Spisek omski – spisek zawiązany 24 czerwca 1833 przez polskich zesłańców syberyjskich w Omsku.

Latem 1832 do Omska trafiło około 2500 Polaków, zesłanych za udział w powstaniu listopadowym. Z tej grupy zaraz po zesłaniu wyodrębniło się kilku przywódców, którzy stawiali sobie za cel dalszą walkę z rosyjskim zaborcą, jednak poprzez wybuch powstania na terenach syberyjskich, które w dalszym etapie rozciągnęłoby się na inne okupowane przez Rosjan ziemie, w tym polskie. Na czele grupy spiskowej stanęli Polacy wywodzący się z inteligencji: ksiądz i poeta Jan Henryk Sierociński, doktor medycyny Franciszek Ksawery Szokalski i poeta Władysław Drużyłowski, którzy szybko zaczęli organizacyjnie łączyć pozostałych polskich zesłańców i przygotowywać ich do walki. Spiskowcy planowali oderwać Syberię od Rosji, liczyli przede wszystkim na pozostałych polskich zesłańców z Omska i okolic, ale także na pomoc zbuntowanych żołnierzy i zesłańców rosyjskich. Zabiegi te były w tak zaawansowanym stanie, że wyznaczono dokładną datę wybuchu powstania oraz nawiązano kontakty z przedstawicielami władców kazachskich. Jednak tuż przed wybuchem powstania grupa spiskowa została zdradzona i rozbita. Śledztwo w sprawie spisku trwało trzy lata. Aresztowano i przesłuchano setki osób. 1 września 1835 omski sąd wojskowy wydał w tej sprawie m.in. 25 wyroków śmierciKronika..., s. 142.. Rosjanie skazali polskich jeńców na praszczęta. W samym Omsku podczas wykonywania kary dnia 7 marca 1837 na grupie spiskowców 11 z nich (w tym księdza Sierocińskiego) publicznie rozerwano poprzez zadawanie ciosów kijami po całym ciele, dwunasty skazany ocalał mimo otrzymania 6000 zasądzonych uderzeń. Egzekucję Jana Henryka Sierocińskiego uwiecznił Lew Tołstoj w opowiadaniu Za co?. Pozostałych spiskowców mordowano w identyczny sposób w okolicznych miejscowościach wokół Omska.

Polski zesłaniec Agaton Giller tak opisał brutalne katusze polskich powstańców:

Przypisy

Bibliografia Wiktoria Śliwowska, Jan Henryk Sierociński, w: Polski Słownik Biograficzny, t. XXXVII s. 329–330. Kurier Galicyjski: Syberyjski spisek Polaków