Sekretarz generalny (także pierwszy sekretarz) – tytuł przywódcy partii politycznej, a także urzędnika administracyjnego w różnego typu organizacjach międzynarodowych, stowarzyszeniach, partiach politycznych, gremiach nieformalnych, itp.
Partie komunistyczne / socjalistyczne W partiach o ideologii komunistycznej lub socjalistycznej sekretarz generalny, czy też I sekretarz, jest faktycznym przywódcą partii.
W państwach, których partia komunistyczna jest partią rządzącą, jest to faktycznie przywódca państwa. Funkcję głowy państwa pełni w państwach rządzonych przez tę ideologię przewodniczący parlamentu, lub innego kolegialnego organu. Funkcje pierwszych sekretarzy często bywają łączone jednak, z kluczowymi urzędami w strukturach państwowych. W PRL Wojciech Jaruzelski będąc I sekretarzem KC PZPR pełnił urząd premiera, ministra obrony narodowej, a później przewodniczącego Rady Państwa i prezydenta PRL. Był też najwyższym stopniem dowódcą wojskowym (generałem armii) w służbie czynnej. Podobnie Fidel Castro na Kubie sprawował obok funkcji I sekretarza partii, urzędy premiera, czy prezydenta. I sekretarz był także w PZPR najwyższym funkcjonariuszem aparatu partyjnego niższego szczebla – na przykład komitetu wojewódzkiego, komitetu powiatowego, komitetu zakładowego.
Przywódcy partyjni: Sekretarz Generalny KC KPZR – w latach 1953–1966 nazwa tej funkcji brzmiała I sekretarz Komitetu Centralnego KPZR (wcześniej i później nazwa funkcji: sekretarz generalny Komitetu Centralnego KPZR – często zastępowana skrótowcem „gensek”) I Sekretarz KC PZPR – do 1954 nazwa stanowiska brzmiała Sekretarz Generalny PZPR Sekretarz Generalny KPCh – od 2012 – Xî Jinping Sekretarz Generalny PPK – nazwa Sekretarz Generalny istniała za rządów Kim Dzong Ila, natomiast nazwa Pierwszy Sekretarz istniała od 11 kwietnia 2012 do 9 maja 2016 Sekretarz generalny SED w NRD (do roku 1976 nazwa tej funkcji brzmiała I sekretarz Komitetu Centralnego SED, potem sekretarz generalny SED) Sekretarz generalny BPK w Bułgarii (do roku 1981 nazwa tej funkcji brzmiała I sekretarz Komitetu Centralnego BPK, potem sekretarz generalny KC BPK)
Inne partie polityczne W niektórych partiach politycznych sekretarz generalny pełni różne funkcje administracyjnePrzykłady: www.tvn24.pl, www.platforma.org, lewica24.pl.
W Polsce (III RP) W polskich partiach ustroju demokracji liberalnej sekretarz generalny jest „podmiotem administrującym działalnością partyjną”, zwykle wchodzi obok przewodniczącego i skarbnika w skład zarządu krajowego. Według stanu z 2010 funkcja o tej nazwie była wyodrębniona jako jednoosobowy organ wykonawczy w statutach Partii Demokratycznej – demokraci.pl i Platformy Obywatelskiej, istniała także w strukturach Prawa i Sprawiedliwości, Socjaldemokracji Polskiej, Sojuszu Lewicy Demokratycznej i Unii Pracy. W PO zadaniem sekretarza generalnego była „koordynacja współpracy między strukturami terenowymi a władzami centralnymi”, oceniana przez politologów jako „funkcja niezwykle istotna dla organizacyjnego funkcjonowania partii”; sekretarz generalny spełniał zbliżoną rolę w PD, gdzie odpowiadał także za obieg informacji. Według stanu z 2016 funkcja figurowała w statutach SLD, PO i Nowoczesnej, a jej odpowiednikami były role sekretarza krajowego w partii KORWiN i przewodniczącego Komitetu Wykonawczego PiS. Stanowisko sekretarza generalnego należało do najwyższych centralnych organów kierowniczych PiS w 2010 i zostało przywrócone w tej partii w 2021. Także w SLD sekretarz generalny należał obok przewodniczącego i wiceprzewodniczących do najwyższych władz partii; wraz ze swoim zastępcą był pierwszoplanowym uczestnikiem prac Krajowego Komitetu Wykonawczego, z którego wyłączony był przewodniczący i jego zastępcy. W nowo utworzonej w 1994 Unii Wolności zadaniem sekretarza generalnego była koordynacja prac sekretariatów krajowych, pełniących opozycyjny nadzór resortów rządu Waldemara Pawlaka. W Nowoczesnej sekretarzowi generalnemu powierzono tworzenie i koordynację struktur terenowych oraz współprowadzenie kampanii wyborczej. Koordynacją struktur terenowych i prowadzeniem działań wyborczych zajmował się również po 2021 sekretarz generalny PiS, który w 2024 był pozostającym w cieniu zaufanym współpracownikiem prezesa Jarosława Kaczyńskiego.
W SLD sekretarz generalny był obok przewodniczącego wybierany przez Kongres. W PO wyłaniany był wraz z wiceprzewodniczącymi i skarbnikiem przez Radę Krajową na wniosek przewodniczącego. W Nowoczesnej był powoływany i odwoływany samodzielnie przez przewodniczącego partii.
W niektórych partiach reprezentował ugrupowanie u boku przewodniczącego: np. w 1997 uważany za twórcę sukcesu Unii Wolności konsultant polityczny Gerald Abramczyk przesyłał swoje memoranda do przewodniczącego tej partii Leszka Balcerowicza i jej sekretarza generalnego Mirosława Czecha, a w 2006 przewodniczący PD Janusz Onyszkiewicz wydał wspólnie z sekretarzem generalnym Radosławem Popielą oświadczenie wymierzone przeciwko koalicji PiS-Samoobrona-LPR.
Wśród polityków, którzy sprawowali funkcję sekretarza generalnego partii w okresie III RP, byli Leszek Miller (SdRP), Bronisław Komorowski (UW, SKL), Krzysztof Janik (SLD), Grzegorz Napieralski (SLD), Joachim Brudziński (PiS), Władysław Kosiniak-Kamysz (sekretarz Naczelnego Komitetu Wykonawczego PSL), Paweł Graś (PO), Adam Szłapka (Nowoczesna) i Marcin Kierwiński (PO). Pierwszą kobietą na stanowisku sekretarza generalnego partii reprezentowanej w parlamencie III RP została w 2019 Anna Skiba z Teraz! (według źródeł tej partii).
Organizacje międzynarodowe Sekretarz generalny, jest najczęściej występującym funkcjonariuszem międzynarodowym pełniącym różne zadania administracyjne przy organizacjach międzynarodowych, często stojącym na czele danej organizacji.
Przywódcy organizacji międzynarodowych: Sekretarz Generalny ONZ Sekretarz Generalny NATO Sekretarz Generalny RE
Organizacje innego typu Sekretarz generalny jako stanowisko administracyjne występuje w różnego typu organizacjach, gremiach czy stowarzyszeniach. Przykłady: Sekretarz Generalny Konferencji Episkopatu Polski Sekretarz Generalny Polskiego Związku Piłki Nożnej
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Partie i ugrupowania Kategoria:Tytuły