Parafia Podwyższenia Krzyża Pańskiego – parafia prawosławna w Narwi, w dekanacie Narew diecezji warszawsko-bielskiej.
Na terenie parafii funkcjonują 3 cerkwie i 1 kaplica: cerkiew Podwyższenia Krzyża Pańskiego w Narwi – parafialna cerkiew Kazańskiej Ikony Matki Bożej w Narwi – cmentarna (na nowym cmentarzu) cerkiew św. Jana Teologa w Odrynkach – filialna kaplica św. Jana Złotoustego w Rybakach – filialna
Na starym cmentarzu prawosławnym w Narwi (przy ulicy Bielskiej) znajduje się murowana kapliczka. W skład parafii wchodzą następujące miejscowości: Narew, Bruszkowszczyzna, Chrabostówka, Cimochy, Cisy, Doratynka, Gorędy, Hajdukowszczyzna, Kaczały, Makówka, Nowosiółka, Odrynki, Paszkowszczyzna, Podwaśki, Rohozy, Rybaki, Skaryszewo, Waniewo, Waśki i przysiółek Gramotne, z ogólną liczbą 850 wiernych.
Historia Parafię erygowano na początku XVI w. Pierwsze wzmianki pisemne spotykamy w rejestrze pomiary włócznej z 1560, a pierwszy opis cerkwi parafialnej pochodzi z 1772. Pod koniec XVIII w. założono w pobliżu cerkwi cmentarz parafialny. Po synodzie połockim parafia weszła w skład dekanatu bielskiego eparchii wileńsko-litewskiej Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. W 1846 parafia liczyła 2244 osoby, a rok później – 2284. W latach 40. XIX w. sprowadzono na cmentarz drewnianą cerkiew z Czyż, którą 22 października 1853 konsekrowano pod wezwaniem Kazańskiej Ikony Matki Bożej. W związku z dalszym wzrostem liczby wiernych zaszła potrzeba budowy większej świątyni. Nową, obecnie istniejącą cerkiew parafialną wzniesiono w latach 1882–1885; poświęcono 9 maja 1885. W 1901 parafię włączono do nowo powstałej eparchii grodzieńskiej. W 1905 parafia liczyła 3098 osób. W 1913 wokół cerkwi zbudowano kamienne ogrodzenie z bramą wjazdową.
Funkcjonowanie parafii przerwała I wojna światowa, podczas której większość wiernych udała się na bieżeństwo. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę parafia wznowiła działalność jako etatowa; duchowieństwo z Narwi obsługiwało sąsiednie wspólnoty prawosławne. Bezpośrednio po II wojnie światowej część parafian została przesiedlona do ZSRR. Od 1951 parafia w Narwi należy do diecezji warszawsko-bielskiej; w 1962 weszła w skład dekanatu Narew. 5 lipca 1982 z parafii narewskiej wydzielono parafię w Tyniewiczach Dużych; świątynią nowej parafii została dotychczasowa cerkiew cmentarna św. Łukasza.
W latach 80. XX w. zbudowano nowe ogrodzenie wokół należącego do parafii cmentarza w Odrynkach (na którym znajduje się cerkiew filialna św. Jana Teologa, pochodząca z lat 60. XIX w.).
12 kwietnia 1990 spłonęło wnętrze cerkwi parafialnej. Po wykonaniu prac restauratorskich oraz wyposażeniu świątyni w nowy ikonostas, ikony i utensylia cerkiew ponownie konsekrowano 25 czerwca 1994. W tym samym roku przy świątyni zbudowano studzienkę do święcenia wody.
W 1993 cerkiew Kazańskiej Ikony Matki Bożej przeniesiono na nowy, czynny cmentarz (znajdujący się w odległości 1,3 km od cerkwi parafialnej), odrestaurowano (m.in. pokryto dach gontem) i poświęcono 25 września 1994. Na starym cmentarzu, w miejscu w którym znajdował się ołtarz przeniesionej cerkwi wzniesiono niewielką, murowaną kapliczkę.
W latach 1994–1997 w Rybakach wzniesiono murowaną kaplicę, którą 24 czerwca 1997 poświęcono pod wezwaniem św. Jana Złotoustego.
1 maja 2000 spłonęła cmentarna cerkiew Kazańskiej Ikony Matki Bożej, jednak w krótkim czasie została odbudowana.
Główne święta parafialne: św. Antoniego Pieczerskiego – 23 lipca (według starego stylu 10 lipca); Podwyższenie Krzyża Świętego – 27 września (według starego stylu 14 września); Kazańskiej Ikony Matki Bożej – 4 listopada (według starego stylu 22 października).
Proboszczowie
ks. Stefan Przybytek (1727) ks. Jan Maliszewski (1783–1814) ks. Antoni Sosnowski (1787–1789) ks. wik. Joachim Plaskiewicz (1782) ks. wik. (?) Leszczynski (1791) ks. wik. Andrzej Maliszewski (1794–1796) ks. wik. Jan Szeryński (1797) ks. wik. Jan Miskiewicz (1806) ks. wik. Kajetan Aleksandrowicz (1808–1813) ks. wik. Antoni Głowacki (1814) ks. Atanazy Łopuszynski (dziekan, 1840–1844) ks. Jan Bielawski (1845–1871) ks. Antoni Nowicki (11.02.1872–23.09.1881) ks. Antoni Kuźmiński (23.09.1881–09.05.1883) ks. Jan Kłoczkowski (5.07.1882–31.08.1895) ks. Konstanty Kłoczkowski (3.09.1895–16.12.1909) ks. Witalis Strokowski (18.02.1910 – 1915 ewakuacja), ponownie 28.08.1918–27.02.1934 ks. Andrzej Rutkowski (27.02.1934–20.03.1934) ks. Witalis Strokowski (20.03.1934–04.07.1960) ks. wik. Anatol Konach (18.03.1955–12.03.1959) ks. wik. Andrzej Filimoniuk (12.03.1959–04.07.1960) ks. Jan Jakubiuk (04.07.1960–01.08.1968) ks. wik. Włodzimierz Antiporowicz (20.05.1967–12.06.1967) ks. Piotr Popławski (dziekan 1.08.1968–15.06.1985) ks. Andrzej Jakimiuk (dziekan 16.09.1985–18.03.1988) ks. wik. Jerzy Plis (16.02.1986–25.01.1988) ks. wik. Mirosław Oreszuk (25.01.1988 – ?) ks. Teodor Wiermiejuk (18.05.1988–18.03.1991) ks. Bazyli Roszczenko (dziekan 18.03.1991–10.01.2021) ks. wik. Eugeniusz Kosakowski (? – 26.06.1994) ks. wik. Paweł Sterlingow (18.02.1998–12.07.2002) ks. wik. Bogumił Korniluk (12.07.2002–02.06.2024) ks. Michał Dudicz (10.01.2021–16.06.2024) ks. Jarosław Ciełuszecki (od 16.06.2024 – )
źródło:
Galeria
Przypisy
Bibliografia Kalendarz Prawosławny 2022, Wydanie Warszawskiej Metropolii Prawosławnej, Warszawa 2021, , s. 199. Hierarchia i kler kościoła prawosławnego w granicach II Rzeczypospolitej i Polski powojennej w XIX–XXI wieku, ks. Grzegorz Sosna i m. Antonina Troc-Sosna, Ryboły 2012 Dorota Michaluk. Z dziejów Narwi i okolic: w 480 rocznicę nadania prawa chełmińskiego. 1514–1994. – Białystok, Narew: Narewski Ośrodek Kultury; Białostockie Towarzystwo Naukowe, 1996. – . – URL Ks. G. Sosna. Wykaz hierarchii I kleru parafialnego oraz opiekunów cerkiewnych Kościoła prawosławnego na Białostocczyźnie w latach 1839–1986. – Białystok, 1986 Wiejkowska J. Dzieje parafii prawosławnej w Narwi. Praca magisterska obroniona w 1993 r. na Filii Uniwersytetu Warszawskiego w Białymstoku, mps w Instytucie Historii FUW
Linki zewnętrzne Serwis Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego – Narew: Historia parafii Podwyższenia Krzyża Pańskiego
Kategoria:Parafie pod wezwaniem Podwyższenia Krzyża Pańskiego Kategoria:Parafie prawosławne w dekanacie Narew Podwyższenia Parafia