Przemysław Barthel de Weydenthal

Przemysław Marian Antoni Barthel de Weydenthal pseud. „Borucki”, „Barta”, „Wolski” (ur. 13 czerwca 1893 w Bądkowie, zm. 7 kwietnia 1919) – pułkownik artylerii Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari.

thumb|Przemysław Barthel de Weydenthal (rys. ppor. Kazimierza Włodarkiewicza)

Życiorys Młodość Urodził się w ziemiańskiej rodzinie Zdzisława i Anieli z Róźańskich. Był bratem Jerzego, Jadwigi, Jana i Marii Barthel de Weydenthal – działaczki niepodległościowej, nauczycielki w gimnazjum sióstr urszulanek w Stanisławowie, zakonnicy sióstr urszulanek – matki Beaty (1885–1970). Początkowo naukę odbywał w domu, dopiero na 4 lata przed maturą rozpoczął naukę w polskiej szkole (obecnie I LO im. Ziemi Kujawskiej) we Włocławku, gdzie w 1910 uzyskał maturę. Potem po półrocznej nauce w Szkole Mechaniczno-Technicznej Wawelberga i Rotwanda w Warszawie zdał egzamin państwowy dający możliwość odbycia rocznej służby w armii rosyjskiej. W listopadzie 1911 wstąpił do konnej baterii w Suwałkach. Po roku uzyskał stopień chorążego rezerwy artylerii. W końcu 1912 wyemigrował do Galicji, gdzie w następnym roku zaciągnął się do Polskich Drużyn Strzeleckich w Krakowie. Z wyróżnieniem ukończył najwyższy kurs tej organizacji uzyskując stopień podchorążego. Z Drużyn Strzeleckich został wydelegowany na stypendium do Technicznej Akademii Wojskowej (Oficerska Szkoła Artylerii) w Mödling. Aby być przyjętym na uczelnię musiał przyjąć poddaństwo austriackie.

I wojna światowa – Legiony Polskie, POW Po wybuchu I wojny światowej służył w armii austro-węgierskiej. Jego wielokrotne starania o przeniesienie do tworzonych Legionów Polskich były odrzucane. Zdezerterował i na początku listopada 1914 zaciągnął się do Legionów, gdzie przydzielono go do 1 pułku piechoty, pod pseudonimem „Borucki”. Od połowy listopada do 4 grudnia 1914 był dowódcą 1 kompanii baonu uzupełniającego Albina Fleszara. Następnie przeniesiono go do artylerii, gdzie początkowo został pierwszym oficer 5 baterii, a od 11 czerwca 1915 – jej dowódcą. Uczestniczył w bitwie pod Konarami, gdzie się wyróżnił. Mianowany porucznikiem artylerii 26 czerwca 1915. W czasie walk na Wołyniu, od 9 maja 1916 dowodził sformowanym przez siebie dywizjonem haubic. Mianowany kapitanem artylerii 1 grudnia 1916. Po wycofaniu Legionów z frontu w kwietniu 1917 ukończył dwumiesięczny kurs Sztabu Generalnego i 9 kwietnia 1917 został mianowany szefem sztabu III Brygady. W czasie kryzysu przysięgowego, w lipcu 1917 odgrywał jedną z głównych ról. 21 sierpnia tego roku zwolniono go z Legionów i jako obywatel monarchii został wcielono do armii austriackiej. Przydzielony do Specjalnej Grupy Artylerii przebywał w okolicach Hrubieszowa. Wkrótce wysłano go na kurs artyleryjski, a po jego ukończeniu pod koniec stycznia 1918 przydzielono go na front włoski, gdzie zdezerterował.

Przedarł się do Krakowa i zameldował w Komendzie Polskiej Organizacji Wojskowej. Wkrótce został wysłany z misją na Ukrainę w celu skierowania przeciwko państwom centralnym tworzących się na wschodzie polskich formacji wojskowych. W tym czasie posługiwał się pseudonimami „Barta” i „Wolski”. 8 kwietniu 1918 objął stanowisko szefa sztabu Naczelnego Dowództwa Wojsk Polskich na Ukrainie. Awansowany przez generała Aleksandra Osińskiego do stopnia pułkownika, dowodził III Korpusem Polskim w walkach pod Niemirowem i Gniewaniem.

Wobec zagrożenia likwidacją ze strony Niemców I Korpusu Polskiego, w maju 1918 przedostał się do komendy zgrupowania wojsk w Bobrujsku, aby stanąć na czele organizacji spiskowej, mającej wystąpić przeciwko spodziewanym postanowieniom jego dowódcy, generała Józefa Dowbor-Muśnickiego. Wobec przyjęcia 21 maja niemieckiego ultimatum (zakładającego m.in. pełne rozbrojenie i demobilizację polskich oddziałów), grupa spiskowców podjęła próbę realizacji planu przejęcia kontroli nad korpusem. W nocy z 21 na 22 maja 1918 grupie żołnierzy (wśród których znaleźli się m.in. kpt. Leopold Lis-Kula oraz kpt. Ignacy Matuszewski) udało się aresztować na kilka godzin dowódcę I Korpusu. Wobec kategorycznej odmowy wykonania rozkazów płk. Barthel de Weydenthala przez wiernych swojemu pierwotnemu dowódcy podkomendnych – nie doszło do realizacji dalszych planów emisariuszy POW. Zakładały one rozpoczęcie walki ze skoncentrowanymi w pobliżu Bobrujska wojskami niemieckimi, a następnie przebijanie się w kierunku Dniepru i na południe przez tereny kontrolowane przez bolszewików i zrewoltowane chłopstwoMagdoń Jacek: Leopold Lis-Kula. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2019, s. 28-29. ; Dowbor-Muśnicki Józef: Krótki szkic do historji I-go Polskiego Korpusu. Cz. 3. Warszawa: P.S.W. "Placówka", 1919, s. 26-31; S. Cenckiewicz, Ignacy Matuszewski 1891-1946, Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2017, s. 11-12. ..

W oczach oficerów i żołnierzy I Korpusu cała akcja płk. Przemysława Barthel de Weydenthala nie znalazła uznania, zatem opuścił on Bobrujsk i udał się do Kijowa. Dalej przedostał się na Kubań, gdzie w 4 Dywizji Strzelców Polskich pułkownika Lucjana Żeligowskiego zorganizował pułk artylerii. Był inicjatorem szkolnictwa artyleryjskiego w Polsce.

W czasie wojny domowej w Rosji, podczas operacji odesko-mikołajowskiej, 5 kwietnia 1919 został ciężko ranny w walkach z oddziałami bolszewickimi, osłaniając odwrót wojsk koalicyjnych z Odessy. Dwa dni później zmarł. Zwłoki pułkownika Przemysława Barthel de Weydenthala zostały w 1932"Gazeta Lwowska" nr 134 z 15 czerwca 1932, s. 3: Śp. płk. Barthel de Weydenthal w Ojczyźnie. sprowadzone do Polski i pochowane na cmentarzu w rodzinnym Bądkowie.

Za postawę wykazaną w czasie walki, 10 maja 1922 odznaczono go pośmiertnie orderem „Virtuti Militari” V klasy, a we wniosku o jego nadanie, napisano m.in.:

Upamiętnienie Pośmiertnie 29 maja 1920 został zatwierdzony w stopniu pułkownika ze starszeństwem z 1 kwietnia 1920 w korpusie oficerów artyleriiDziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 21 z 09.06.1920 r..

W dniu urodzin płk. Przemysława Barthel de Weydenthala 13 czerwca 1932 jego zwłoki zostały ekshumowane w Odessie, a następnie przewiezione przez Warszawę (tam Marszałek Józef Piłsudski udekorował trumnę Krzyżem Orderu Virtuti Militari), Włocławek do Bądkowa, gdzie zostały pochowane.

Pamięć płk. Przemysława Barthel de Weydenthala uczcił 19 pułk artylerii lekkiej, który przyjął jego szefostwo.

W gmachu Szkoły Podchorążych Artylerii 15 sierpnia 1932 została odsłonięta tablica pamiątkowa z płaskorzeźbą przedstawiającą podobiznę Przemysława Barthel de Weydenthal, którą wykonała Jadwiga Barthel de Weydenthal.

Jego życiorys opisał Karol Koźmiński w książce pt. Kamienie na szaniec, wydanej w 1937.

25 sierpnia 1938 Minister Spraw Wojskowych, gen. dyw. Tadeusz Kasprzycki nadał koszarom Dywizjonu Artylerii Lekkiej KOP „Czortków” w Czortkowie nazwę „Koszary imienia pułkownika Barthla de Weydenthal-Boruckiego”Dziennik Rozkazów Ministra Spraw Wojskowych z 25 sierpnia 1938 r., Nr 11, poz. 119. W gmachu Liceum Ziemi Kujawskiej we Włocławku, do którego uczęszczał, została ufundowana tablica pamiątkowa poświęcona jego postaci, w 1939 r. W czasie wojny zdjęta, zaginęła, została odnaleziona przez harcerzy w szkolnej piwnicy i w 1990 r. ponownie zawisła w holu szkoły..

Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 6928 – pośmiertnie, 10 maja 1922 Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski – pośmiertnie Krzyż Niepodległości z Mieczami – pośmiertnie, 12 maja 1931 „za pracę w dziele odzyskania Niepodległości” Krzyż Walecznych czterokrotnie – pośmiertnie Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 – pośmiertnie Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości – pośmiertnie Krzyż Wojenny z palmami i gwiazdką (Francja, pośmiertnie)

Przypisy

Bibliografia Tadeusz Kasprzycki Kartki z dziennika oficera I Brygady Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, Warszawa 1934. Wacław Lipiński Walka zbrojna o niepodległość Polski w latach 1905–1918 Oficyna Wydawnicza VOLUMEN, Warszawa 1990, (przedruk z 1935 roku). August Krasicki Dziennik z kampanii rosyjskiej 1914–1926 Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa 1988.

Reprint: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Kraków 1989,

Kategoria:Absolwenci I LO im. Ziemi Kujawskiej we Włocławku Kategoria:Członkowie Polskich Drużyn Strzeleckich Kategoria:Członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej Kategoria:Ludzie urodzeni w Bądkowie (województwo kujawsko-pomorskie) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości z Mieczami Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (czterokrotnie) Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Oficerowie 10 Kaniowskiego Pułku Artylerii Lekkiej Kategoria:Oficerowie III Korpusu Polskiego w Rosji Kategoria:Oficerowie artylerii Legionów Polskich 1914–1918 Kategoria:Polacy odznaczeni Krzyżem Wojennym (Francja) Kategoria:Pułkownicy artylerii II Rzeczypospolitej Kategoria:Uczestnicy bitwy pod Konarami 1915 Kategoria:Urodzeni w 1893 Kategoria:Zmarli w 1919 Kategoria:Żołnierze III Brygady Legionów Polskich