thumb|Kanonierka rzeczna tinclad nr 6 USS „Cricket” Tinclad (ang. „okryty blachą”, liczba mnoga tinclads) – popularne określenie amerykańskich lekko opancerzonych kanonierek rzecznych z okresu wojny secesyjnej w Stanach Zjednoczonych, operujących na rzece Missisipi i jej dopływach oraz w Zatoce Meksykańskiej.

Geneza Wraz z postępami wojsk i marynarki wojennej unionistów w kampanii na Missisipi i zaangażowaniem stosunkowo niewielkiej ilości posiadanych kanonierek pancernych w przełamywaniu oporu konfederatów w głównych punktach ich oporu, widoczna stała się potrzeba posiadania większej ilości okrętów do patrolowania rzek na zajętych obszarach, eskortowania transportowców i komunikacji oraz zadań łącznikowych. Okręty te mogły być słabiej opancerzone od kanonierek pancernych, gdyż głównym zagrożeniem, z jakim się miały spotykać, był ostrzał z broni ręcznej. Drugim powodem ich powstania były działania w górnej części płytszych rzek Cumberland i Tennessee, gdzie wymagane były lekkie okręty o niewielkim zanurzeniu, przy tym szybsze od ciężkich kanonierek pancernych.

Wynikiem tych potrzeb była budowa 76 okrętów, nazwanych tinclad. Wbrew nazwie, nie były one chronione blachą, a głównie drewnem i w niewielkiej części kutym żelazem. Budowę tincladów rozpoczęto w połowie 1862 roku, pierwsze z nich weszły do akcji w sierpniu bieżącego roku (USS „Brilliant” i „General Pillow”). Około 35 weszło do służby przed upadkiem Vicksburga w lipcu 1863 roku, kończącego zasadniczy etap walk na Missisipi, a ostatnie z nich oddano do służby w kwietniu 1865 roku. Okręty te były przebudowywane w Cairo i Mound City z typowych amerykańskich rzecznych statków handlowych tego okresu, głównie tylnokołowców i nieco mniej licznych bocznokołowców. Wyjątkiem był „Little Rebel” o napędzie śrubowym (zdobyty okręt konfederacki). Ponieważ były przebudowywane z różnych jednostek, wszystkie różniły się od siebie, lecz jednocześnie były przebudowane w podobny sposób i miały podobne cechy konstrukcyjne. Na tinclads przebudowywano rzeczne statki handlowe, wyporności średnio 200 ton (od kilkudziesięciu do powyżej 200 ton). Większość używanych tylnokołowców miała długość około 45 m (150') i szerokość 9 m (30'), a żaden nie przekraczał długości 53,5 m (175'). Przeciętne bocznokołowce były podobnych rozmiarów. Wyjątkami były USS „Black Hawk” służący jako okręt sztabowy (902 t, długość 79,2 m) i „Ouachita” (572 t, długość 69,2 m).

Konstrukcja Przebudowa polegała zwykle na obudowaniu dolnej partii nadbudówek na głównym pokładzie kazamatą z grubego drewna. Zwykle przednia ściana kazamaty była pochyła, boczne ściany były pionowe. Większość jednostek otrzymała wzmocnienie osłony w postaci płyt żelaznych grubości 12–25 mm w przedniej części kazamaty i wokół maszyn parowych. Górna część nadbudówki z kabinami załogi była zachowana nieopancerzona, wystająca nad kazamatą. Z okrętów usuwano natomiast trzecie piętro nadbudówek (tak zwany texas). Sterówkę, umieszczoną na nadbudówkach, obniżano i lekko opancerzano.

Uzbrojenie tincladów różniło się, lecz zwykle składało się z 4 – 8 dział, najczęściej gładkolufowych dział 24-funtowych i 12-funtowych lub 20-funtowych dział gwintowanych. Rzadziej okręty przenosiły cięższe działa 32-funtowe gładkolufowe lub 30-funtowe gwintowane, a w jednym przypadku działa 8-calowe. Działa były umieszczane na burtach (w baterii burtowej), a dwa (zwykle najcięższe) w dziobowej ścianie kazamaty. Działa umieszczone były w kazamacie i strzelały przez strzelnice. Sporadycznie okręty przenosiły więcej dział, niż 8, maksymalnie 14, jedynie „Ouachita” była znacznie silniejsza.

Tinclads były znacznie tańsze od jednostek pancernych (około 9000 USD w porównaniu do 89 000 USD za kanonierkę typu City). Mogły też transportować na niewielkie odległości pewną liczbę żołnierzy i wysadzić ich jako desant. 19 czerwca 1863 roku (niedługo przed upadkiem Vicksburga) okręty otrzymały numery, z wyjątkiem dwóch największych (i utraconego wcześniej pierwszego „Glide”).

Skrót służby W toku służby, tylko jedna kanonierka USS „Rodolph” (#48) została zatopiona (1 kwietnia 1865 roku na minie), lecz cztery zostały zdobyte przez konfederatów: #5 „Petrel” (22 kwietnia 1864), #26 „Queen City” (24 czerwca 1864), #45 „Wave” (6 maja 1864), #55 „Undine” (30 października 1864), a kolejne pięć zniszczono w celu uniknięcia zdobycia: #8 „Signal”, #25 „Covington” (oba 27 kwietnia 1864 na Red River), #32 „Key West”, #29 „Tawah”, #52 „Elfin” (wszystkie trzy 4 listopada 1864). Dalsze cztery utracono w wypadkach losowych, jak pożary (USS „Black Hawk” 22 kwietnia 1865, „Glide” 7 lutego 1863) lub przeszkody podwodne (#1 „Rattler” 30 grudnia 1864, #10 „Linden” 22 lutego 1864).

Po zakończeniu wojny secesyjnej, w 1865 roku wszystkie pozostające w służbie tinclads zostały zdemobilizowane i przebudowane z powrotem na statki handlowe.

Lista tinclads Numery były przydzielane nowym jednostkom w miejsce utraconych. - Black Hawk (bocznokołowiec) – okręt sztabowy - Glide (tylnokołowiec) - Ouachita (bocznokołowiec) 1 Rattler (tylnokołowiec) 1 Tempest (tylnokołowiec) 2 Marmora (tylnokołowiec) 3 Romeo (tylnokołowiec) 4 Juliet tylnokołowiec) 5 Petrel (tylnokołowiec) 6 Cricket (tylnokołowiec) 7 New Era (tylnokołowiec) 8 Signal (tylnokołowiec) 8 Grossbeak (bocznokołowiec) 9 Forest Rose (tylnokołowiec) 10 Linden (tylnokołowiec) 10 Ibex (bocznokołowiec) 11 Prairie Bird (tylnokołowiec) 12 Curlew (tylnokołowiec) 13 Fort Hindman (bocznokołowiec) (ex James Thompson, później Manitou) 14 Kenwood (tylnokołowiec) 15 Hastings (bocznokołowiec) 16 Little Rebel (śrubowy, zdobyty konfederacki CSS Little Rebel) 17 Fairplay (bocznokołowiec) 18 Brilliant (tylnokołowiec) 19 St. Clair (tylnokołowiec) 20 General Pillow (bocznokołowiec) 21 Alfred Robb (tylnokołowiec) 22 Springfield (bocznokołowiec) 23 Silver Lake (tylnokołowiec) 24 Champion (bocznokołowiec) 25 Covington (bocznokołowiec) 25 Colossus (tylnokołowiec) 26 Queen City (bocznokołowiec) 26 Mist (tylnokołowiec) 27 Argosy (tylnokołowiec) 28 Silver Cloud (tylnokołowiec) 29 Tawah (bocznokołowiec) 29 Collier (tylnokołowiec) 30 Fawn (tylnokołowiec) 31 Paw Paw (centralne koło łopatkowe) 32 Key West (tylnokołowiec) 32 Abeona (bocznokołowiec) 33 Victory (bocznokołowiec) 34 Moose (tylnokołowiec) 35 Reindeer (tylnokołowiec) 36 Peosta (bocznokołowiec) 37 Naumkeag (tylnokołowiec) 38 Exchange (tylnokołowiec) 39 Tensas (bocznokołowiec) 40 Alexandria (bocznokołowiec) 41 Nyanza (bocznokołowiec) 42 Stockdale (tylnokołowiec) 43 Glide (II) (tylnokołowiec) 44 Meteor (tylnokołowiec) 45 Wave (tylnokołowiec) 46 Tallahatchie (tylnokołowiec) 47 Elk (bocznokołowiec) 48 Rodolph (tylnokołowiec) 49 Carrabasset (bocznokołowiec) 50 Gazelle (bocznokołowiec) 51 Fairy (tylnokołowiec) 52 Elfin (tylnokołowiec) 52 Oriole (tylnokołowiec) 53 Naiad (tylnokołowiec) 54 Nymph (tylnokołowiec) 55 Undine (tylnokołowiec) 55 Kate (tylnokołowiec) 56 Siren (tylnokołowiec) 57 Peri (tylnokołowiec) 58 Huntress (tylnokołowiec) 59 Sibyl (tylnokołowiec) 60 Gamage (tylnokołowiec) 60 General Sherman (bocznokołowiec) 61 General Thomas (bocznokołowiec) 62 General Grant (bocznokołowiec) 63 General Burnside (bocznokołowiec)

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Klasy okrętów XIX wieku