thumb|230px|Rynek z ratuszem thumb|230px|Katedra z XIV-XVII wieku thumb|230px|Kościół Nawrócenia św. Pawła thumb|230px|Kościół św. Michała Archanioła i Wyższe Seminarium Duchowne w dawnym zespole klasztornym benedyktynek thumb|230px|Kościół romański św. Jakuba z 1226 r. thumb|230px|Kościół Świętego Ducha (XV-XIX w.) thumb|230px|Zamek królewski (XIV w., 1480, 1520, XIX) – obecnie Muzeum Zamkowe thumb|230px|Collegium Gostomianum – kolegium jezuickie z 1602 r. thumb|230px|Brama Opatowska thumb|230px|Dom Długosza – obecnie Muzeum Diecezjalne thumb|230px|Schemat podziemnej trasy turystycznej na głębokości od 4 do 12 m poniżej poziomu miejskich ulic thumb|230px|Synagoga z XVIII w. thumb|230px|Spichlerz

Zabytki rejestrowane Poniżej przedstawione są sandomierskie zabytki chronione prawnie, czyli znajdujące się w rejestrze zabytków wojewódzkiego konserwatora zabytków. zespół urbanistyczno-architektoniczny i krajobrazowy, XIII-XIX, Bazylika katedralna Narodzenia NMP – gotycki halowy kościół z XIV w, przekryty sklepieniami krzyżowo-żebrowymi, wewnątrz zachowane polichromie z 1421 roku dzwonnica, XVIII, ogrodzenie murowano-żelbetowe, 2 poł. XIX zespół kościoła par. pw. św. Pawła, ul. Staromiejska, z 1. połowy XV, XVIII, kościół Nawrócenia św. Pawła dzwonnica ogrodzenie z bramą plebania, drewn. (nie istnieje) synagoga z domem gminy żydowskiej, ob. archiwum, ul. Basztowa, zespół klasztorny benedyktynek, ob. seminarium duchowne, ul. Żeromskiego, 2 poł. XVII – XVIII, kościół św. Michała Archanioła klasztor dzwonnica budynek furty klasztornej domek kapelana kazalnica ogród ogrodzenie terenu klasztornego seminarium niższe, zespół klasztorny dominikanów, ul. Staromiejska, 2 ćw. XIII, XVII, 1909, kościół św. Jakuba – dominikański kościół zbudowany w latach 1226–1250 (sam kościół ufundowany już przed 1211), z fundacji Iwona Odrowąża. Trójnawowy, bazylikowy z późnoromańskim ceglanym portalem dzwonnica skrzydło klasztorne zespół szpitalny, ul. Opatowska 10, XV-XIX, kościół pw. Świętego Ducha, 2 budynki szpitalne, zespół klasztorny reformatów, pl. św. Wojciecha, 1679–1690, XVIII, XIX, kościół św. Józefa klasztor mur z kapliczkami Męki Pańskiej i bramka ogród klasztorny ogrodzenie zespołu kolegium jezuickie Collegium Gostomianum, ul. Długosza 7, 1605-15, XIX, – jedna z najstarszych szkół średnich w Polsce, najstarsze skrzydło wybudowano w 1602 roku. Pierwotne kolegium jezuickie, funkcjonowało do kasaty zakonu w 1773 roku. Od tego czasu funkcjonowało jako szkoła świecka. zamek królewski, z XIV wieku, 1480, 1520, XIX, – zniszczony podczas potopu szwedzkiego w 1656, zachowane skrzydło zachodnie. Obecnie jest siedzibą muzeum cmentarz „katedralny”, ul. Mickiewicza, XIX-XX, cmentarz par. św. Pawła, ul. Staromiejska, XIX, cmentarz żydowski, ul. Sucha, cmentarz wojenny żołnierzy Armii Radzieckiej, ul. Mickiewicza, 1944, mogiła zbiorowa żołnierzy austriackich z 1914, ul. Leszka Czarnego, pozostałości murów obronnych, 1. połowa XIV, Brama Opatowska – gotycka brama wjazdowa do miasta z 2. połowy XIV wieku, przebudowana w XVI wieku, zwieńczona renesansową attyką. Fundowana przez króla Kazimierza Wielkiego, jedyna zachowana. Do Sandomierza prowadziły cztery bramy w murach obronnych: Opatowska, Zawichojska, Lubelska, Krakowska oraz dwie furty (zachowała się jedna – Dominikańska, nazywana Uchem Igielnym). Ratusz – gotycki, z połowy XIV wieku zbudowany na planie kwadratu z ośmioboczną wieżą. W XVI wieku rozbudowany (w planie do prostokąta), całość została zwieńczona renesansową attyką. Istniejąca obecnie wieża została postawiona w XVII wieku. Wokół Starego Rynku zachowane renesansowe kamienice (architektura). W 2006 NBP wyemitował monetę kolekcjonerską o nominale 2 zł z wizerunkiem ratusza. dworek, ul. Browarna 9, drewn., XVIII/XIX, Dworek Cypriana Strużyńskiego – zespół dworski przy ulicy Zawichojskiej 2, zbudowany w 1861 roku dla Matyldy i Cypriana Strużyńskich. Po gruntownej renowacji w pierwszej dekadzie XXI w. zespół hotelowy. mansjonaria „Dom Długosza” z lat 1476, XVII, 1934 (ul. Długosza 9). Budynek wzniesiony z fundacji Jana Długosza w 1476 roku, obecnie mieści się w nim Muzeum Diecezjalne sufraganówka, ul. Katedralna 1, 1792, po 1968, wikarówka, ul. Katedralna 3, 1747-60, XIX, po 1968, dworek, ul. Królowej Jadwigi 3, drewn., 1 poł. XIX, dom, ul. Mariacka 3, dom księży emerytów, ul. Mariacka 9, 1700–1724, XIX, kanonia, ul. Mariacka 10, XVIII, po 1968, „Dom Katolicki”, ul. Mariacka 16, dawna szkoła parafialna, ul. Mariacka 18, 1787, po 1968, dom, ul. Opatowska 1, dom, ul. Opatowska 8, dom, ul. Opatowska 9, XVIII, dom, ul. Opatowska 21, dom, pl. Poniatowskiego 1, XV-XVIII, klasztor dominikanów, ob. Urząd Miasta, pl. Poniatowskiego 3, XVII-XIX, dom, Rynek 3, dom, Rynek 4, konwikt Bobolów, Rynek 5, XV-XVII-XIX, dom, Rynek 6, poł. XIX, XX, dom, Rynek 7, poł. XIX, XX, dom, Rynek 8, poł. XIX, dom, Rynek 9, XVII, XIX, XX, Kamienica Oleśnickich, Rynek 10, z przełomu XVI/XVII wieku, remontowana w 1955-58. W kamienicy znajduje się wejście do Podziemnej Trasy Turystycznej „Lochy Sandomierskie” (p. niżej). Trasa podziemna „Lochy Sandomierskie” odwach, Rynek 12, poł. XIX, dom, Rynek 15, 2 ćw. XIX, dom, Rynek 20, XVII, XIX, dom, Rynek 22, XVII, XVIII-XX, dom „Greka Kojszora”, Rynek 23, XVI/XVII, XIX-XX, dom „Węgra Lazarczyka”, Rynek 27, XVI/XVII, XIX-XX, dom, Rynek 30, XVIII, po 1967, dom, Rynek 31, XVII-XVIII, 2 poł. XIX, 1969, dworek, ul. Świętopawelska 4, drewn., XIX dom, ul. Tkacka 2, 1886, dworek, ul. Zawichojska 2, dom, ul. Żeromskiego 9, 1914, spichrz, przebudowany w XX wieku, z 1696 roku, wybudowany na potrzeby Bazyliki Katedralnej (ul. Rybitwy 5), budynek dawnych koszar Sandomierskiej Straży Granicznej, latarnia chocimska na ul. Lubelskiej, latarnia chocimska na ul. Zawichojskiej

Zabytki niezachowane Brama Krakowska Brama Lubelska (Rybacka) Brama Zawichojska z XVI wieku. Składała się z półokrągłego barbakanu i z przejazdu przebitego w istniejącej wcześniej baszcie prostokątnej. Rozebrana w XIX wieku. Stary cmentarz żydowski Furta Dominikańska w zachodniej części miasta Mury obronne o długości 1700 metrów z basztami Kościół św. Marii Magdaleny Kościół św. Piotra Kościół św. Jana

Przypisy

Bibliografia

Sandomierz