1921

Wydarzenia w Polsce

Styczeń – w Warszawie powstało stowarzyszenie pn. Związek Zbliżenia Narodów Odrodzonych (zakończyło działalność w roku 1923) 2 stycznia – w Warszawie zakończył się I walny zjazd ZHP. 4 stycznia – wicepremier Ignacy Daszyński ustąpił z rządu. 7 stycznia – powołano Radę Wojenną. 16 stycznia – w Krakowie zorganizowano uroczystość powitania wracającej z frontu 6. Dywizji Piechoty. W kościele Mariackim odprawiono nabożeństwo, a na Rynku Głównym 53 żołnierzy dywizji udekorowano krzyżami Virtuti Militari i odbyła się defilada. 18 stycznia – powstał Aeroklub Rzeczypospolitej Polskiej. 19 stycznia – w Krakowie otwarto nowy warsztat sztuki kościelnej „Wit Stwosz”. 24 stycznia – brytyjski generał Richard Haking został pierwszym Wysokim Komisarzem Ligi Narodów w Wolnym Mieście Gdańsku. 27 stycznia – Polska uznała Łotwę i Estonię. 2 lutego – założono klub piłkarski Warta Śrem. 4 lutego – Sejm ustanowił Order Odrodzenia Polski, jako symbol odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności; Order Orła Białego został odnowiony jako najwyższe odznaczenie państwowe. 15 lutego – w Krakowie odbyło się posiedzenie reprezentantów banków i kantorów. Uchwalono na nim, że od 17 lutego instytucje te będą pobierać 0,5‰ od wszystkich operacji giełdowych, a od wszystkich innych transakcji dobrowolne datki na akcję plebiscytową na Śląsku. 19 lutego: zawarcie polsko-francuskiego sojuszu obronnego. utworzono województwa poleskie i wołyńskie. 21 lutego – podpisanie polsko-francuskiej tajnej konwencji wojskowej – wprowadzającej poprawki do francusko-polskiego paktu sojuszniczego – uściślającej jego skierowanie przeciw wszelkiemu niebezpieczeństwu ze strony ZSRR lub Niemiec. 23 lutego – powszechny strajk ekonomiczny kolejarzy węzła warszawskiego. 1 marca – weszły do służby trałowce redowe ORP Czajka, ORP Jaskółka, ORP Mewa i ORP Rybitwa. 3 marca – Polska zawarła układ z Rumunią o wzajemnej pomocy militarnej w razie ataku ze strony Rosji. 8 marca – została otwarta skocznia narciarska w dolinie Jaworzynka w Zakopanem – wówczas największa w Polsce. 15 marca – powstał klub sportowy Raków Częstochowa założony jako Racovia. 16 marca – premiera filmu niemego Cud nad Wisłą. 17 marca – została uchwalona konstytucja (tzw. konstytucja marcowa). 18 marca – w Rydze podpisano polsko-radziecki traktat pokojowy między Polską, Rosją Radziecką i Ukrainą Radziecką. Kończył on wojnę polsko-bolszewicką z lat 1919–1920. 20 marca – odbył się plebiscyt na Górnym Śląsku (40,4% głosów za przynależnością do Polski). 1 kwietnia – generał Władysław Sikorski został szefem Sztabu Generalnego. 2 kwietnia – zlikwidowano komunikację tramwajową w Cieszynie. 10 kwietnia – marszałek Józef Piłsudski odznaczył miasto Płock Krzyżem Walecznych za bohaterską obronę podczas wojny polsko-bolszewickiej. 11 kwietnia – Wincenty Tymieniecki został powołany na pierwszego biskupa diecezji łódzkiej. 16 kwietnia – uruchomiono lotnicze połączenie Paryż–Warszawa. 20 kwietnia – wystawa obrazów Leona Wyczółkowskiego w Krakowie. 24 kwietnia – Wojciech Korfanty podjął wstępną decyzję o III powstaniu śląskim. 29 kwietnia – Józef Piłsudski otrzymał dyplom doktora honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego. 30 kwietnia – wszedł w życie traktat ryski. 1 maja – Senat Wolnego Miasta Gdańska przejął obowiązki i kompetencje magistratu gdańskiego, stając się równocześnie organem administracji samorządowej. 2 maja – wybuchło III powstanie śląskie. 4 maja – odbyło się nadzwyczajne posiedzenie rady miejskiej Krakowa. Powołano na nim komitet pomocy dla kresów śląskich i przekazano mu 1 mln marek. W uchwale wyrażono przekonanie, że mocarstwa uszanują wolę ludu śląskiego wyrażoną w plebiscycie. 16 maja – założono piłkarski klub KKS Goplania Inowrocław. 21 maja: początek zaciętych walk o Górę św. Anny, podczas III powstania śląskiego. w Krakowie ukazał się pierwszy numer „Przeglądu Sportowego”. 23 maja – w pobliżu Wodzisławia Śląskiego doszło do bitwy pod Olzą, podczas III powstania śląskiego. 26 maja – III powstanie śląskie: zwycięstwem Niemców zakończyła się bitwa w rejonie Góry św. Anny (21–26 maja). 28 maja – rozpoczęły się pierwsze Międzynarodowe Targi Poznańskie. 29 maja: rozpoczęto budowę portu w Gdyni. konsekracja Bazyliki Najświętszego Serca Pana Jezusa w Krakowie. 31 maja – III powstanie śląskie: Maciej Mielżyński został odwołany ze stanowiska dowódcy powstania. Czerwiec – powstał klub „WKS Lublin”, który w późniejszych latach przekształcił się w Klub Sportowy Lublinianka. 2 czerwca – oddziały niemieckiego Selbstschutzu przerwały rozejm na Górnym Śląsku. 4 czerwca: III powstanie śląskie: niemieckie oddziały przeszły do kontrofensywy i zdobyły: Koźle-Port, Kłodnicę i Kędzierzyn. w Warszawie na trasie Zamek Królewski – Belweder odbył się II „Bieg Belwederski”. 22 czerwca: III powstanie śląskie: na dworcu kolejowym w Rybniku doszło do eksplozji kilku wagonów dynamitu. Rada Ligi Narodów przyznała polskim okrętom wojennym prawo pobytu w porcie gdańskim oraz zezwoliła Polsce na założenie na Westerplatte wojskowej składnicy tranzytowej. 24 czerwca – na Górnym Śląsku umowa o wycofaniu się walczących stron z terenu plebiscytowego. 1 lipca: w wyniku postępującej inflacji za dolara płaciło się już 2300 marek polskich. powołano Gdańską Giełdę Papierów Wartościowych i Dewiz. 5 lipca – cały obszar plebiscytowy na Górnym Śląsku przeszedł pod władzę Komisji Międzysojuszniczej. Zakończyło się III powstanie śląskie. 11 lipca – w Łodzi rozpoczął się wielki strajk włókniarzy. 23 lipca – Łódź: początek XVIII Kongresu PPS. 29 lipca – kulminacja rekordowych upałów (+40,2 °C w Prószkowie niedaleko Opola). 9 sierpnia – założono Wyższe Seminarium Duchowne w Łodzi. 13–15 sierpnia – na stadionie Pogoni Lwów rozegrano II Mistrzostwa Polski w lekkiej atletyce (Kazimierz Cybulski triumfował w 6 konkurencjach). 13 września – upadł pierwszy rząd Wincentego Witosa. 19 września – powstał pierwszy rząd Antoniego Ponikowskiego. 25 września: nieudany zamach członka Ukraińskiej Organizacji Wojskowej na Naczelnika Piłsudskiego. otwarto we Lwowie pierwsze targi wschodnie. 1. mistrzem Polski w kolarstwie szosowym został Józef Lange (200 km okrężną trasę Warszawa-Warszawa pokonał w 7.45:12 s.) 27 września: premier Ponikowski wygłosił exposé sejmowe. arcybiskup Jerzy (Jaroszewski) wybrany pierwszym prawosławnym Metropolitą Warszawskim i całej Polski. 30 września – Pierwszy Powszechny Spis Ludności wykazał (bez Wileńszczyzny i Górnego Śląska) 27 176 171 mieszkańców. 1 października – powstał Związek Obrony Kresów Zachodnich. 20 października – Rada Ambasadorów Ligi Narodów zatwierdziła decyzję o podziale Górnego Śląska. 25 października – ślub Józefa Piłsudskiego z Aleksandrą Szczerbińską. 1 listopada – otwarto tymczasowy ruch osobowy na będącej wciąż w budowie linii kolejowej Kutno – Strzałków. Linia ta powstała jako najkrótsze połączenie kolejowe Warszawy z Poznaniem. 4 listopada – w Warszawie złożył wizytę rumuński premier Take Ionescu. 13 listopada – w Krakowie została opublikowana w formie plakatu druga jednodniówka futurystów polskich Nuż w bżuhu. 20 listopada – otwarcie linii kolejowej z Kokoszek do Gdyni, omijającej Wolne Miasto Gdańsk. 26 listopada – Polacy w Wolnym Mieście Gdańsku powołali Macierz Szkolną. 27 listopada – założono Klub Sportowy Warszawianka. 28 listopada – Stanisław Nowodworski został prezydentem Warszawy. 1 grudnia – przedsiębiorstwo Radjopol jako pierwsze w kraju rozpoczęła produkcję lamp elektronowych. 7 grudnia – powstała Korporacja Studentów Uczelni Poznańskiej Baltia. 9 grudnia – założono Polski Związek Łyżwiarski. 11 grudnia – została założona Warszawska Spółdzielnia Mieszkaniowa. 16 grudnia – sejm uchwalił nadzwyczajną, przymusową daninę państwową. 17 grudnia – założono klub sportowy RKS Skra Warszawa. 18 grudnia – na Hungária körúti stadion w Budapeszcie piłkarska reprezentacja Polski rozegrała pierwsze, oficjalne spotkanie międzypaństwowe, ulegając w towarzyskim meczu Węgrom 1:0. W 18 minucie bramkę dla gospodarzy zdobył Jenő Szabó (zobacz więcej w oddzielnym artykule). W Warszawie powstały Polskie Zakłady Optyczne, producent obiektywów, lup, mikroskopów. Rozpoczęcie budowy portu i miasta Gdyni. Powstała linia kolejki wąskotorowej relacji Szydłowiec–Chlewiska.

Wydarzenia na świecie

1 stycznia – amerykańscy futboliści z Uniwersytetu Kalifornijskiego pokonali drużynę z Uniwersytetu Stanowego Ohio (ang. Ohio State University) 28-0, zdobywając „Puchar Róży” (ang. Rose Bowl) w rozgrywkach uniwersyteckich. 2 stycznia: stacja radiowa z Pittsburgha w stanie Pensylwania (KDKA AM), jako pierwsza nadała audycję o treściach religijnych. hiszpański liniowiec pasażerski „Santa Isabel” zatonął – 244 osoby zginęły. 10 stycznia – wojna grecko-turecka: zwycięstwo wojsk tureckich w bitwie pod Inönü. 17 stycznia – w Wiedniu założono Wolny Uniwersytet Ukraiński. 18 stycznia – założono czechosłowackie przedsiębiorstwo elektroniczne TESLA (pod nazwą Elektra). 20 stycznia – okręt podwodny Royal Navy „K5” (typu K) zatonął w kanale La Manche – zginęło 56 członków załogi. 21 stycznia: w Livorno została założona Włoska Partia Komunistyczna. w Szwecji kobiety uzyskały prawo wyborcze. premiera amerykańskiego komediodramatu Brzdąc, autorstwa Charliego Chaplina, który w tym filmie wystąpił, napisał scenariusz, wyprodukował, wyreżyserował, zmontował, a do poprawionej wersji z 1971 roku także skomponował muzykę. 24 stycznia – Fevzi Çakmak został premierem Turcji. 25 stycznia – Francja i Czechosłowacja zawarły sojusz wojskowy. 1 lutego – decyzją Rady Piotrogrodzkiej zamknięto dziewięć przedsiębiorstw, zatrudniających 2 tys. ludzi. Dziesięć dni później Rada wydała rozporządzenie o likwidacji kolejnych 93 zakładów. 6 lutego – Józef Piłsudski przybył do francuskiego Verdun i udekorował miasto Krzyżem Virtuti Militari. 21 lutego – przyszły szach Iranu Reza Pahlawi wkroczył do Teheranu na czele 2 tys. żołnierzy z Brygady Kozackiej, dokonując aresztowań wszystkich członków rządu. Jednocześnie przedstawił ultimatum szachowi Ahmadowi Kadżarowi, zgodnie z którym nowym premierem miał zostać Sejjed Zia’eddin Tabatabai, a on sam dowódcą Brygady Kozackiej. 24 lutego – w Rydze został podpisany polsko-sowiecki układ o repatriacji zakładników, jeńców cywilnych i wojennych, osób internowanych, uchodźców i emigrantów. 25 lutego – Armia Czerwona dokonała inwazji na Demokratyczną Republikę Gruzji. 27 lutego – w Wiedniu powstała Międzynarodowa Wspólnota Pracy Partii Socjalistycznych. Organizacja ta grupowała partie nurtu centrystowskiego, które sprzeciwiały się wstąpieniu do II Międzynarodówki oraz Międzynarodówki Komunistycznej. 28 lutego – bunt rosyjskich marynarzy w Kronsztadzie. 1 marca: wybuch powstania w Kronsztadzie przeciw władzom Rosji Radzieckiej. zostało założone miasto Kiryū na wyspie Honsiu w Japonii. 2 marca: Bernardino Machado został po raz drugi premierem Portugalii. Josef Ospelt został pierwszym premierem Liechtensteinu. 3 marca: podpisano sojusz Polski z Rumunią. założono Instytut Nielsa Bohra w Kopenhadze. u południowych wybrzeży Chin rozbił się o skały statek pasażerski SS „Hong Moh”; zginęło ponad 1000 osób. 4 marca: Warren Harding został zaprzysiężony, jako 29 prezydent Stanów Zjednoczonych. Kongres Stanów Zjednoczonych przyjął rezolucję o ustanowieniu Grobu Nieznanego Żołnierza na Narodowym Cmentarzu w Arlington. utworzono Park Narodowy Hot Springs w Arkansas. 6 marca – powstała Portugalska Partia Komunistyczna. 8 marca: hiszpański premier Eduardo Dato Iradier został zastrzelony przez katalońskiego anarchistę. wojska francuskie rozpoczęły półroczną okupację miast Düsseldorf, Duisburg i Ruhrort w związku z niewypłacaniem przez Niemcy reparacji wojennych. 10 marca – w Atenach następca tronu Rumunii książę Karol ożenił się z księżniczką grecką i duńską Heleną. 12 marca – przyjęto hymn Turcji.