thumb|Europa w XII wieku

Ważne wydarzenia 1101 – król Jerozolimy Baldwin I pokonał armię egipską w bitwie pod Ar-Ramlą (7 września) 1102 Koloman Uczony koronowany na króla Chorwacji i Dalmacji zdobycie Tortosy 1103 – Henryk IV ogłosił tzw. pokój boży trwający 4 lata 1104 – zwycięstwo Turków seldżuckich nad wojskami chrześcijańskimi w bitwie pod Harran (7 maja) 1105 – początek panowania Henryka V (cesarza od 1111) 1106 – pojawiła się kometa X/1106 C1 (2 lutego) 1107 – Świętopełk Przemyślida księciem Czech (14 maja) 1108 – Ludwik VI został królem Francji (29 lipca) 1109 – zdobycie Trypolisu (po 5-letnim oblężeniu) i Bejrutu, utworzenie hrabstwa Trypolisu 1110 – krucjata norweska: krzyżowcy zdobyli Sydon (4 grudnia) 1111 – w Rzymie wzburzony tłum przerwał uroczystości koronacyjne króla Niemiec Henryka V na cesarza rzymskiego, po oznajmieniu przez papieża Paschalisa II, że lenna królewskie mają zostać królowi zwrócone (12 lutego) 1112 – późniejszy król Alfons I Zdobywca został hrabią Portugalii (1 listopada) 1113 – papież Paschalis II uznał zakon Szpitala św. Jana Chrzciciela i zatwierdził jego regułę (15 lutego) 1114 – Bolesław III Krzywousty przestał płacić Czechom trybut za Śląsk 1115 – wojska króla niemieckiego Henryka V Salickiego zostały pokonane przez Sasów w bitwie pod Welfesholz (11 lutego) 1116 – Bitwa pod Filomelionem w trakcie walk Bizantyjczyków z Seldżukami 1117 – w trzęsieniu ziemi w północnych Włoszech zginęło około 30 tys. osób 1118 założenie milicji Ubogich Rycerzy Chrystusa przez Hugona z Payens Baldwin II królem Jerozolimy, rycerze zajęli dawną Świątynię Salomona i przybrali nazwę zakonu Świątyni (templariuszy) Aragończycy odebrali Arabom Saragossę, która stała się stolicą Aragonii (18 grudnia) biskup Henricus dotarł do Grenlandii (papież mianował go biskupem tej wyspy) 1119 – w bitwie pod Hab krzyżowcy pod dowództwem Baldwina II pokonali siły Ilghaziego, co zatrzymało muzułmańską ofensywę w północnej Syrii (14 sierpnia) 1120 – podczas obrad synodu Kościoła jerozolimskiego przyjęto Kodeks z Nabulusu (16 stycznia) około 1120 – Jugorcowie powszechnie stosowali łyżwy z kości udowych zwierząt (tereny na północ od Wołgi) 1121 – król Gruzji Dawid IV pokonał Turków seludżyckich w bitwie pod Didgori, zdobywając następnie Tbilisi, ostatnią turecką enklawę w Gruzji (12 sierpnia) 1122 – konkordat wormacki: kompromisowy układ pomiędzy cesarzem Henrykiem V a papieżem Kalikstem II (23 września) 1123 – został zwołany Sobór laterański I przez papieża Kaliksta II. Wprowadził zakaz zawierania małżeństw przez księży, mnichów, diakonów i subdiakonów, a także potwierdził postanowienia konkordatu wormackiego (18 marca) 1124 – pierwsze udokumentowane walki z bykami w Hiszpanii 1125 – Wyprawy krzyżowe: zwycięstwo krzyżowców nad Seldżukami w bitwie pod Azaz (11 czerwca) 1126 – dynastia Song przeniosła stolicę Chin na południe kraju do Hangzhou, z powodu najazdu ludów północnych 1127 – Dżurdżeni zdobyli Bianjing (Kaifeng), obalając cesarza Chin Qinzonga, ostatniego przedstawiciela północnej dynastii Song (9 stycznia) 1128 lub 1129 – synod w Troyes (14 stycznia) i ogłoszenie reguły zakonu templariuszy, Zengi władcą Aleppo 1129 – sojusz pomiędzy Mikołajem a Bolesławem III przeciw Warcisławowi I około 1130 – Bernard z Clairvaux ogłosił De laude novae militiae (kazanie dla Templariuszy) 1131 – Fulko V królem Jerozolimy 1132 – stoczono bitwę nad rzeką Sajó będącą decydującym starciem w konflikcie o władzę na Węgrzech (22 czerwca) 1133 – Andora została przekazana we władanie biskupów z Urgel 1134 – wyprawa wojsk polsko-pomorskich na Danię (nieudany atak na Roskilde) 1135 – Racibor I król morski rozbił flotę duńską płynącą ku wyspie Rugii i w odwecie spustoszył stolicę Danii Roskilde (9 sierpnia stoczył zakończoną sukcesem bitwę o Konungahelę) 1136 powstanie chłopów i biedoty miejskiej w Nowogrodzie (bojarzy ustanowili tam feudalną republikę) Robert de Craon mistrzem zakonu templariuszy 1137 Aragonia połączyła się z Kastylią (dawna Marchia Hiszpańska) zwaną już wówczas Katalonią lub hrabstwem Barcelony (11 sierpnia) powstało nowe scentralizowane państwo etiopskie, którym rządziła dynastia Zague 1138 – tragiczne w skutkach trzęsienie ziemi w pobliżu Aleppo (9 sierpnia); około 230 tys. ofiar 1139 – bulla papieża Innocentego II Omne datum optimum w intencji zakonu templariuszy (29 marca) 1140 – pierwsza szkoła medyczna w Salerno (Kampania) 1141 – stoczono bitwę pod Lincoln, w wyniku której król Anglii Stefan z Blois dostał się do niewoli, a w tym czasie tron na krótki czas przejęła cesarzowa Matylda (2 lutego) 1142 – zwycięstwo wojsk morawskich księcia znojemskiego Konrada II nad wojskami księcia Czech Władysława II w bitwie pod Vysoką (25 kwietnia) 1143 – Celestyn II wybrany na papieża (26 września) 1144 – turecki władca Zengi zajął Edessę (24 grudnia), stolicę Hrabstwa Edessy 1145 – papież Eugeniusz III wezwał do rozpoczęcia II wyprawy krzyżowej (1 grudnia) 1146 – Eugeniusz III ogłosił krucjatę, natomiast święty Bernard nawoływał do II krucjaty (31 marca), we Francji i w Niemczech 1147–1149 – II wyprawa krzyżowa 1147 – wyprawa feudałów niemieckich pod wodzą Henryka Lwa na kraj Obodrytów; zwycięstwo księcia Obodrytów – Niklota (26 czerwca) 1148 – klęska krzyżowców podczas oblężenia Damaszku (24-28 lipca) 1149 – Nur ad-Din wziął w posiadanie Edessę i całe hrabstwo około 1150 – Swerker I Starszy i Eryk IX stali się współwładcami Szwecji 1151 – bitwa pod Ghazni (walczyli: Ala al-Din Husayn i Bahram-Shah of Ghazna) 1152 – Baldwin III królem Jerozolimy 1153 – zajęcie Askalonu przez Baldwina III (19 sierpnia) 1154 – Henryk II, założyciel dynastii Plantagenetów, królem Anglii (19 grudnia) 1155 – Fryderyk I Barbarossa został koronowany na cesarza rzymskiego (18 czerwca) 1156 – Bertrand z Blanquefort mistrzem zakonu templariuszy 1157 – Albrecht Niedźwiedź zdobył Brennę i utworzył Marchię Brandenburską (11 czerwca) 1158 – cesarz Fryderyk I Barbarossa wkroczył do Włoch z liczną armią domagając się od miast rewindykacji swych uprawnień (regaliów) 1159 – Aleksander III został wybrany papieżem (7 września) około 1160 – kupcy niemieccy wylądowali u ujścia rz. Dźwiny i założyli osadę handlową (od 1200 nazywaną Rygą) 1161 – w bitwie pod Caishi, nad Jangcy, siły songowskie odparły inwazję wojsk dynastii Jin (26 listopada) 1162 Amalryk I królem Jerozolimy miasta lombardzkie, z największym Mediolanem na czele, powstały przeciw cesarzowi Fryderykowi I Rudobrodemu (15 miast utworzyło przeciw Niemcom związek, tzw. Ligę Lombardzką) 1163 – IV wojna włoska Fryderyka Barbarossy: wojska cesarskie zburzyły Tarano (24 listopada) 1164 – Henryk II wydał tzw. konstytucje klarendońskie (poddał duchowieństwo pod jurysdykcję królewską) 1165 – Wilhelm I Lew został koronowany na króla Szkocji (24 grudnia) 1166 – Stefan Nemanja zostaje wielkim żupanem Raszki (Stara Serbia) 1167 – cesarz Fryderyk I ponownie wkroczył do Włoch z liczną armią (II połowa maja), zajął Rzym opuszczony przez papieża Aleksandra III 1168 – król Danii Waldemar I Wielki zdobył i zniszczył Arkonę - potężny gród na wyspie Rugii rozkazał także spalić ostatnią pogańską świątynię Słowian - sanktuarium Świętowita (12 czerwca) 1169 Saladyn wezyrem Egiptu książęta wschodnioruscy (Andrzej Bogolubski) zdobyli i spalili Kijów 1170 – na ziemiach obodryckich powstało półsłowiańskie i półniemieckie Księstwo Meklemburskie, wchodzące w skład cesarstwa 1171 – Saladyn władcą Kairu (położył kres kalifatowi fatymidzkiemu) 1172 – król Anglii Henryk Młody Król poślubił Małgorzatę, córkę króla Francji Ludwika VII (27 sierpnia) 1173 – Tomasz Becket został kanonizowany przez papieża Aleksandra III (21 lutego) 1174 – Baldwin IV Trędowaty 15 lipca został królem Jerozolimy (król trędowaty) 1175 – papież Aleksander III zatwierdził bractwo św. Jakuba jako zakon rycerski 1176 – powstanie chłopskie w koreańskiej prowincji Czhungczhong 1177 – Saladyn pobity przez Baldwina IV pod Montgisard (25 listopada) 1178 – antypapież Kalikst III zakończył schizmę i podporządkował się papieżowi Aleksandrowi III (29 sierpnia) 1179 – Filip II August został koronowany w Reims na króla Francji (1 listopada) 1180 – Arnold z La Tour (Torroja) mistrzem zakonu templariuszy około 1181 – Chrétien de Troyes zaczął pisać O królu Arturze i rycerzach Okrągłego Stołu czyli Opowieść o Graalu 1181 – książę Pomorza Zachodniego, Bogusław, zagrożony przez Sasów (brak pomocy osłabionej Polski), złożył hołd lenny cesarzowi Fryderykowi I – Pomorze Zachodnie weszło w skład Rzeszy 1182 – powstanie żołnierzy i niewolników w Dzondzu (Korea) 1183 – Pokój w Konstancji: Fryderyk I Barbarossa uznał Ligę Lombardzką 1183–1184 – Saladyn zajął Aleppo 1184 – Minamoto no Yoshinaka otrzymał od cesarza Japonii władzę nad armią, a jego syn przyjął tytuł sioguna 1185 – Baldwin V królem Jerozolimy 1185–1186 – powstanie Bułgarów przeciw panowaniu Bizancjum 1186 – koniec panowania Ghaznawidów na północy półwyspu Indyjskiego 1187 Turcy pod wodzą Saladyna zdobyli Jerozolimę (2 października) ogłoszenie trzeciej krucjaty 1188 – Saladyn zajął całe terytorium Franków z wyjątkiem: Trypolisu, Tyru i Antiochii 1189–1192 – III wyprawa krzyżowa 1189 – Gwidon z Lusignan oblegał Akkę (od 28 sierpnia) 1190 cesarz Barbarossa najechał Azję Mniejszą, umarł 10 czerwca topiąc się pod Konyą (Iconium) w Syrii 19 listopada powstało niemieckie szpitalne bractwo rycerskie (w 1198 przekształcone w zakon rycerski Najświętszej Marii Panny – Zakon krzyżacki) 1191 – klęska Saladyna pod Arsuf (7 września) 1192 Minamoto Yoritomo uzyskał tytuł shōguna Ryszard Lwie Serce powrócił do Europy Zachodniej, nie zdobywszy Jerozolimy 1193 – Filip II August ożenił się z Ingeborgą, córką króla Danii Waldemara I Wielkiego 1194 Hunac-Ceel, władca Mayapánu, z pomocą wojowników tolteckich zdobył miasto Chichén-Iitzá Gilbert Erail mistrzem zakonu templariuszy 1195 – Almohadzi pokonali wojska kastylijskie pod Alarcos 1196 – zjazd książąt Rzeszy Niemieckiej (Hoftag) w Würzburgu - elekcja Fryderyka II Hohenstaufa na króla Niemiec 1197 – Amalryk z Lusignan królem Jerozolimy 1198 – papież Innocenty III ogłosił nową, czwartą krucjatę (cel: odbicie Jerozolimy) 1199 – oficjalne uznanie 19 lutego zakonu rycerskiego Najświętszej Marii Panny (Krzyżaków) przez papieża Innocentego III 1200 – norweski król Sverre stoczył bitwę w pobliżu Oslo

silne trzęsienie ziemi zburzyło mauzoleum w Halikarnasie kompas, wynaleziony przez Chińczyków, trafił do Europy (za pośrednictwem arabskich kupców) założono Władysławowo i Puck

Władcy Polski w XII wieku 1079–1102: Władysław I Herman 1102–1107: Zbigniew i Bolesław III Krzywousty 1107–1138: Bolesław III Krzywousty 1138–1146: Władysław Wygnaniec (książę zwierzchni) 1146–1173: Bolesław IV Kędzierzawy (książę zwierzchni) 1173–1177: Mieszko III Stary (książę zwierzchni) 1177–1194: Kazimierz II Sprawiedliwy (książę krakowski) 1194–1202: Leszek Biały (książę krakowski)

Ważne wydarzenia w historii Polski 1109 – Najazd Henryka V na Polskę. 1110–1120 − Bolesław III Krzywousty ujarzmił i podbił Pomorze. 1112–1116 – Kronika Galla Anonima. 1138 – Początek rozbicia dzielnicowego Polski. 1157 – 30 sierpnia, Pokój krzyszkowski. 1180 – Zjazd w Łęczycy. Zniesienie zasady senioratu i przywileje dla duchowieństwa.

Sławni twórcy sztuki i kultury ..

Sławni odkrywcy i badacze ..

12