Gabriel Brzęk (ur. 25 maja 1908 w Błażowej, zm. 29 października 2002 w Lublinie) – polski zoolog i historyk nauki, specjalizujący się w zoologii, historii zoologii w Polsce, hydrobiologii, melioracjach wodnych. Żołnierz Armii Krajowej w stopniu porucznika, kawaler Orderu Virtuti Militari.
Życiorys Urodził się w rodzinie Marcina i Zofii z d. Kolas. Ukończył II Gimnazjum w Rzeszowie w 1926, a następnie podjął studia zoologiczne na Uniwersytecie Jagiellońskim, które od 1927 kontynuował na Uniwersytecie Poznańskim, kończąc je tytułem magistra w 1930. W 1932 ukończył drugi kierunek – pedagogikę. Od 1930 był zatrudniony w Katedrze Zoologii Uniwersytetu Poznańskiego, gdzie też uzyskał doktorat w 1934.
W czasie II wojny światowej, 15 września 1939 został aresztowany przez Gestapo, osadzony w obozie Daschgangslager koło Swarzędza, skąd wkrótce zdołał zbiec. Poszukiwany przez Niemców w Poznańskiem, przedostał się na Rzeszowszczyznę, gdzie wstąpił do ZWZ, a potem do AK w których organizował kursy tajnego nauczania. Ukończył Szkołę Podchorążych Piechoty w 1942, został mianowany podporucznikiem 11 listopada 1944. Piastował wysokie funkcje w Inspektoracie ZWZ i AK Rzeszów, brał udział w Akcji Burza, został odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari. 3 grudnia 1944 aresztowany za przynależność do AK przez UB, zwolniony wkrótce dzięki wstawiennictwu świata nauki.
Od grudnia 1944 podjął pracę na UMCS, gdzie w 1945 uzyskał habilitację, a w 1946 tytuł profesora nadzwyczajnego. Od 1946 do emerytury w 1978 kierował Zakładem Zoologicznym Wydziału Rolnego, a w okresie 1947–1956 był dziekanem wydziału. Wydział ten później przekształcił się w Akademię Rolniczą, której był pracownikiem, a także prorektorem (1959–1962). Jednocześnie w 1945 zaczął organizować Wydział Farmaceutyczny lubelskiej Akademii Medycznej, w której również pracował do 1970. W 1978 przeszedł na emeryturę.
Od 1962 był członkiem Ogólnopolskiego Komitetu PokojuSkład Ogólnopolskiego Komitetu Pokoju, "Trybuna Ludu", nr 163, 14 czerwca 1962, s. 4.. Został odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi (1950). W 1984 uzyskał godność doktora honoris causa lubelskich uczelni: Akademii Rolniczej (1984) i Akademii Medycznej (1995). W 2001 został odznaczony Medalem Polonia Mater Nostra Est.
Był autorem 180 publikacji, w tym 13 książek. Oprócz prac stricte naukowych, miał w dorobku liczne publikacje o historii rozwoju zoologii i biografie wybitnych zoologów.
Pochowany na cmentarzu przy ul. Lipowej w Lublinie. mały|Grób prof. Gabriela Brzęka na cmentarzu przy Lipowej Wybrane publikacje Wioślarki (Cladocera) jeziora Kierskiego (1934) Studia ilościowe nad rozmieszczeniem pionowym wioślarek (Cladocera) limnetycznych w jeziorze Kierskim (1937) Historia polskiego ruchu naukowo-przyrodniczego, ze szczególnym uwzględnieniem zoologii w Wielkopolsce w czasach zaborczych (1793-1918) (1938) Studia limnologiczne nad zbiornikami wodnymi Wielkopolskiego Parku Narodowego pod Poznaniem (1948) Stanisław Staszic jako biolog (1956) Sprawa powołania Benedykta Dybowskiego na katedrę zoologii w Uniwersytecie Jagiellońskim w świetle dokumentów (1957) Rzut oka na rozwój hydrobiologii w Polsce Historia zoologii w Polsce Złoty wiek ornitologii polskiej (1959) Krzysztof Kluk (1973) Benedykt Dybowski (1981) Henryk Raabe (1983) Józef Nusbaum-Hilarowicz (1984) Stacja hydrobiologiczna na Wigrach jako warsztat pracy badawczej i kolebka nowoczesnej limnologii polskiej (1988) Tajna oświata cywilna i wojskowa w Rzeszowskiem i Dębickiem w mroku hitlerowskiej okupacji (1988) Wierny przysiędze: o Łukaszu Cieplińskim "Pługu" komendancie IV Komendy Głównej WiN (1991) Z Błażowej ku źródłom wiedzy (1992) Lwów i Wilno. O dwu zgaszonych w 1939 roku ogniskach polskiej zoologii (1995) Ksiądz Michał Pilipiec ("Ski"): bohater i męczennik sprawy polskiej (1995) biogram Juliusz Isaak w: Polski słownik biograficzny
Życie prywatne Żonaty. Dzieci: Mirosław (ur. 1935), Jadwiga (ur. 1937).
Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari (1.01.1945 za pracę w Inspektoracie i udział w Akcji Burza) Złoty Krzyż Zasługi Krzyż Armii Krajowej Medal Polonia Mater Nostra Est
Przypisy
Bibliografia , Polska Akademia Nauk Oddział w Lublinie [dostęp 27 sierpnia 2011] Notka biograficzna w książce G. Brzęka Benedykt Dybowski, 1994, Wyd. Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Wrocław.
Kategoria:Absolwenci II Liceum Ogólnokształcącego im. płk. Leopolda Lisa-Kuli w Rzeszowie Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Poznańskiego Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Medycznego w Lublinie Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie Kategoria:Ludzie urodzeni w Błażowej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Armii Krajowej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Odznaczeni Medalem Polonia Mater Nostra Est Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Pochowani na cmentarzu przy ulicy Lipowej w Lublinie Kategoria:Polscy zoolodzy Kategoria:Polskie ofiary represji stalinowskich Kategoria:Prorektorzy Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej Kategoria:Uczestnicy akcji „Burza” Kategoria:Więźniowie niemieckich władz okupacyjnych w Okręgu Rzeszy Kraj Warty Kategoria:Więźniowie polityczni w Polsce Ludowej 1944–1956 Kategoria:Współpracownicy Polskiego Słownika Biograficznego Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Poznańskiego Kategoria:Żołnierze Armii Krajowej Kategoria:Urodzeni w 1908 Kategoria:Zmarli w 2002