thumb|Głaz pamiątkowy Marianny Wiśnios Marianna Wiśnios (ur. 6 października 1909 w Ratajach, zm. 24 października 1996 w Wąchocku) – artystka malarka nieprofesjonalna.

Życiorys Kontekst rodzinny Była jedną z jedenaściorga dzieci, z których przeżyło siedmioro. Wcześnie straciła ojca Michała Kowalczyka i zmuszona była pracować na roli, pomagać matce i rodzeństwu. Ukończyła trzy oddziały szkoły powszechnej – nie miała czasu ani odpowiedniego do szkoły ubrania. Wyszła za mąż za fryzjera Stanisława Wiśniosa ze Starachowic. Zmarło jej pierwsze dziecko, wychowała dwóch synów Pawła i Norberta, owdowiała w roku 1966.

Działalność artystyczna Na malowanie, które było jej pasją od dzieciństwa nie było czasu, ani ludzkiego zrozumienia. Swój artystyczny zapał realizowała w modlitwie, pieśniach, baśniach i fantazji. Zdobiła domowe przedmioty, malowała "po rosie", węglem na płotach, gliną po kamieniach, a czasem ukradkiem nocą farbkami do bielizny na kawałkach worków po cemencie czy na arkuszach pakunkowego papieru. O ujawnieniu talentu Marianny Wiśnios zdecydował przypadek. Aniela Grotowska, nauczycielka syna Pawła zainteresowała się w 1972 roku jego "niesamodzielną", a interesującą pracą domową. Zachęciła Mariannę do malowania i od tego czasu zaczął się odmieniać los malarki.

Jej obrazy po raz pokazano na wystawie twórców ludowych w Iłży w 1972 roku – zdobyła wyróżnienie. Na wystawie sztuki ludowej ziemi kieleckiej w 1974 na Zamku w Szydłowcu uzyskała I nagrodę. Pierwsza wystawa indywidualna Marianny Wiśnios miała miejsce w Muzeum Narodowym w Kielcach w roku 1976. Następna prezentacja prac uznanej już artystki odbyła się w Muzeum Narodowym w Kielcach w czasie obchodów 80-lecia istnienia muzeum.

Malowała bez wytchnienia, dzień i noc, dokąd starczało papieru, kredek, farb i flamastrów. Wystawiano jej prace wielokrotnie w Kielcach, a także w Warszawie (1974, 1983, 1990), w Częstochowie (1981, 1982), w Starachowicach (1985), w Sandomierzu (1986), w Radomiu (1986, 1994), w Łodzi (1987), w Krakowie (1992), w Miechowie (1994), we Wrocławiu (1995), w Kozienicach (1996) i w wielu innych miejscach. Prace z prywatnych zbiorów prezentowano w RFN (z kolekcji Kariny i Ludwiga Zimmererów), w USA (z kolekcji Bolesława i Liny Nawrockich), w Meksyku (z kolekcji Leszka Macaka), w Muzeum Narodowym w Kielcach (z kolekcji Barbary i Czesława Erberów z okazji 85-lecia malarki), w Brukseli 1993 r. (z kolekcji Jerzego Krzewickiego), w Gorlicach, Muzeum Dwory Karwacjanów i Gładyszów (4.09. – 29.09.2010); Dębica, Galeria Sztuki Miejskiego Ośrodka Kultury (20.11. – 11.12.2010) (z kolekcji Jerzego Krzewickiego); Kielce, Muzeum Narodowe – „Aniołowie w malarstwie Marianny Wiśnios” (16.12.2010 – 10.01.2011).

Jej prace znajdują się w siedzibie Światowej Organizacji Własności Intelektualnej w Genewie, w Muzeum Polskim w Rapperswilu i w kolekcjach prywatnych na całym świecie. Marianna Wiśnios została wyróżniona nagrodą artystyczną im. Brata Alberta (1983), nagrodą im. Jana Pocka (1983), tytułem Zasłużonego Działacza Kultury, Dyplomem Honorowym Ministra Kultury i Sztuki oraz nagrodą im. Oskara Kolberga.

Ostatnie lata życia Marianna Wiśnios ze względu na pogarszający się stan zdrowia zamieszkała w 1993 roku w Wąchocku u syna Norberta i synowej Anieli. Tamże zmarła 24 października 1996 roku, gdzie została również pochowana. Artystka malowała do ostatnich chwil życia. Na jej stole pozostały szkice na kartonach i niedokończone obrazy. W rodzinnych Ratajach przy kaplicy św. Zofii w 11 czerwca 2000 roku umieszczono głaz z tablicą poświęconą artystce.

Omówienie twórczości Twórczość Marianny Wiśnios klasyfikowana jest między malarstwem naiwnym, ludowym, nieprofesjonalnym i prymitywnym. Przelewała na papier swoje uczucia, modlitwy, setki spamiętanych legend, opowieści i przyśpiewek, żywoty świętych i różnorodne motywy chrześcijańskie. Część jej twórczości stanowią "różańce" – ilustrowane i skrzętnie odliczane codzienne modlitwy. Po zakończeniu – niszczyła je zwykle. Udało się jednak ocalić część z tych bardzo osobistych obrazów – dokumentów duchowości. Wiele z tysięcy namalowanych przez nią obrazów trafiło do muzeów, prywatnych domów i kolekcji. Są wśród nich głównie motywy religijne, choć nie brak też tematyki świeckiej.

Film dokumentalny Była bohaterką biograficznego filmu dokumentalnego Hanny Kramarczuk Maria Wiśnios ze wsi Rataje (1984) o jej życiu i malarstwie.

Wybrana bibliografia Daniel Jerzy, Marianna zaczarowana, "Ikar", 1.41.1997. Erber Barbara, Religijne i „światowe” obrazy Marianny Wiśnios, "Ikar", 7.11.1994. Erber Barbara, Marianna Wiśnios – życie i twórczość, Rocznik Muzeum Narodowego w Kielcach, t. 16, 1988. Erber Barbara, Malarstwo Marianny Wiśnios – katalog wystawy, Muzeum Narodowe Kielce, 1988. Erber Barbara Katarzyna, Obrazy Marianny Wiśnios – katalog wystawy ze zbiorów Wojewódzkiego Domu Kultury im. Józefa Piłsudskiego w Kielcach, 1997. Jackowski Aleksander, Sztuka zwana naiwną, zarys encyklopedyczny twórczości w Polsce, wyd. Krupski i S-ka, Warszawa 1995. Jackowski Aleksander, Talent, pasja, intuicja, katalog wystawy, Radom 1985. J.K. Kielczanie w Brukseli, "Ikar", 6.10.1994. Kotarska Elżbieta, Artyści pod strzechy, Warszawa: Wyd. PTTK Kraj, 1993. Kozera Grzegorz, Wyobraźnią malowane, "Słowo Ludu", 3.11.1987. Kramarczuk Hanna reż. wytwórnia Poltel Marianna Wiśnios ze wsi Rataje, film dokumentalny, 1984 (emisja TVP 22.04.1984). Malarstwo Marianny Wiśnios ze wsi Rataje koło Wąchocka, katalog wystawy, Radom, 25.03 – 17.04.1994. Malarstwo Marianny Wiśnios, katalog wystawy, Wojewódzki Ośrodek Kultury Galeria Stowarzyszenia Historyków Sztuki, Kraków 1996. Metzger Renata, Nikifor spod Wąchocka, "Gazeta Wyborcza", 13.06.2000. Mielicka Halina, Malarstwo Marianny Wiśnios, Rocznik Muzeum Narodowego w Kielcach, T. 17, Kielce 1993. Miernik Zofia, Malarka z Rataj, 4 cz., Informator Samorządowy miasta i gminy Wąchock, 29.11, 20.12.1996; 22.01, 27.04.1997. Pokropek Marian, Atlas sztuki ludowej i folkloru w Polsce, Warszawa: wyd. Arkady, 1978 [nota biograficzna]. Zaczyński Aleksander, Wywyższenie Odmieńca, "Przemiany", Kielce, 3,147, 1983. Ziółkowska-Darmas Ewa, Obrazy Marianny Wiśnios rewelacją wystawy w szydłowieckim zamku, "Echo Dnia", 1972, 274, 1. Ziółkowska-Darmas Ewa, Marianna z Rataj, "Przemiany", Kielce, 2, 125, 1981.

Przypisy

Kategoria:Polscy malarze Kategoria:Zmarli w 1996 Kategoria:Urodzeni w 1909