Nadrenia-Palatynat (, w skrócie lub ) – kraj związkowy w południowo-zachodnich Niemczech. Utworzony został 30 sierpnia 1946. Stolicą kraju związkowego jest Moguncja.

Graniczy z krajami związkowymi: Nadrenią Północną-Westfalią, Hesją, Saarą, Badenią-Wirtembergią oraz na zachodzie z Belgią, Francją i Luksemburgiem.

Geografia Ważniejsze miasta Liczba mieszkańców 31 grudnia 2022: Moguncja (Mainz) 220 552 Ludwigshafen am Rhein 174 265 Koblencja (Koblenz) 115 268 Trewir (Trier) 112 195 Kaiserslautern 101 228 Wormacja (Worms) 84 646 Neustadt an der Weinstraße 53 981 Spira (Speyer) 51 368 Frankenthal (Pfalz) 49 051 Landau in der Pfalz 47 610 Pirmasens 40 682 Zweibrücken 34 534 Bingen am Rhein 26 309 Remagen 17 426 Oppenheim 7560

Jeziora Laacher See

Podział administracyjny 24 powiaty, 12 miast wydzielonych, 129 gmin związkowych (niem. Verbandsgemeinde), 2163 gminy.

24 powiaty: Ahrweiler (AW) Powiat Altenkirchen (AK) Alzey-Worms (AZ) Bad Dürkheim (DÜW) Bad Kreuznach (KH) Bernkastel-Wittlich (WIL) Birkenfeld (BIR) Cochem-Zell (COC) Donnersberg (KIB) Eifelkreis Bitburg-Prüm (BIT) Germersheim (GER) Kaiserslautern (KL)<li>Kusel (KUS) <li>Mainz-Bingen (MZ) <li>Mayen-Koblenz (MYK) <li>Neuwied (NR) <li>Rhein-Hunsrück (SIM) <li>Rhein-Lahn (EMS) <li>Rhein-Pfalz (RP) <li>Südliche Weinstraße (SÜW) <li>Südwestpfalz (PS) <li>Trier-Saarburg (TR) <li>Vulkaneifel (DAU) <li>Westerwald (WW)

Miasta na prawach powiatu: Frankenthal (Pfalz) (FT) Kaiserslautern (KL) Koblencja (KO) Landau in der Pfalz (LD) Ludwigshafen am Rhein (LU) Moguncja (MZ)<li>Neustadt an der Weinstraße (NW) <li>Pirmasens (PS) <li>Spira (SP) <li>Trewir (TR) <li>Wormacja (WO) <li>Zweibrücken (ZW)

Historia mały|Rzymska Porta Nigra z II wieku w Trewirze W starożytności sięgały tu granice Cesarstwa Rzymskiego. Moguncja, Wormacja, Spira, Trewir i Koblencja były miastami rzymskimi. Po upadku cesarstwa, obszar został częścią państwa frankijskiego. Po jego rozpadzie sięgały tu Lotaryngia (zachód) i Frankonia (wschód), a od 959 Lotaryngia dzieliła się na Górną Lotaryngię (obejmującą współczesne zachodnie ziemie Nadrenii-Palatynatu, Saarę i francuską Lotaryngię) oraz Dolną Lotaryngię (północno-zachodnie skrawki regionu). Z biegiem czasu rozdrobnienie polityczne w regionie się pogłębiło, istniał tu szereg hrabstw, biskupstw i wolnych miast (m.in. Wormacja, Moguncja i Spira). Głównymi krajami regionu w późnym średniowieczu były Palatynat Reński, Elektorat Moguncji, Elektorat Trewiru i Hrabstwo Nassau. Sięgały tu także wschodnie granice Luksemburga (obejmowały m.in. miasta Bitburg i Schleiden).

W czasach nowożytnych sięgało tu także panowanie Francji, a nawet Szwecji (poprzez Palatynat Dwóch Mostów). W latach 1714–1719 księciem z upoważnienia w Palatynacie Dwóch Mostów był król Polski Stanisław Leszczyński, a w latach 1768–1801 ostatnim elektorem Trewiru był królewicz polski Klemens Wacław Wettyn. Na przełomie XVIII/XIX wieku ziemie na lewym brzegu Renu zostały opanowane przez Francję, natomiast prawobrzeżne Nassau w 1806 zostało przekształcone w księstwo. W 1815 Francja utraciła swe zdobycze wraz z wcześniejszymi posiadłościami (np. miastem Landau). Na kongresie wiedeńskim podjęto decyzję o podziale tego terytorium pomiędzy Prusy (Nadrenia), Bawarię (Palatynat Reński) i Hesję (Moguncja). Prusy zajęły także dotychczasowe wschodnie ziemie Luksemburga (II rozbiór Luksemburga). W 1871 region w całości znalazł się w granicach Niemiec.

Po II wojnie światowej region był częścią francuskiej strefy okupacyjnej, a niewielki obszar przy granicy z Luksemburgiem stanowił luksemburską strefę okupacyjną (miasta Bitburg i Saarburg). Kraj związkowy został sformowany 30 sierpnia 1946 r. zarządzeniem francuskiego rządu wojskowego z krainy Palatynat oraz części Nadrenii i Hesji-Nassau. Powstanie nowego kraju związkowego zostało zatwierdzone podczas referendum 18 maja 1947 roku.

W połowie lipca 2021 roku ten region i Nadrenia-Północna Westfalia zostały dotknięte przez powódź. Według danych na 16 lipca 2021 w wyniku przejścia fali powodziowej w tym kraju zginęło ponad 60 osób.

Gospodarka Rozwinięty przemysł chemiczny, środków transportu, maszynowy, elektroniczny, precyzyjny, metalurgiczny, obuwniczy, materiałów budowlanych, szklarski oraz spożywczy. W regionie uprawia się jęczmień, pszenicę, warzywa, drzewa owocowe oraz hoduje się trzodę chlewną, bydło.

Atrakcje turystyczne mały|Deutsches Eck w Koblencji – na pierwszym planie rzeka Mozela, z tyłu na prawym brzegu twierdza Ehrenbreitstein Zabytki z czasów Starożytnego Rzymu w Trewirze: Porta Nigra, Most rzymski, Termy Cesarskie, Kolumna w Igel Deutsches Eck (pol. Niemiecki Róg) – miejsce spływu Mozeli do Renu.

Przypisy

Bibliografia Strona internetowa Nadrenii-Palatynatu Informacje statystyczne

Kategoria:Kraje związkowe Niemiec