Zefirant (Zephyranthes Herb.) – rodzaj roślin z rodziny amarylkowatych. Obejmuje 180 gatunków, występujących w Ameryce Południowej, Ameryce Środkowej oraz w Meksyku i Stanach Zjednoczonych w Ameryce Północnej. Introdukowany do południowej Afryki, południowej i południowo-wschodniej Azji i północno-wschodniej Australii.
Morfologia thumb|left|Budowa Z. versicolor Pokrój Wieloletnie rośliny zielne, o wysokości 4-50 cm.
Pęd Kulista, jajowata, rzadziej podługowata lub gruszkowata cebula.
Liście Zwykle sezonowe, rzadziej wiecznie zielone, zazwyczaj równowąskie, rzadziej taśmowate lub nitkowate, kanalikowate lub płaskie, niekiedy mięsiste, o długości 10–60 cm i szerokości 1–13 mm. Wierzchołek ostry do tępego lub zaokrąglonego. Użyłkowanie liścia równoległe. U niektórych gatunków wyrastające na nibyogonkach stworzonych z nasady blaszki liściowej, o długości 2–9 cm.
Kwiaty Pojedyncze lub rzadziej dwa do sześciu zebrane w kwiatostan, wyrastający na okrągłym na przekroju lub nitkowatym, pustym w środku głąbiku, o długości 2-30 cm (niekiedy pozostającym pod ziemią), wsparty dwiema błoniastymi podsadkami, zrośniętymi brzegami w rurkę do połowy wysokości lub całkowicie i wtedy powyżej dwudzielne lub dziurkowane, rzadziej całe, o długości 0,8–6 cm. Każdy kwiat wsparty jest nitkowatolancetowatą do równowąskolancetowatej przysadką. Okwiat lekko lub znacznie grzbiecisty lub promienisty, rurkowaty do miskowatego lub dzwonkowaty do talerzykowatego, rzadziej trzy górne listki odgięte do góry, a trzy dolne odchylone i zwijające się proksymalnie, przypominające warżki. Listki okwiatu niemal wolne lub zrośnięte u nasady w rurkę, odwrotnielancetowate do eliptycznych lub jajowatych, rzadziej wąskolancetowate lub sierpowate, zwykle białe do różowych, rzadziej żółte, czerwone, karminowe lub liliowe, niekiedy paskowane, albo jaśniejsze, ciemniejsze lub zielono zabarwione u nasady, o długości 0,6–7 cm i szerokości 2–24 mm. Przykoronek, jeżeli obecny, niewyrazisty. Pręciki o nitkowatych nitkach, proste lub wygięte. Zalążnia dolna. Szyjka słupka zakończona główkowato-trójwrębnym do trójdzielnego znamieniem.
OwoceKulisto-trójgraniaste torebki, niekiedy bocznie spłaszczone, zawierają półeliptyczne do niemal trójkątnych płaskie, czarne, papierzaste, niekiedy oskrzydlone nasiona.
Systematyka thumb|right|Z. atamasco thumb|right|Z. candida thumb|right|Z. carinata thumb|right|Z. chlorosolen thumb|right|Z. citrina thumb|right|Z. lindleyana thumb|right|Z. mesochlea thumb|right|Z. minima thumb|right|Z. primulina thumb|right|Z. minuta thumb|250px|Kwiat Zephyranthes rosea thumb|right|Z. treatiae
Pozycja systematyczna Rodzaj z plemienia Hippeastreae, podrodziny amarylkowych Amaryllidoideae z rodziny amarylkowatych Amaryllidaceae.
Pozycja rodzaju w systemie Reveala (1993–1999) Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa jednoliścienne (Liliopsida Brongn.), podklasa liliowe (Liliidae J.H. Schaffn.), nadrząd liliopodobne (Lilianae Takht.), rząd amarylkowce (Amaryllidales Bromhead), rodzina amarylkowate (Amaryllidaceae J. St.-Hil.), rodzaj Zephyranthes Herb..
Podział rodzaju i wykaz gatunków podrodzaj Zephyranthes:
podrodzaj Habranthus (Herb.) Nic.García, obejmujący: Zephyranthes estensis (Ravenna) Nic.García & S.C.Arroyo Zephyranthes jamesonii (Baker) Nic.García & S.C.Arroyo podrodzaj Eithea (Ravenna) Nic.García, obejmujący: Zephyranthes blumenavia (K.Koch & C.D.Bouché ex Carrière) Nic.García & Dutilh Zephyranthes lagopaivae (Campos-Rocha & Dutilh) Nic. García & Dutilh podrodzaj Neorhodophiala Nic.García & Meerow, obejmujący Zephyranthes bifida (Herb.) Nic.García & Meerow podrodzaj Myostemma (Salisb.) Nic.García, obejmujący: Zephyranthes advena (Ker Gawl.) Nic.García Zephyranthes ananuca (Phil.) Nic.García Zephyranthes araucana (Phil.) Nic.García Zephyranthes bagnoldii (Herb.) Nic.García Zephyranthes berteroana (Phil.) Nic.García Zephyranthes capitata Nic.García Zephyranthes cisandina (Ravenna) Nic.García Zephyranthes cuyana Nic.García Zephyranthes laeta (Phil.) Nic.García Zephyranthes maculata (L’Hér.) Nic.García Zephyranthes moelleri (Phil.) Nic.García Zephyranthes monantha (Ravenna) Nic.García Zephyranthes montana (Phil.) Nic.García Zephyranthes philippiana Nic.García Zephyranthes phycelloides (Herb.) Nic.García Zephyranthes splendens (Renjifo) Nic.García Zephyranthes elwesii (C.H.Wright) Nic.García incertae sedis: Zephyranthes pedunculosa (Herb.) Nic.García & S.C.Arroyo
Nazewnictwo Etymologia nazwy naukowej Nazwa naukowa rodzaju pochodzi od greckiego słów ζέφυρος(Zephyros – Zefir, wiatr zachodni) i άνθος (anthos – kwiat).
Nazwy zwyczajowe w języku polskim Polska nazwa rodzaju Phycella: zefirant, obok zefyrantes, zefirek, zetyrantus, zefirzyn, lilia Lange i zefiryna, wskazana została już w Słowniku polskich imion rodzajów oraz wyższych skupień roślin z roku 1900 Józefa Rostafińskiego.
Synonimy Aidema Ravenna Argyropsis M.Roem. Arviela Salisb. Atamasco Raf. Atamosco Adans. Bathya Ravenna × Cooperanthes Percy-Lanc. Cooperia Herb. Eithea Ravenna Famatina Ravenna Habranthus Herb. Haylockia Herb. Mesochloa Raf. Myostemma Salisb. Plectronema Raf. Pogonema Raf. Sceptranthes Graham Zephyranthella (Pax) Pax
Zastosowanie thumb|left|Zefirant biały w uprawie Rośliny ozdobne Niektóre gatunki są uprawiane jako rośliny pokojowe, a w krajach o cieplejszym klimacie (strefy 9–11) również jako ogrodowe. Rośliny nie są całkiem mrozoodporne, więc można uprawiać je tylko w najcieplejszych regionach Polski. Cebule sadzi się w ciepłym, słonecznym miejscu na przedwiośniu lub jesienią, warstwa gleby nie powinna być grubsza niż 2 cm. Zimą przykrywać należy torfem o grubości 20 cm. Uprawa również w pojemnikach. Rozmnażanie przez cebulki przybyszowe lub nasiona.
Rośliny lecznicze Niektóre gatunki zefirantu stosowane są w ziołolecznictwie. Z. minuta stosowany jest w leczeniu raka i cukrzycy. Roślina ta zawiera alkaloidy: pankratystatynę, tazetynę i likorynę.
Bibliografia
Przypisy
Kategoria:Amarylkowate