Mateusz Iżycki de Notto (ur. w Odessie, zm. 12 lutego 1952 w Lyonie) – generał brygady pilot Polskich Sił Powietrznych, działacz niepodległościowy, kawaler Krzyży Złotego i Srebrnego Orderu Virtuti Militari.

Życiorys Mateusz Janusz Iżycki pochodził z rodziny herbu Bończa, był synem Aleksandra i Zofii z Koźmińskich. Przez cztery lata kształcił się w Gimnazjum gen. Pawła Chrzanowskiego w Warszawie, a następnie w gimnazjum prywatnym w Jarosławiu. W okresie szkolnym należał do skautingu, a w 1913 wstąpił do Drużyn Strzeleckich w Jarosławiu. Po wybuchu I wojny światowej został członkiem Polskiej Organizacji Wojskowej, gdzie ukończył kurs podoficerski. Latem 1915 został wysłany z ramienia POW, jako komendant okręgu Ostrołęka, z zadaniem informowania o ruchach wojsk rosyjskich. W lipcu tego roku został aresztowany przez władze wojskowe rosyjskie. Udało mu się zbiec do Odessy, gdzie w 1915 zdał rosyjską maturę rządową. W tym też roku rozpoczął studia na Akademii Rolniczej w Moskwie. Ponadto w tym czasie prowadził podoficerska szkołę POW w Odessie oraz biuro werbowania ochotników do POW. W 1916 został powołany do armii rosyjskiej i przydzielony do 12 Achtyrskiego pułku huzarów. W tym też roku wyznaczony do oficerskiej szkoły kawalerii w Jelizawietgradzie. W listopadzie 1917 porzucił wojsko rosyjskie i wraz z wydzielonymi przez niego szeregowymi Polakami przedarł się do III Korpusu Polskiego w Rosji, który stacjonował pod Winnicą na Podolu. 17 grudnia 1917 został ciężko ranny (przestrzelone płuco) w walce z oddziałami rosyjskimi w Zmerynce. Będąc w szpitalu był skazany na śmierć przez władze bolszewickie za organizowanie „Białych Polaków", jednak zdążył uciec. Następnie jako dowódca plutonu w 7. pułku ułanów brał udział we wszystkich walkach III Korpusu Polskiego: pod Witawą, Cniewaniem i Winnicą.

W listopadzie 1918 wstąpił do Legii Akademickiej w Warszawie, a w grudniu tego roku do Szwadronu Jazdy Wojewódzkiej Warszawskiej Odsieczy Lwowa. W czasie wojny z Ukraińcami odznaczył się w walkach o Lwów, za co otrzymał order „Virtuti Militari” V klasy. Następnie walczył w szeregach 12 pułku Ułanów Podolskich zorganizowanego przez oficerów byłego 7 pułku ułanów III Korpusu Polskiego w Rosji.

W latach 1922–1924 był słuchaczem Kursu Normalnego Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie. Z dniem 1 października 1924, po ukończeniu kursu i uzyskaniu dyplomu naukowego oficera Sztabu Generalnego, przydzielony został do Biura Ścisłej Rady Wojennej. Następnie przeniesiony został do lotnictwa i wyznaczony na stanowisko dowódcy 12 eskadry lotniczej w Warszawie (wrzesień 1925 – sierpień 1927). Później był attaché wojskowym w Turcji (1926–1929), dowódcą 22 eskadry liniowej (sierpień 1929 – styczeń 1930), I oficerem sztabu w dowództwie 2 Grupy Aeronautycznej w Poznaniu, dowódcą 31 eskadrą liniowej w Poznaniu-Ławicy (listopad 1931 – listopad 1933), dowódcą I i II dywizjonu liniowego w 3 pułku lotniczym. 1 stycznia 1938 roku został zastępcą dowódcy 3 pułku lotniczego.

W kampanii wrześniowej był szefem sztabu Dowództwa Lotnictwa i OPL Armii „Łódź”, a od 11 września dowódcą Lotnictwa i OPL Armii „Warszawa”. 22 września 1939 roku wydostał się z oblężonej Warszawy, lecąc jako pasażer w jednoosobowym myśliwcu PZL P.11a pilotowanym przez mjra Eugeniusza Wyrwickiego. Przez Węgry przedostał się do Francji, tam pełnił funkcję szefa Oddziału III Operacyjnego Dowództwa Lotnictwa. Od 17 czerwca 1940 kierował faktycznie ewakuacją lotnictwa polskiego w dniach upadku Francji, w miejsce dowódcy lotnictwa gen. Józefa Zająca. Przez Casablancę ewakuował się w lipcu 1940 do Gibraltaru. W latach 1940–1942 dowódca Polskiego Oddziału Transportowego w Afryce, 1942–1943 delegat Polskich Sił Powietrznych na Środkowym Wschodzie. 14 września 1943 został mianowany Inspektorem Polskich Sił Powietrznych, pełnił tę funkcję do stycznia 1948 (odpowiednia ranga brytyjska RAF: Vice Air Marshal).

Po demobilizacji przyjął obywatelstwo brytyjskie, dodał sobie wówczas drugi człon nazwiska („de Notto”). Zmarł we Francji, pochowany został na cmentarzu Northwood pod Londynem.

Żonaty z Krystyną Jackowską (1905–1984); jedyna córka, Ewelina (ur. 1930), żona hr. Przemysława Potockiego, wyemigrowała do Kanady.

Awanse rotmistrz – 1 grudnia 1924 ze starszeństwem z dniem 15 sierpnia 1924 i 78 lokatą w korpusie oficerów kawalerii (po przeniesieniu do korpusu oficerów aeronautycznych kapitan z tym samym starszeństwem) major – 1934 podpułkownik – 19 marca 1937 pułkownik – 1 września 1941 generał brygady – 1 marca 1944

Ordery i odznaczenia thumb|III Krajowy Konkurs Awionetek 1930 - kpt. pilot Mateusz Iżycki w kabinie samolotu RWD-4 thumb|Pierwsza rocznica śmierci gen. Władysława Sikorskiego - złożenie wieńców na grobie; gen. Mateusz Iżycki 2. z lewej Krzyż Złoty Orderu Wojennego Virtuti Militari nr 192 (1939) Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 2637 (1921)Dekret Wodza Naczelnego L. 3386 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1922 r. Nr 1, s. 6) Krzyż Walecznych (trzykrotnie, po raz pierwszy w 1921)Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 2033 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 40, poz. 1854, s. 1555)Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 2142 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1922 r. Nr 1, s. 63) Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami Złoty Krzyż Zasługi (25 maja 1939) „za zasługi w służbie wojskowej”. Medal Niepodległości (16 marca 1937) „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”. Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Odznaka za Rany i Kontuzje z dwiema gwiazdkami Odznaka Pilota nr 790 (6 maja 1926) Krzyż Kawalerski Orderu Gwiazdy Rumunii (Rumunia) Wielki Oficer Orderu Oranje-Nassau (Holandia) Kawaler Orderu Legii Honorowej (Francja) francuska Odznaka Pilota (11 listopada 1937) Komandor Legii Zasługi (USA) (26 listopada 1947)

Przypisy

Bibliografia

I. Wojewódzki, Generał pil. Mateusz Iżycki de Notto w kampanii 1939 r., [w:] Kampania Polska '39. Militarne i polityczne aspekty z perspektywy siedemdziesięciolecia, red. J. Kirszak, D. Koreś, Wrocław 2011, s. 373-386.

Kategoria:Attaché wojskowi II Rzeczypospolitej Kategoria:Członkowie Legii Akademickiej Kategoria:Członkowie Polskich Drużyn Strzeleckich Kategoria:Członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej Kategoria:Dowódcy 12 Eskadry Liniowej Kategoria:Generałowie brygady Polskich Sił Zbrojnych Kategoria:Ludzie urodzeni w Odessie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Zasługi z Mieczami Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Złotym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni Odznaką Pilota Kategoria:Odznaczeni Odznaką za Rany i Kontuzje Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Oficerowie 12 Pułku Ułanów Podolskich Kategoria:Oficerowie 22 Eskadry Bombowej Kategoria:Oficerowie 31 Eskadry Rozpoznawczej Kategoria:Oficerowie dyplomowani II Rzeczypospolitej Kategoria:Pochowani na Northwood Cemetery w Londynie Kategoria:Podpułkownicy lotnictwa II Rzeczypospolitej Kategoria:Polacy – oficerowie Imperium Rosyjskiego Kategoria:Polacy – Kawalerowie Legii Honorowej Kategoria:Polacy odznaczeni Legią Zasługi Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Gwiazdy Rumunii Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Oranje-Nassau Kategoria:Polscy lotnicy w kampanii wrześniowej Kategoria:Przedstawiciele dyplomatyczni II Rzeczypospolitej w Turcji Kategoria:Rotmistrzowie II Rzeczypospolitej Kategoria:Uczestnicy kampanii afrykańskiej 1940–1943 Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-ukraińskiej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1898 Kategoria:Zastępcy dowódcy 3 Pułku Lotniczego Kategoria:Zmarli w 1952 Kategoria:Żołnierze korpusów polskich w Rosji 1917–1918