Przewałka (biał. Прывалка, Прывалкі, Prywałka, Prywałki, ros. Привалка, Priwałka, lit. Pervalkas) – dawne miasto, obecnie wieś nad Niemnem na Białorusi w rejonie grodzieńskim obwodu grodzieńskiego. Wchodzi w skład sielsowietu Hoża (Гожа).
Miejscowość znajduje się przy drodze krajowej R42 (), biegnącej z Grodna przez Nową Hożę i Hożę do białorusko-litewskiego przejścia granicznego Przewałka – (Priwałka – Raigardas).
Miasto królewskie położone było w końcu XVIII wieku w starostwie niegrodowym przewalskim w powiecie grodzieńskim województwa trockiegoВялікі гістарычны атлас Беларусі Т.2, Mińsk 2013, s. 87..
Znajduje się tu rzymskokatolicka parafia św. Judy Tadeusza w Przewałce.
Legenda Według miejscowej legendy nazwa wsi pochodzi od zapadnięcia się (przewalenia się) pod ziemię istniejącego w tym miejscu bogatego miasta Rajgrodu.
Historia XVI w. – osada położona na terenie dóbr hospodarskich (wielkoksiążęcych) 1569 – wymieniana w składzie dóbr stołu królewskiego, następnie stała się centrum nowo utworzonego starostwa przewalskiego w powiecie grodzieńskim województwa trockiego Wielkiego Księstwa Litewskiego. 1606 – powstanie parafii rzymskokatolickiej i klasztoru karmelitów. 1650 – miasteczko otrzymało przywilej na organizowanie targów i jarmarku. 27 lutego 1792 – nadanie prawa magdeburskiego i herbu miejskiego (archanioł Michał z błyskawicą prawej ręce, a z tarczą w lewej unoszący się nad szatanem w płomieniach). 1793 – włączona w skład województwa grodzieńskiego 1795 – w wyniku III rozbioru Polski znalazła się na obszarze Ziem Zabranych zaboru rosyjskiego (gmina Sobolany, kolejnych guberni: słonimskiej (1795–1797), litewskiej (1797–1802) і grodzieńskiej). 1863–1864 – powstanie styczniowe; w ramach represji popowstaniowych zlikwidowano istniejący tu klasztor karmelitów, zniszczono kościół i zabudowania klasztorne. od 1921 – w gminie Porzecze (powiat grodzieński, województwo białostockie Rzeczypospolitej Polskiej). po 17 września 1939 r. – w składzie Białoruskiej SRR. 1940 – centrum sielsowietu w rejonie porzeckim obwodu białostockiego BSRR. 1941-1944 – Bezirk Bialystok (pl. Okręg Białostocki) od września 1944 r. w obwodzie grodzieńskim BSRR (od 1990 r. Republika Białorusi).
Demografia Według Powszechnego Spisu Ludności z 1921 roku zamieszkiwało tu 611 osób, 595 było wyznania rzymskokatolickiego, 8 prawosławnego a 8 mojżeszowego. Jednocześnie 158 mieszkańców zadeklarowało polską przynależność narodową, 450 białoruską a 3 inną. Było tu 112 budynków mieszkalnych.
Osoby związane z Przewałką Iwan (Jan) Tertel (Cierciel) – urodzony w Przewałce (1966), szef białoruskiego KGB (od 2020)
Starostowie przewalscy
Niektórzy spośród dzierżawców (najpierw namiestników, potem starostów niegrodowych) przewalskich: Wojciech (Olbrycht) (XVI w.) Krzysztof Morsztyn Jan Kazimierz Kierdej Marcjan Ogiński Tadeusz Franciszek Ogiński
Zabytki kościół Matki Boskiej Szkaplerznej z 1919 r. należący do parafii św. Judy Tadeusza(dekanat Grodno-Wschód diecezji grodzieńskiej)
Zobacz też Przewałka (ujednoznacznienie)
Przypisy
Linki zewnętrzne
Zdjęcia kościoła (radzima.org)
Kategoria:Wsie w rejonie grodzieńskim Kategoria:Miasta królewskie I Rzeczypospolitej (województwo trockie) Kategoria:Starostwo przewalskie