thumb|Flaga Romanowów thumb|Maria Fiodorowna thumb|Car Mikołaj II i jego rodzina Romanowowie, także Romanowi (od ) – ród rosyjski, dynastia carów, potem cesarzy rządzących Rosją od 1613 do 1917 roku. Spowinowacony z rodem Rurykowiczów osobą Nikity Romanowicza Zacharyna, szwagra Iwana IV Groźnego. W linii męskiej dynastia wygasła w 1730 roku, po czym nazwę rodu przyjął spowinowacony z Romanowami niemiecki ród Holstein-Gottorp.
Dzieje rodu Za protoplastę rodu Romanowów uważa się powszechnie kniazia Andrzeja Iwanowicza Kobyłę (XIV w.), jego potomkowie używali nazwiska Kobylin. Jednym z jego synów był Fiodor Kobylin (gubernator Nowogrodu). Potomkowie jednego z wnuków Fiodora, Zacharija Iwanowicza, przyjęli nazwisko Zacharin. Wnukowie Zacharija (synowie Jurija Zachariewicza) posługiwali się podwójnym nazwiskiem Juriewicz-Zacharyn, a jednym z nich był Roman Juriewicz-Zacharyn (ok. 1470–1543), od którego imienia potomkowie stworzyli nazwisko Romanow.
Roman Jurjewicz miał syna Nikitę i córkę Anastazję, żonę Iwana IV Groźnego. Ślub został zawarty 3 lutego 1547 r. na Kremlu. Małżeństwo okazało się nadzwyczaj dobrane i udane. Nie wszystkie sprawy rodzinne układały się jednak najlepiej: małżonkowie doczekali się 6 dzieci: trzech córek i trzech synów, z których dwóch: Dymitr i Iwan zmarło tragicznie. Jedynie najmłodszy, Fiodor, został carem, zarazem ostatnim z dynastii Rurykowiczów. Nikita Zacharyn w 1563 roku został dworzaninem Iwana IV. Pod koniec życia wstąpił do monastyru pod imieniem Nifont. Miał czterech synów, w tym Fiodora, późniejszego patriarchę Moskwy – pod imieniem mniszym Filaret. Synem Fiodora był Michał – pierwszy Romanow zasiadający na tronie carskim. Michał Romanow został wybrany na cara Wszechrusi przez Sobór Ziemski złożony z mieszczan i szlachty rosyjskiej 21 lutego 1613 i ukończył okres Wielkiej Smuty trwający od śmierci cara Fiodora Rurykowicza (1598).
Męska linia Romanowów wygasła wraz ze śmiercią Piotra II w 1730 roku. W 1762 r. wnuk Piotra I Wielkiego, książę Holsztynu Karol Piotr Ulryk z dynastii Oldenburgów zasiadł na tronie imperatorów Rosji jako Piotr III Holstein-Gottorp-Romanow. Po okresie panowania jego żony Katarzyny II (1762–1796), jego potomkowie zasiadali na tronie rosyjskim do 1917 r. Od panowania Piotra III Holstein-Gottorp-Romanow niektórzy mówią o dynastii Holstein-Gottorp-Romanow (porównaj: Habsburgowie/Dom Habsbursko-Lotaryński), pomimo że Piotr III wraz ze swymi potomkami przyjął nazwisko Romanow rezygnując z nazwiska rodowego.
Ostatni car Mikołaj II wraz z małżonką i ich dziećmi, został rozstrzelany w nocy z 16 na 17 lipca 1918 przez bolszewików.
Współczesność Ród Romanowów liczy obecnie ponad 40 osób obojga płci mieszkających w większości poza granicami Rosji. Pretendentką do tronu rosyjskiego jest obecnie Maria Władimirowna Romanowa, tytularna imperatorka Wszechrosji (де-юpe Импepатpицa и Caмoдеpжцa Bcеpoccийcкaя) mieszkająca w Hiszpanii. Przy okazji sprowadzenia do Rosji ciała i ponownego pogrzebu cesarzowej Marii Fiodorowny w Sankt Petersburgu 28 września 2006, Maria Władimirowna miała mimo wszystko precedencję przed wszystkimi żałobnikami, stojąc samotna w pierwszym rzędzie, co najwyraźniej zostało ustalone z rosyjskimi władzami cerkiewnymi i państwowymi.
Morganatyczne gałęzie Romanowów od potomstwa cara Mikołaja I: Romanowowie-Pawłowscy Romanowowie-Knust Romanowowie-Szeremietjew Romanowowie-Kutozowscy (potomstwo Konstantego Mikołajewicza i Anny Kuzniecowej) ród Romanow i ród Romanowski ród Iskander (potomstwo Mikołaja Konstantynowicza i Nadieżdy Aleksandrowny von Dreyer) ród de Torby (potomstwo Michała Michajłowicza i Zofii von Merenberg) ród Sadowskich-Piotrowiczów z Nałęczy od potomstwa cara Aleksandra II: Juriewscy (potomstwo Aleksandra II i Katarzyny Dołgorukoj) Romanowowie-Krasińscy (potomstwo Andrzeja Władimirowicza i Matyldy Krzesińskiej) Romanowowie-Ilyinsky (potomstwo Dymitra Pawłowicza i Audrey Emery) Bielewscy-Żukowscy (potomstwo Aleksego Aleksandrowicza i Aleksandry Żukowskiej) ród Paley (potomstwo Pawła Aleksandrowicza i Olgi Karnowicz) od potomków cara Aleksandra III: Romanowowie-Brassowscy (potomstwo Michała Aleksandrowicza i Natalii Szeremietjewskiej)
Genealogia Romanowowie
Romanowowie, linia Holstein-Gottorp
Linie boczne Konstantynowicze
Włodzimierzowicze
Mikołajewicze
Michałowicze
Linie morganatyczne Bielewscy-Żukowscy
Juriewscy
Paley
Przypisy
Bibliografia
Genealogia Romanowów cz.1 Genealogia Romanowów cz.2