska-Białej. Analogicznie termin bywa używany w Czechach dla regionu wokół Frydka-Mistka u podnóży Beskidu Morawsko-Śląskiego.
Historia thumb|Województwo bielskie na tle miejscowej topografii i granic śląskiego księstwa cieszyńsko-oświęcimskiego w czasach Mieszka cieszyńskiego Region współczesnego Podbeskidzia był politycznie zjednoczony w latach 1290 do 1315 jako księstwo cieszyńsko-oświęcimskie. Jego ówczesny władca przeprowadził wówczas akcję kolonizacyjną na prawie niemieckim, która prawie potroiła liczbę osad, co w pewnym stopniu skonsolidowało jego terytorium. W podobny sposób do regionu dotarła kolonizacja wołoska, który zasiedliła góry zarówno Beskidu Śląskiego jak i Żywieckiego i Małego. W dobie industrializacji zrośnięte ze sobą śląskie Bielsko i galicyjska Biała wyraźnie przerosły ludnościowo i gospodarczo historyczne centra w Cieszynie i Oświęcimiu. Niemcy z bielsko-bialskiej wyspy językowej od początku XX wieku zaczęli używać terminu BeskidenlandGoogle Ngram: Beskidenland i wielokrotnie, bezskutecznie starali się włączyć zachodnią Galicję do Śląska Austriackiego, podczas gdy Paweł Stalmach, przywódca polskiego ruchu narodowego na Śląsku Cieszyńskim postulował przyłączenie regionu cieszyńskiego do Galicji.
thumb|left|Okładka książki ks. Emanuela Grima "Baśnie z Podbeskidzia Śląskiego" Pierwsze użycie polskiego terminu „Podbeskidzie” (w kolokacji zachodnie Podbeskidzie odnoszącej się do podgórskich obszarów południowo-zachodniej Małopolski) znajduje się w recenzji książki Józefa Putka O zbójnickich zamkach, heretyckich zborach i oświęcimskiej Jerozolimie, które ukazało się w czasopiśmie „Wierchy” w 1937.
Natomiast pierwsze znane użycie tego terminu (w kolokacji Podbeskidzie Śląskie odnoszącej się do podgórskich obszarów Śląska Cieszyńskiego, bardziej związanych z Cieszynem czy Wisłą niż Bielskiem) znajduje się w tytule książki ks. Emanuela Grima Baśnie z Podbeskidzia Śląskiego z 1929 r. oraz w podpisie zdjęcia z okolic Wisły „Łąka na Podbeskidziu” w rozdziale „Śląsk Zielony” w książce Gustawa Morcinka pt. Śląsk z 1933 r.. W 1939 r. Franciszek Popiołek w książce pt. Historia osadnictwa w Beskidzie Śląskim opisując osadnictwo wałaskie na Śląsku używa określenia „wsie podbeskidzkie”. W 1936 r. Towarzystwo Wydawnicze Muzyki Polskiej w Warszawie wydało nuty pięciu pieśni ludowych Feliksa Nowowiejskiego pod tytułem: 5 Polnisch Beskidische Volkslieder – 5 Pieśni z Podbeskidzia Śląskiego. thumb|Województwo bielskie na tle obecnego podziału administracyjnego Podbeskidzie w sensie takim, w jakim ten zwrot używany jest obecnie, czyli regionu skupionego wokół Bielska-Białej, pojawia się w Przewodniku po ziemi bielsko-bialskiej wydanym przez Towarzystwo Miłośników Ziemi Bielsko-Bialskiej w 1968 rokuWładysław Czaja, Adam Hajduk, Antoni Hałatek, Bolesław Lubosz, Bernadetta Turno: Przewodnik po ziemi bielsko-bialskiej. Druk Prasowe Zakłady Graficzne "Prasa" Katowice zam. 2335/68 - K-14. wydanie drugie 1968 s. 23..
Termin „Podbeskidzie” był chętnie używany w latach 1975–1998, kiedy istniało województwo bielskie, obejmujące część Beskidów oraz obszary pod Beskidami. Termin zaczęto odnosić (błędnie, biorąc pod uwagę etymologię) do całego obszaru województwa (włącznie z Beskidami), a z czasem zatracił on swoje geograficzne znaczenie, bowiem zaczęto używać go dla określenia województwa bielskiego jako regionu (np. „Solidarność Regionu Podbeskidzie”), a w obecnym podziale administracyjnym obszar subregionu południowego województwa śląskiego (Bielska-Białej ). Bywa też nadal używany przez władze samorządowe w Bielsku-Białej w szerszym znaczeniu.
Kontrowersje Używanie terminu „Podbeskidzie” stało się przedmiotem wielu kontrowersji ze względu na – jak twierdzą przeciwnicy jego używania – jego nieprecyzyjność (brak naukowego opracowania definicji „Podbeskidzia” i zdefiniowania obszaru, który miałby obejmować), błędność nazwy (terminem określa się zazwyczaj tereny górskie w Beskidach, a nie tylko „pod Beskidami”), nadużywanie (stosowanie tego terminu zbyt często i ogólnikowo, mimo iż jest on tylko nieformalny) oraz zastępowanie starszych już nazw zwyczajowych (np. Żywiecczyzna), geograficznych (np. Pogórze Śląskie, Beskid Mały, Beskid Śląski i Beskid Żywiecki) i historycznych (np. Śląsk Cieszyński). W dodatku rejonów leżących „pod Beskidami” jest w Polsce więcej (równolegle do pasm Beskidów), podczas gdy ta nazwa określa tylko jeden z nich (analogicznie do określenia Podkarpacie).
Po lewej stronie rzeki Białej wyraźne były wpływy kultury ludowej Śląska Cieszyńskiego, po prawej – małopolskiej góralszczyzny. Do tego po obu stronach rzeki mieszkała ludność polsko- i niemieckojęzyczna (z tzw. niemieckiej wyspy językowej), społeczność katolicka i ewangelicka oraz żydowska.
Zobacz też
aglomeracja bielska Bielski Okręg Przemysłowy Podbeskidzie Bielsko-Biała województwo bielskie
Przypisy
Kategoria:Bielsko-Biała Kategoria:Małopolska Kategoria:Śląsk Cieszyński