Cerkiew św. Mikołaja Cudotwórcy – cerkiew, która znajdowała się na głównym placu Tomaszowa Mazowieckiego, wzniesiona w latach 1899–1901 według projektu Władimira Pokrowskiego, eparchialnego architekta eparchii chełmsko-warszawskiej. Rozebrana w 1925 roku.

Historia Pierwotnie wierni Tomaszowa Mazowieckiego korzystali z cerkwi czasowo zorganizowanej w pomieszczeniach na parterze wojskowych koszar przy ulicy Jeziornej (dziś ulica Farbiarska).

W 1887 r. dyrektor tomaszowskiego oddziału Banku Państwowego Rosji (gmach obecnej poczty) – A. A. Merkazin, wystąpił z inicjatywą budowy cerkwi prawosławnej. W ciągu sześciu lat komitet budowy zebrał 11 tys. rubli. Pozostałą kwotę 25 tys. rubli wyasygnował św. Synod Cerkwi prawosławnej.

W dniu 12 lipca 1899 r., w rocznicę koronacji cara Mikołaja II i cesarzowej Aleksandry Fiodorownej, położono kamień węgielny pod budowę świątyni. Natomiast uroczysta konsekracja miała miejsce 7 listopada 1901 z udziałem cara Mikołaja II i jego rodziny. Na początku XX wieku działała przy niej szkoła cerkiewna. Car Mikołaj II po raz drugi brał udział w Świętej Liturgii w cerkwi tomaszowskiej pod koniec 1912. Prawdopodobnie modlił się o zdrowie swego syna Aleksego, chorującego na hemofilię. W 1925 cerkiew rozebrano w ramach akcji rewindykacji cerkwi prawosławnych, a materiały budowlane wykorzystano do wzniesienia ratusza i szkoły podstawowej. Metalowe ogrodzenie przeniesiono na teren otaczający kościół katolicki przy ulicy Spalskiej.

Mimo rozebrania cerkwi w 1925 i niewybudowania nowej, parafia prawosławna w Tomaszowie Mazowieckim istniała nieprzerwanie aż do 1995. Ostatni z żyjących wiernych przenieśli się do Piotrkowa Trybunalskiego i ŁodziKs. Jan Jakimiuk – Na cmentarzu w Tomaszowie Mazowieckim. Wiadomości Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego nr 7–8/2014, Wydanie Warszawskiej Metropolii Prawosławnej, , s. 20.

Proboszczowie Aleksandr Nienadkowicz, proboszcz garnizonowy 1886–1890 Aleksandr Szaszkiewicz, proboszcz garnizonowy 1890–1899 Nikołaj Szingariew, proboszcz w latach 1899–1909 Roman Miedwiedź, proboszcz w latach 1909–1913 Stiepan Wołkanowicz, proboszcz w latach 1913–1914

Architektura Według analogicznego planu, jak cerkiew w Tomaszowie, wzniesiono w Królestwie Polskim cerkwie w Dołhobyczowie i w Rygałówce.

Przypisy

Bibliografia Andrzej Kobalczyk, Michał Słoniewski, Carska Spała, Spała 2011, ss. 114–122.

Kategoria:Cerkwie zniszczone w ramach akcji rewindykacyjnej w II Rzeczypospolitej Kategoria:Nieistniejące cerkwie w województwie łódzkim Cerkiew św. Mikołaja Cudotwórcy Kategoria:Rosyjski Kościół Prawosławny w Królestwie Kongresowym Kategoria:Świątynie pod wezwaniem św. Mikołaja