Rezygnacja papieża (łac. renuntiatio) – termin używany do określania dobrowolnego zrzeczenia się urzędu papieża.
Współcześnie w kodeksie prawa kanonicznego sytuacja ta określona jest przez kan. 332 § 2 (analogiczny kan. 44 § 2 KKKW):
Na ten kanon powołuje się również art. 77 konstytucji apostolskiej Universi Dominici gregis.
Rezygnacje papieży w historii Imię papieżaImię prawdziwePortretPontyfikatPowód rezygnacji Poncjan Pontianus 80px 21 lipca 230 roku– 28 września 235 roku(5 lat, 2 miesiące, 7 dni) Wygnany przez cesarza Maksymina Traka wraz z innymi przywódcami Kościoła na Sardynię, jako następca św. Piotra zrezygnował z funkcjiWatykan. Historia Papiestwa od św. Piotra do Benedykta XVI, Święty Poncjan, s 18, 2005. Liberiusz Liberius 80px 17 maja 352 roku– 24 września 366 roku(14 lat, 4 miesiące, 7 dni) Ustąpił z posługi Biskupa Rzymu prawdopodobnie pod naciskiem cesarza Konstancjusza II, który dążył do potępienia św. Atanazego przez papieża Liberiusza i zaszczepienia arianizmu na zachodzie cesarstwa. Marcin I Martinus 80px 5 lipca 649 roku– 17 czerwca 653 roku(3 lata, 11 miesięcy, 12 dni) Został złożony z urzędu prawdopodobnie rozkazem cesarza Konstansa II, zarzucającym Marcinowi I bezprawne ogłoszenie się papieżem, składającym go z urzędu i zarzucającym zdradę stanu. Leon V Leo 80px lipiec– wrzesień 903 roku(1 miesiąc, 10 dni) Zrezygnował z posługi Biskupa Rzymu, zmuszony do tego przez nadwornego kapelana, późniejszego antypapieża Krzysztofa. Benedykt V Benedictus 80px 22 maja 964 roku– 23 czerwca 964 roku(1 miesiąc, 1 dzień) Zdjęty z urzędu siłą przez cesarza Ottona I Wielkiego, który nie zgodził się na jego elekcję. Jako papież został zdetronizowany, zdegradowany do rangi diakona i zesłany na wygnanie do Hamburga. Jan XVIII Giovanni Fasano 80px 25 grudnia 1003 roku– czerwiec 1009 roku(ok. 5 lat, 5 miesięcy) Zrezygnował z funkcji Biskupa Rzymu w nieznanych okolicznościach, prawdopodobnie został do tego przymuszony. Benedykt IX Teofilattodi Tusculo 80px 21 października 1032 roku– wrzesień 1044 roku(ok. 11 lat, 10 miesięcy, 11 dni)10 marca – 1 maja 1045 roku(1 miesiąc, 3 tygodnie)8 listopada 1047 roku – 17 lipca 1048 roku(3 miesiące, 9 dni) Pierwszy pontyfikat: 20 stycznia 1045 roku ród Krescencjuszy wprowadził na Tron Piotrowy biskupa Jana z Sabiny, jednak Benedykt IX nie został oficjalnie zdetronizowany.Drugi pontyfikat: Benedykt IX zrezygnował z funkcji na rzecz swojego ojca chrzestnego, Jana Gracjana (Grzegorza VI).Trzeci pontyfikat: Teofilakt został ponownie wybrany papieżem przy pomocy entuzjastycznego ludu i łapownictwa, jednak już 3 miesiące później hrabia Bonifacy z Toskanii podporządkował się królowi Henrykowi i usunął przy użyciu siły Benedykta IX z tronu Piotrowego. Grzegorz VI Johannes Gratianus Pierleone 80px 1 maja 1045 roku– 20 grudnia 1046 roku(1 rok, 7 miesięcy, 19 dni) Po udowodnieniu mu symonii na synodzie w Sutri, ogłosił swoją rezygnację. Następnie został zdetronizowany wraz z Benedyktem IX oraz Sylwestrem III. Celestyn V Pietro Angelaridell Murrone 80px 5 lipca– 13 grudnia 1294 roku(5 miesięcy, 8 dni) Celestyn V chciał się oddać modlitwie, powierzając rządy nad Kościołem trzem kardynałom. Jego pomysł spotkał się jednak z kategorycznym sprzeciwem. Poprosił więc dwóch kardynałów, by zbadali sprawę rezygnacji z urzędu papieża. Gdy Celestyn otrzymał odpowiedź twierdzącą, zrezygnował, by powrócić do dawnego życia jako pustelnik. Grzegorz XII Angelo Correr 80px 30 listopada 1406– 4 lipca 1415(8 lat, 7 miesięcy, 4 dni) Grzegorz XII nie chciał zrezygnować, dopiero interwencja Zygmunta Luksemburskiego go do tego doprowadziła. Rezygnując z godności papieskiej, zakończył w ten sposób trwający od kilkudziesięciu lat rozłam w Kościele. Benedykt XVI Joseph Aloisius Ratzinger 80px 19 kwietnia 2005 roku– 28 lutego 2013 roku(7 lat, 10 miesięcy, 9 dni) Zrezygnował z funkcji papieża 28 lutego 2013 roku o 20.00, tak jak zapowiedział 11 lutego podczas spotkania w Sala del Concistoro, odbywającego się podczas zwołanego przez papieża konsystorza zwyczajnego, w Pałacu Apostolskim. W swoim oświadczeniu zwrócił uwagę na podeszły wiek oraz na osłabienie sił fizycznych i duchowych. Zadeklarował jednak, że będzie kontynuował swoją posługę w Kościele. Po rezygnacji zamieszkał w klasztorze Mater Ecclesiae, gdzie zmarł 31 grudnia 2022 roku.
Rezygnacje, do których nie doszło Pius VII – w 1804 roku, gdy został zmuszony do podróży do Paryża na koronację Napoleona Bonaparte, podpisał dokument, w którym zrzekał się urzędu papieża w razie uwięzienia we Francji Pius XII – w czasie II wojny światowej przygotował dokument swojej ewentualnej rezygnacji, która miała nastąpić w chwili aresztowania go przez Niemców. Polecił kolegium kardynalskiemu to, aby w takiej sytuacji zebrało się w neutralnej Portugalii, w celu wyboru nowego papieża Paweł VI – dwa lata po wyborze na papieża napisał list, w którym zezwolił Kurii Rzymskiej na zwolnienie go z urzędu, w przypadku gdyby zaistniała u niego długotrwała lub nieuleczalna choroba lub w przypadku innej poważnej przeszkody w sprawowaniu urzędu Jan Paweł II – spekuluje się o tym, że napisał on pismo z rezygnacją, która miała nastąpić, gdyby z powodu choroby nie był zdolny wypełniać swych obowiązków. Franciszek – podczas wywiadu przyznał, że w 2013 podpisał list rezygnacyjny, zgodnie z którym rezygnacja miała nastąpić, gdyby nastąpił u niego trwały i ciężki problem zdrowotny, który uniemożliwiłby mu wykonywanie posługi.
Zobacz też Emerytowany papież Sede vacante Abdykacja
Przypisy
Kategoria:Historia Kościoła katolickiego Kategoria:Prawo kanoniczne