Jerzy Wiktor Lewakowski, ps. „Vocarelli X” (ur. 23 marca 1891 we Lwowie, zm. 9–11 kwietnia 1940 w Katyniu) – podpułkownik geograf Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, ofiara zbrodni katyńskiej.

Życiorys Urodził się 23 marca 1891 we Lwowie jako syn Aleksandra (1847–1909), dyrektora Banku Hipotecznego we Lwowie, i Eugenii z Dębickich. Był młodszym bratem Stanisława Zenona (1877–1952), doktora praw, podporucznika artylerii pospolitego ruszenia. 6 lipca 1909 ukończył naukę w klasie ósmej c. k. Gimnazjum VIII we Lwowie ze zdanym egzaminem dojrzałości.

W czasie I wojny światowej zmobilizowany został do cesarskiej i królewskiej armii i przydzielony do Szkoły Oficerów Rezerwowych w Pradze, a później do 2 Brygady Artylerii Fortecznej w Krakowie i służył w regimencie artylerii fortecznej nr 2. Po restrukturyzacji artylerii austro-węgierskiej pod koniec 1917 pułk ten został przemianowany na regiment artylerii ciężkiej nr 2. Walczył na froncie rosyjskim, serbskim, rumuńskim i włoskim. Na stopień chorążego rezerwy został mianowany ze starszeństwem z 1 maja 1915. Na stopień podporucznika rezerwy został awansowany ze starszeństwem z 1 stycznia 1916, a porucznika rezerwy ze starszeństwem z 1 lutego 1918.

31 października w momencie wybuchu „Bezkrwawej Rewolucji w Krakowie” i przejęciu władzy przez oddziały polskie, jako najstarszy oficer polskiego pochodzenia, przejął sprzęt artyleryjski znajdujący się w regimencie artylerii ciężkiej nr 2 oraz jego koszary znajdujące się przy ul. Montelupich. Tego samego dnia pułk artylerii ciężkiej nr 2 stał się pierwszym pułkiem artylerii Wojska Polskiego pod jego komendą. 4 listopada 1918 został mianowany przez gen. Bolesława Roję dowódcą pociągu pancernego nr 2 „Śmiały” powstałego z podzielenia austro-węgierskiego pociągu pancernego zdobytego w nocy z 30 na 31 października 1918 r. w Bieżanowie przez grupę Badziocha. 11 i 12 listopada 1918 r. dowodził pociągiem podczas zdobywania Przemyśla i wsławił się atakiem pociągu przez most kolejowy na Sanie, na silnie umocnione pozycje ukraińskie, otwierając drogę piechocie do przeprawy na drugi brzeg rzeki. W maju 1920 przeniesiony został do Korpusu Kadetów Nr 1 w Łobzowie, w charakterze wykładowcy i instruktora. W sierpniu i wrześniu 1920, w czasie wojny z bolszewikami, służył w Sztabie 1 Armii na stanowisku referenta Oddziału III Operacyjnego.

W latach 1920–1926 pełnił służbę w: Wydziale Szkolenia Departamentu I Broni Głównych i Wojsk Taborowych Ministerstwa Spraw Wojskowych, Wydziale I Regulaminów i Wyszkolenia Oddziału III Sztabu Generalnego WP na stanowisku kierownika Referatu Regulaminów (szefem Wydziału I był wówczas ppłk SG Janusz Gąsiorowski, a kierownikiem Referatu Wyszkolenia - kpt. SG Marian Porwit), Szkole Podchorążych Rezerwy Artylerii na stanowisku instruktora, Szkole Podchorążych Piechoty w Warszawie na stanowisku instruktora artylerii, Referacie Przysposobienia Wojskowego w Warszawie na stanowisku kierownika referatu, pozostając oficerem nadetatowym 5 pułku artylerii ciężkiej w Krakowie.

3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu kapitana ze starszeństwem od 1 czerwca 1919 i 144. lokatą w korpusie oficerów artylerii. 1 grudnia 1924 prezydent RP nadał mu stopień majora z dniem 15 sierpnia 1924 i 59. lokatą w korpusie oficerów artylerii. 16 maja 1926 wyznaczony został na stanowisko kierownika Samodzielnego Referatu Organizacyjno-Mobilizacyjnego Wojskowego Instytutu Geograficznego w Warszawie. W styczniu 1930 został przeniesiony z korpusu oficerów artylerii do korpusu oficerów geografów w stopniu majora ze starszeństwem z 15 sierpnia 1924 i 1,8 lokatą z pozostawieniem na zajmowanym stanowisku w WIG. W październiku 1932 został przesunięty ze stanowiska kierownika Samodzielnego Referatu Ogólnego na stanowisko zastępcy szefa WIG. 12 marca 1933 prezydent RP nadał mu stopień podpułkownika z dniem 1 stycznia 1933 i 1. lokatą w korpusie oficerów geografów. Był autorem podręczników do nauki terenoznawstwa i kartografii wojskowej. Od 25 sierpnia 1939 pełnił w zastępstwie obowiązki szefa tegoż instytutu.

17 października 1939 w miejscowości Dubna dostał się do niewoli sowieckiej. 22 i 28 października znajdował się na liście osadzonych w obozie jenieckim w Putywlu, a w listopadzie 1939 został przeniesiony do obozu w Kozielsku. Między 7 a 9 kwietnia 1940 przekazany do dyspozycji naczelnika Zarządu NKWD Obwodu Smoleńskiego – lista wywózkowa 015/2 z 5 kwietnia 1940. Został zamordowany między 9 a 11 kwietnia 1940 w Lesie Katyńskim. Ofiary tej zbrodni grzebano w bezimiennych mogiłach zbiorowych, gdzie od 28 lipca 2000 mieści się oficjalnie Polski Cmentarz Wojenny w Katyniu.

Został zidentyfikowany podczas ekshumacji nadzorowanych przez Niemców w 1943 pod numerem 4011 (raport dzienny z 5 czerwca 1943). Przy jego szczątkach znaleziono: telegram, 3 pocztówki oraz świadectwo szczep. w Kozielsku. Figuruje na liście Komisji Technicznej PCK pod numerem 04011. W Archiwum Robla w pakietach 01872-02, 03 wymieniony (bez imienia) na liście obozu w Putywlu „Pokój nr 7 Gorodok”, a także w spisie adresowym znalezionym przy szczątkach Zygmunta Gosiewskiego.

W 1920 ożenił się z Jadwigą Marią Czarnecką 1° v. Rogowską (1890–1972), z którą miał syna Johna Janusza (1923–2018).

5 października 2007 minister obrony narodowej Aleksander Szczygło mianował go pośmiertnie na stopień pułkownikaDecyzja Nr 439/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 października 2007 w sprawie mianowania oficerów Wojska Polskiego zamordowanych w Katyniu, Charkowie i Twerze na kolejne stopnie oficerskie. Decyzja nie została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym MON.. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.

Ordery i odznaczenia Medal Niepodległości – 24 października 1931 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”. Srebrny Krzyż Zasługi – 2 marca 1925 „za zasługi, położone na polu pracy naukowej w armji Rzeczypospolitej Polskiej”M.P. z 1925 r. nr 62, poz. 234. Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Brązowy Medal za Długoletnią Służbę Krzyż Obrony Lwowa Odznaka Pamiątkowa Dawnych Harcerzy Małopolskich – 1937 austro-węgierskie Srebrny Medal Zasługi Wojskowej z mieczami na wstążce Krzyża Zasługi Wojskowej Brązy Medal Zasługi Wojskowej z mieczami na wstążce Krzyża Zasługi Wojskowej Srebrny Medal Waleczności 1 klasy Krzyż Wojskowy Karola

Publikacje Terenoznawstwo i Kartografia Wojskowa: Podręcznik Dla Organizacyi Wojskowych i Drużyn Skautowych, Lwów: nakł. Związku Polskich Gimnast. Towarzystw Sokolich, 1916. Klucz znaków przyjętych rosyjskiej mapy wojskowo-topograficznej 1: 26.000, Lwów: Związek Polskich Gimnastycznych Towarzystw Sokolich, 1914. Mapa Terenów Powodzi w Lipcowej 1934 Roku, Warszawa: Wojskowy Instytut Geograficzny, 1935. Karabin "Mannlicher" (zwięzły opis z tablicą) Lwów: Związek Polskich Gimnastycznych Towarzystw Sokolich, 1913. Klucz Znaków Przyjętych Dla Map Austrjackich: 1:75.000 i 1:200.000; Pruskich: 1:100.000 i 1:200.000; Rosyjskich: 1:84.000 i 1:126.000, Warszawa ; Kraków: J. Czernecki, . Klucz Znaków Przyjętych Dla Map Austrjackich, Pruskich, Rosyjskich, Warszawa; Kraków: nakł. Księgarni J. Czerneckiego, [post 1905]. Klucz Znaków Przyjętych Rosyjskiej Mapy Wojskowo-Topograficznej 1:126.000, [Lwów]: nakł. Związku Polskich Gimnast. Towarzystw Sokolich, . Terenoznawstwo i Kartografja Wojskowa, Warszawa ; Kraków: nakł. Księgarni J. Czarneckiego, 1920. Na Kartograficznym I Pomiarowym Ekranie Abisynii, Warszawa: [s.n.], 1936. Terenoznawstwo i Kartografia Wojskowa. Lwów: Zwiaązek Polskich Gmin. Tow. sokolich, 1916.

Zobacz też jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (od 1939 roku) obozy NKWD dla jeńców polskich ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani w Katyniu

Przypisy

Bibliografia

Rocznik Oficerski 1924, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Oddział V Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Warszawa 1924, s. 706, 741. Rocznik Oficerski 1928, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Warszawa 1928, s. 432, 454. Rocznik Oficerski 1932, Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, Warszawa 1932, s. 347, 832.

Marian Porwit, Spojrzenia poprzez moje życie, Warszawa 1986, , wyd. I, s. 282, 309, 320.

Linki zewnętrzne

Publikacje Jerzego Lewakowskiego w serwisie Polona.pl

Kategoria:Jeńcy polscy obozu przejściowego w Putywlu Kategoria:Ludzie urodzeni we Lwowie Kategoria:Naczelne Dowództwo Wojska Polskiego (1939) Kategoria:Obrońcy Lwowa (1939) Kategoria:Odznaczeni Brązowym Medalem za Długoletnią Służbę (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Obrony Lwowa Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Oficerowie 5 Pułku Artylerii Ciężkiej Kategoria:Oficerowie Wojska Polskiego zamordowani w Katyniu Kategoria:Pochowani na Polskim Cmentarzu Wojennym w Katyniu Kategoria:Podpułkownicy geografowie II Rzeczypospolitej Kategoria:Polacy odznaczeni Krzyżem Wojskowym Karola Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem Waleczności Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem Zasługi Wojskowej Signum Laudis Kategoria:Polacy – oficerowie armii austro-węgierskiej Kategoria:Polacy – żołnierze Cesarskiej i Królewskiej Armii w I wojnie światowej Kategoria:Uczestnicy bitwy o Lwów 1918–1919 (strona polska) Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-ukraińskiej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1891 Kategoria:Zmarli w 1940