Elena Gjika, vel Dora d'Istria, vel Helena Kolcowa-Massalska (ur. 3 lutego 1828 w Bukareszcie, zm. 20 listopada 1888 we Florencji) – albańsko-rumuńska pisarka, publicystka, malarka, folklorystka i feministka.
Życiorys Urodziła się w Bukareszcie, jako córka archeologa i numizmatyka Mihaia Ghica (alb. – Gjika) i Kateriny. Dzięki wsparciu rodziny otrzymała staranne wykształcenie – studiowała w Dreźnie, Wiedniu i Berlinie. Studia berlińskie pod kierunkiem Alexandra von Humboldta zakończyła dyplomem z literatury antycznej. Po powrocie w 1849 do Bukaresztu wyszła za mąż za ks. Aleksandra Kolcowa-Massalskiego, z którym przeniosła się do Petersburga, gdzie jej mąż służył na dworze cara Mikołaja I. Mieszkała w Rosji przez kilka lat. Tamtejszy klimat spowodował pogorszenie jej stanu zdrowia. Kiedy jej mąż znalazł się w niełasce u cara, Elena, unikając zesłania na Syberię, przeniosła się do Szwajcarii, a następnie do Florencji, skąd podróżowała do Francji, Grecji, Irlandii i USA.
Pisała używając pseudonimu Dora d'Istria. Jej pierwszym znanym dziełem była wydana w 1855 w Brukseli praca poświęcona życiu monastycznemu w Kościele prawosławnym, w której domagała się likwidacji klasztorów. Kolejne dzieło wydane rok później w Genewie było trzytomowym opisem Szwajcarii i Szwajcarów. W dwóch pracach wydanych w latach 1859 i 1869 skoncentrowała się na kwestii kobiecej, domagając się w nich emancypacji kobiet w imperium osmańskim, a także porównując sytuację prawną i społeczną kobiet w różnych krajach europejskich.
Z uwagi na jej rodzinne powiązania z Albanią i wątek albański obecny w jej twórczości od 1866 r., Albańczycy zaliczają ją do klasyków własnej literatury, a także do kanonu XIX-wiecznych badań nad folklorem albańskim.
Oprócz dzieł literackich pozostawiła po sobie cykl obrazów, w większości pejzaży. Przetłumaczyła Iliadę na język niemiecki. Gjika była pierwszą znaną pisarką, która zdobyła szczyt Mont Blanc (1 czerwca 1860). Posługiwała się dziewięcioma językami obcymi.
Dom, w którym mieszkała we Florencji, został zniszczony w czasie bombardowań alianckich w 1943. Obecnie w tym miejscu znajduje się plac nazwany jej imieniem. Imieniem Gjiki nazwano szkołę w Prisztinie, a także ulice w Tiranie, Fierze, Prisztinie i w Uroševacu. W listopadzie 2002 została uhonorowana przez Prezydenta Albanii Orderem Nderi i Kombit (Honor Narodu).
Dzieła 1855: La vie monastique dans l'Église orientale (Życie monastyczne w Kościele Wschodnim) 1856: La Suisse allemande 1859: Les femmes en Orient (Kobiety Orientu) 1861: Au bord des lacs helvétiques (Żeglując po szwajcarskich jeziorach) 1863: Excursions en Rouméllie et en Morée (Podróże po Rumelii i Morei) 1866: La nationalité albanaise d'après les chants populaires 1867: Les ecrivains albanais de l'Italie Méridionale (Albańscy pisarze południowych Włoch) 1869: Des femmes, par une femme (Kobieta o kobietach) 1870: A Dora D'Istria – Gli Albanesi (Dora d'Istria – Albańczycy) 1873: Gli albanesi in Rumania (Albańczycy w Rumunii) 2015: Shqiptarët në Rumani : historia e princërve Gjika në shekujt XVII, XVIII, XIX, wyd. Tirana.
Przypisy
Bibliografia Bartolomeo Cecchetti, Bibliografia della Principessa Elena Ghika, Dora D’Istria, Florencja 1873. Robert Elsie, Zarys historii literatury albańskiej. Zesz. 3. Albańska literatura wieku XVIII i XIX, Toruń 2006, Armand Pommier, Madame la comtesse Dora d'Istria, Bruksela 1863. Portal rodu Ghica
Kategoria:Albańscy folkloryści Kategoria:Albańscy tłumacze Kategoria:Albańscy prozaicy Kategoria:Albańskie feministki i feminiści Kategoria:Ludzie urodzeni w Bukareszcie Kategoria:Rumuńscy pisarze Kategoria:Rumuńscy tłumacze Kategoria:Rumuńskie feministki i feminiści Kategoria:Członkowie dynastii Ghica Kategoria:Ludzie związani z Florencją Kategoria:Odznaczeni Orderem Nderi i Kombit Kategoria:Prozaicy XIX wieku Kategoria:Zmarli w 1888 Kategoria:Urodzeni w 1828