U-14 – niemiecki okręt podwodny typu IIB z okresu międzywojennego i II wojny światowej, o wyporności podwodnej 328 ton.
U-14 został zwodowany 28 listopada 1935 roku w stoczni Deutsche Werke w Kilonii. Po przyjęciu do służby w Kriegsmarine 18 stycznia 1936 roku, wszedł w skład 1. Flotylli U-Bootów „Weddingen” w Kilonii. Między lipcem a wrześniem 1937 roku służył na wodach hiszpańskich, po czym służąc w ramach kilku jednostek, zachował status okrętu operacyjnego do maja 1940 roku, gdy zaczął służyć jako jednostka szkolna. 3 września 1939 roku przeprowadził na Bałtyku nieskuteczny atak torpedowy na polski okręt podwodny ORP „Sęp”, który został przez Niemców oficjalnie uznany za pierwszy atak i pierwsze dokonane przez U-Boota zatopienie podczas tego konfliktu. W operacyjnym okresie swojej służby, odbył łącznie sześć patroli bojowych – biorąc m.in. udział w kampanii norweskiej, podczas których zatopił 9 jednostek o łącznym tonażu 12 344 BRT. U-14 został wycofany ze służby 3 kwietnia 1945 roku, miesiąc później zaś zatopiony przez własną załogę.
Geneza Okręt został zaprojektowany w tajnym biurze projektowym Ingenieurskantoor voor Scheepsbouw (IvS) w Holandii, gdzie nosił oznaczenie projektowe MVBIIB w wersji 1110CEberhard Rőssler: The U-Boat, s. 95, 97-100.. Wśród przewidywanych zadań okrętów tego typu było przede wszystkim zabezpieczenie Bałtyku oraz żywotnych dla Niemiec linii żeglugowych między Niemcami i Szwecją, którymi transportowana była do Rzeszy ruda żelazaPeter Padfield: War Beneath the Sea, s. 41..
Kontrakt na budowę okrętu ze stocznią Deutsche Werke został zawarty 2 lutego 1935 rokuEberhard Rőssler: The U-Boat, s. 102-103.. Stępka pod jednostkę została położona 6 lipca 1935 roku, po czym 28 grudnia okręt został zwodowany w Kilonii. 18 stycznia 1936 roku U-14 został przyjęty do służby w Kriegsmarine pod dowództwem Oberleutnanta zur See Victora Oehrna, rozpoczynając swoje działania w składzie 1. Flotylli U-Bootów „Weddingen”Kenneth Wynn: U-Boat Operations, s. 9.R. Busch, H-J. Roll: German U-Boat Commanders, s. 191..
Konstrukcja jednostki
U-14 był przybrzeżnym jednokadłubowym okrętem podwodnym typu IIB w wersji 1110C, wypierającym 279 ton na powierzchni, w zanurzeniu zaś 329 tonEberhard Rőssler: The U-Boat, s. 334.. Od oryginalnej konstrukcji 1110B jednostek typu IIB różnił się przedłużonym kioskiem z umieszczonymi na jego szczycie urządzeniami umożliwiającymi bezpośrednie sterowanie okrętem.
U-14 był jednostką o długości 42,7 metra, szerokości 4,08 metra i zanurzeniu 3,9 metraE. Möller, W. Brack: The Encyclopedia of U-Boats, s. 66.. Napęd zapewniały dwa 6-cylindrowe czterosuwowe silniki Diesla Motorenwerke Mannheim MWM RS127S o łącznej mocy 700 KM przy 1000 obrotów na minutęE. Möller, W. Brack: The Encyclopedia of U-Boats, s. 159. oraz dwa silniki elektryczne SSW PG W322/26 o mocy 300 kW. Układ napędowy zapewniał mu możliwość osiągnięcia prędkości 13 węzłów na powierzchni oraz 7 węzłów w zanurzeniu. Okręt miał stosunkowo niewielki zasięg 3100 mil morskich przy prędkości 8 węzłów na powierzchni oraz 35–45 mil w zanurzeniu, przy prędkości podwodnej 4 węzłów. Znaczącą zaletą okrętu był bardzo krótki czas zanurzania awaryjnego, nieprzekraczający 25 sekundChris Bishop: The Ilustrated Encyclopedia, s. 475.. Architektura i konstrukcja tych okrętów zapewniała im głębokość zanurzenia testowego wynoszącą 100 metrówUlrich Gabler: Submarine design, s. 38.. Stery głębokości umieszczone były na śródokręciu, zaś stery kierunku za dwoma śrubamiUlrich Gabler: Submarine design, s. 162-163..
Okręt wyposażony był w trzy wyrzutnie torpedowe kalibru 53,3 cm na dziobie, z dwiema torpedami G7a lub G7e w zapasieEberhard Rőssler: The U-Boat, s. 97-100.. U-14 nie miał na wyposażeniu klasycznego działa okrętowego – jego uzbrojenie uzupełniało jedynie jedno działko przeciwlotnicze kalibru 2 cm, od roku 1942 zastąpione przez podwójne działko tego samego kalibru. Zamiennie z torpedami okręt mógł przenosić do 18 wystrzeliwanych z wyrzutni torpedowych min.
Służba okrętu Po wejściu do służby, U-14 – obok innych jednostek typu IIB – tworzył trzon szkolenia załóg na Bałtyku, od lipca do września 1937 roku operował jednak na wodach hiszpańskich, biorąc w ten sposób udział w toczonej w tym kraju wojnie domowej.
Służba operacyjna podczas wojny Krótko przed wybuchem II wojny światowej – od października 1937 roku działający w składzie – U-14, został wysłany do Memel, skąd miał prowadzić działania przeciwko polskiej Marynarce Wojennej. 30 sierpnia 1939 roku – pod dowództwem kapitänleutnanta Horsta Wellnera – wraz z pięcioma innymi U-Bootami na Bałtyku wyszedł na swój pierwszy patrol bojowy. Zadaniem okrętu w tym rejsie miało być zwalczanie jednostek przeciwnika.
Atak na „Sępa” 3 września o godzinie 20:22 patrolujący u wejścia do Zatoki Gdańskiej U-14 wynurzył się i wykrył polski okręt podwodny ORP „Sęp”, po czym nieodkryty podszedł bliżej celu na powierzchni, z uwagi na brak szans na doścignięcie go pod wodą. Z odległości kilometra wystrzelił ok. 20:42 pojedynczą torpedę, po czym zanurzył się, nie chcąc ryzykować walki z silniejszym okrętem. Przyjmuje się, że wystrzelona torpeda G7a T1 z zapalnikiem magnetycznym Pi1 eksplodowała przedwcześnie, zbyt daleko od polskiego okrętuRobert Cecil Stern: The Hunter Hunted, s. 55-57.. W rzeczywistości wybuch, który wzięto za wybuch pocisku artyleryjskiego, został zaobserwowany 200–500 metrów za rufą „Sępa” i nie spowodował uszkodzeń, a torpeda była ponadto niecelna z uwagi na większą prędkość polskiego okrętu. Niemcy, nieświadomi dotąd błędu konstrukcyjnego swoich zapalników magnetycznych, który kilka miesięcy później zaważył na wynikach U-Bootów w kampanii norweskiej, słysząc eksplozję założyli zniszczenie polskiej jednostkiMichael Alfred Peszke: Poland's Navy, s. 39-43.. U-14 wynurzył się i na miejscu celu z pokładu U-Boota dostrzeżono plamę na wodzie, którą wzięto za plamę oleju napędowego. Upewniło to niemieckiego dowódcę, że okręt polskiego dywizjonu został zatopiony, toteż kpt Wellner przekazał informacje o tym do FdU Ost. W niemieckich dokumentach atak U-14 na polski okręt podwodny został w związku z tym oficjalnie zapisany jako pierwszy atak niemieckiej jednostki podwodnej podczas wojny, i pierwsze zatopienie dokonane przez nową generację U-Bootów. Kończąc swój pierwszy wojenny patrol, 8 września U-14 zawinął do Kilonii. + Dowódcy U-14 w trakcie służby okrętuR. Busch, H-J. Roll: German U-Boat Commanders, s. 283.U-boat.net: U-14, [on line]. Dowódcy okrętuKptlt. Victor Oehrn 18 stycznia 1936 4 października 1937Kptlt. Horst Wellner 5 października 1937 11 października 1939Oblt. 19 października 1939 1 czerwca 1940Kptlt. Gerhard Bigalk 2 czerwca 1940 sierpień 1940Oblt. Hans Heidtmann sierpień 1940 29 września 1940Kptlt. Jürgen Koenenkamp 30 września 1940 19 maja 1941Oblt. Hubertus Purkhold 20 maja 1941 9 lutego 1942Oblt. Klaus Petersen 10 lutego 1942 30 czerwca 1942Oblt. Walter Köhntopp 1 lipca 1942 20 lipca 1943Oblt. Karl-Hermann Bortfeldt 21 lipca 1943 1 lipca 1944Oblt. Hans-Joachim Dierks 2 lipca 1944 3 marca 1945
Rozpoznanie Orkadów Już 13 września 1939 roku U-14 wyszedł z Kilonii na swój kolejny patrol, podczas którego miał działać przeciw brytyjskiej flocie w Firth of Moray. Podczas tego rejsu U-14 przeprowadzić miał szczegółowy rekonesans rejonu Orkadów i podejść do Scapa Flow. Uzyskane stąd informacje zostały wykorzystane przez Günthera Priena, gdy dowodząc U-47 przeprowadził zakończony zatopieniem brytyjskiego pancernika „Royal Oak” atak na Scapa FlowKenneth Wynn: U-Boat Operations, s. 10.. 24 września U-14 przeprowadził swój drugi podczas tej wojny atak na nieprzyjacielski okręt podwodny. Przeprowadzony w zanurzeniu atak torpedowy na brytyjską jednostkę, podobnie jak wcześniejszy atak na „Sępa” okazał się nieskuteczny – prawdopodobnie ponownie na skutek zbyt wczesnego zadziałania zapalnika magnetycznego. Pięć dni później U-14 zakończył patrol w KiloniiU-boat.net: Patrols by U-14, [online].
Kolejne patrole 19 października dowództwo U-14 objął pełniący dotąd funkcję oficera wachtowego na U-16 Kptlt Herbert WohlfarthR. Busch, H-J. Roll: German U-Boat Commanders, s. 275.. Na kolejny patrol bojowy okręt wyszedł jednak dopiero 17 stycznia 1940 roku, z zadaniem operowania w południowej części Morza Północnego – między Antwerpią, a ujściem Tamizy. 25 stycznia przeprowadził swój pierwszy skuteczny atak, zatapiając płynący bez eskorty norweski parowiec SS „Biarritz” o pojemności 1752 BRT. Dzień później U-14 zakończył swój patrol w Wilhelmshaven.
11 lutego 1940 roku okręt wyszedł na kolejny patrol z zadaniem operowania w rejonie przylądka Kinnaird Head. Cztery dni później zatopił duński parowiec SS „Sleipner” (1066 BRT), dzień później zaś kolejną należącą do tego kraju jednostkę SS „Rhone” (1064 BRT) i szwedzkie parowce SS „Osmed” (1526 BRT) oraz „Liana” (1664 BRT). Wszystkie cztery statki zatopione zostały za pomocą ataku torpedowego na północ od Kinnaird Head. 20 lutego U-14 powrócił do Wilhelmshaven.
Swój piąty patrol U-14 przeprowadził ponownie w południowej części Morza Północnego, gdzie 7 marca zatopił holenderski parowiec SS „Vecht” (1995 BRT), dwa dni później zaś trzy brytyjskie statki – SS „Borthwick” (1097 BRT), „Abbotsford” (1585 BRT) i „Akeld” (643 BRT). 11 marca 1940 roku okręt powrócił z patrolu cumując w Kilonii.
Operacja Hartmud 4 kwietnia 1940 roku U-14 opuścił Kilonię z zalakowanymi rozkazami, celem wzięcia udziału w operacji Hartmut. Otwarte dwa dni później rozkazy kierowały okręt ku wybrzeżom Norwegii, gdzie począwszy od 9 kwietnia U-14 wspierać miał niemieckie oddziały i siły morskie w trakcie lądowania w Norwegii oraz zapobiegać jakimkolwiek brytyjskim próbom przeszkodzenia inwazji. Okręt został przydzielony do 3. Grupy U-Bootów, której rejonem operacyjnym był obszar w pobliżu Bergen. Zarówno U-14 jak i cztery inne niemieckie U-Booty 3. Grupy, nocą z 14 na 15 kwietnia pobrały w morzu paliwo z jednostki zaopatrzeniowej, po czym rozpoczęły patrolowanie w pobliżu Trondheim, celem stawienia oporu brytyjskiemu lądowaniu w rejonie. Jednostki te zostały jednak po kilku dniach zmienione przez U-17, U-23 i U-24, same zaś ruszyły na południe w kierunku Bergen. Gdy do 25 kwietnia nie nastąpiło brytyjskie lądowanie, U-14 wraz z innymi okrętami został skierowany na wschód od Szetlandów. 5 maja 1940 roku, po bezowocnym rejsie, okręt powrócił do Kilonii.
Dalsze losy okrętu Od lipca 1940 roku U-14 ponownie służył jako jednostka szkolno-treningowa na Bałtyku, najpierw w 24., a następnie 22. Flotylli U-bootów. Na początku 1945 roku 22. Flotylla została przeniesiona do Wilhelmshaven, gdzie 3 kwietnia U-14 został wycofany ze służby i zatopiony przez własną załogę 5 maja 1945 roku.
Ogółem U-14 odbył sześć patroli bojowych, dwukrotnie bez powodzenia atakował nieprzyjacielskie okręty podwodne, zatopił jednak dziewięć jednostek cywilnych o łącznym tonażu 12 382 BRT. W trakcie służby wchodził w skład kolejno 1. Flotylli U-Bootów (styczeń 1936 – październik 1937), 3. Flotylli U-Bootów (październik 1937 – październik 1939), 1. U-Ausbildungsflottille (listopad 1939 – czerwiec 1940), 24. Flotylli (lipiec – grudzień 1940), 22. Flotylli (Gdynia; styczeń 1941 – luty 1945), 22. Flotylli (Wilhelmshaven; marzec - maj 1945).
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Niemieckie okręty podwodne samozatopione w ramach operacji Regenbogen Kategoria:Niemieckie okręty podwodne typu II zatopione podczas II wojny światowej Kategoria:Okręty podwodne typu IIB Kategoria:Okręty szkolne Kategoria:Statki i okręty zatopione na Morzu Północnym