Diagram QAPF jest graficznym przedstawieniem klasyfikacji skał magmowych (głębinowych, wulkanicznych, żyłowych).
W drugiej połowie lat 60. Międzynarodowa Unia Nauk Geologicznych (IUGS), a dokładniej Podkomisja do Spraw Systematyki Skał Magmowych rozpoczęła prace nad ujednoliceniem klasyfikacji i nomenklatury tych skał. Stronę polską reprezentował prof. Kazimierz Smulikowski.
W pierwszej kolejności ustalono klasyfikację skał plutonicznych. Klasyfikację skał wylewnych, lamprofirów, karbonatytów i skał melilitowych opublikował w 1978 roku przewodniczący komisji Albert Streckeisen.
Ostatecznie klasyfikacja skał wylewnych powstała w 1984 roku na podstawie składu chemicznego – klasyfikacja TAS (Total Alcali Silica).
Diagram QAPF jest kombinacją dwóch trójkątów o narożach QAP i APF. Każde naroże jest sumą procentową równą 100% odpowiadając poszczególnym składnikom gdzie: Q – kwarc A – skalenie alkaliczne (alkali feldspar): ortoklaz, mikroklin, pertyt, anortoklaz, albit o zawartości An 0-5% P – plagioklazy o zawartości An 5-100% F – skalenoidy (foidy): leucyt, nefelin, sodalit, nosean, hauyn, kankrynit, analcym
M – oznacza minerały maficzne, do których zaliczamy łyszczyki, amfibole, pirokseny, oliwiny, cyrkon, apatyt, tytanit, epidot, granaty, melilit, monticellit, oraz węglany pierwotne.
Dla przykładu skała zbudowana z kwarcu (Q) w proporcjach od 90 do 100% będzie klasyfikowana jako kwarcolit.
Klasyfikacja skał z M < 90% opiera się na proporcji minerałów jasnych, natomiast M > 90% (od 90 do 100%) uwzględnia stosunek ilościowy minerałów ciemnych. Skały z M < 90% są klasyfikowane na podstawie swojego położenia w podwójnym trójkącie QAPF, gdzie w górnym trójkącie Q + A + P = 100, a w dolnym A + P + F = 100.
Skały głębinowe thumb|300px|right|Schemat klasyfikacyjny IUGS skał głębinowych w podwójnym trójkącie QAPF
Opis ponumerowanych pól (cyfry w środku pola oznaczają numer skały, natomiast liczby umieszczone w narożach i na krawędziach pól oznaczają skład procentowy poszczególnych składników QAPF): 1 – kwarcolit 1b – kwarcowe granitoidy 2 – alkaliczno-skaleniowy granit 3 – granit 4 – granodioryt 5 – tonalit 6+ – kwarcowy alkaliczno-skaleniowy syenit 7+ – kwarcowy syenit 8+ – kwarcowy monzonit 9+ – kwarcowy monzodioryt i kwarcowe monzogabro 10+ – kwarcowy dioryt i kwarcowe gabro 6 – alkaliczno-skaleniowy syenit 7 – syenit 8 – monzonit 9 – monzodioryt i monzogabro 10 – dioryt i gabro 6' – foidonośny alkaliczno-skaleniowy syenit 7' – foidonośny syenit 8' – foidonośny monzonit 9' – foidonośny monzodioryt i foidonośne monzogabro 10' – foidonośny dioryt i foidonośne gabro 11 – foidowy syenit 12 – foidowy monzosyenit 13 – foidowy monzodioryt i foidowe monzogabro oba nazywane są również jako esseksyt 14 – foidowy dioryt i foidowe gabro 15 – foidolity
Skały wulkaniczne (wylewne) thumb|300px|right|Schemat klasyfikacyjny IUGS skał wulkanicznych na podwójnym trójkącie QAPF
Diagram QAPF dla skał wylewnych jest skonstruowany analogicznie jak dla głębinowych. Klasyfikacja opiera się na proporcjach poszczególnych składników odpowiadającym danym skałom głębinowym. Odpowiedniki wylewne skał głębinowych są ustalane na podstawie składu mineralnego. Diagram QAPF dla skał wylewnych bywa też nazywany diagramem Streckeisena. 2 – alkaliczno-skaleniowy ryolit 3 – ryolit (liparyt) 4 i 5 – dacyt 6+ – kwarcowy alkaliczno-skaleniowy trachit 7+ – kwarcowy trachit 8+ – kwarcowy latyt 9+ i 10+ andezyt i bazalt 6 – alkaliczno-skaleniowy trachit 7 – trachit 8 – latyt 9 i 10 – andezyt i bazalt 6' – foidonośny alkaliczno-skaleniowy trachit 7' – foidonośny trachit 8' – foidonośny latyt 9' i 10' – andezyt i bazalt 11 – fonolit 12 – tefrytowy fonolit 13 – fonolitowy tefryt 14 – tefryt i bazanit 15a – fonolitowy foidyt 15b – tefrytowy foidyt 15c – foidyt
Lamprofiry – skały żyłowe thumb|150px|right|QAPF dla lamprofirów
Strefa zaciemniona oznacza pole wzajemnego przechodzenia skał wymienionych powyżej i poniżej → minetta i wogezyt z sannaitem oraz kersantyt i spesartyt z kamptonitem.
Lamprofiry zostały podzielone na 3 grupy: lamprofiry właściwe – minetta, wogezyt, kersantyt, spessartyt, lamprofiry alkaliczne – kamptonit, sannait, monchikit, lamprofiry ultramaficzne – alnoit, polzenit.
Inne klasyfikacje Dla skał ultramaficznych i gabrowych stosuje się inne diagramy (trójkąty, lub czworoboki) z narożami odpowiadającymi piroksenom rombowym określanym symbolem Opx, jednoskośnym z symbolem Cpx, oliwinom Ol i amfibolom ho.
Dla skał charnockitowych utworzono trójkąt QAP, ze względu na całkowity brak foidów w ich składzie mineralnym. Skały te można klasyfikowac na górnym trójkącie QAP dla skał głębinowych dodając do ich nazw przymiotnik "hiperstenowy".
thumb|300px|right|Trójkąt klasyfikacyjny QAP dla czarnokitów
2c – alkaliczno-skaleniowy czarnokit 3c – czarnokit 4c – opdalit 5c – enderbit 6c+ – hiperstenowo-kwarcowy alkaliczno skaleniowy syenit 7c+ – hiperstenowo-kwarcowy monzodioryt 8c+ – mangeryt 9c+ – hiperstenowo-kwarcowy monzodioryt 10c+ – hiperstenowo-kwarcowy dioryt 6c – hiperstenowy alkaliczno-skaleniowy syenit 7c – hiperstenowy syenit 8c – hiperstenowy monzonit (jeśli zawiera mezopertyt określa się go jako mangeryt) 9c – jotunit 10c – hiperstenowy dioryt
Zobacz też klasyfikacja TAS skały magmowe pertyt minerały, a przede wszystkim: pirokseny, amfibole, plagioklazy, skalenie alkaliczne, skaleniowce
Bibliografia
Kategoria:Skały magmowe Kategoria:Petrologia