Kazimierz Wolny-Zmorzyński (ur. 7 sierpnia 1957 roku w Kielcach) – polski medioznawca i literaturoznawca, profesor związany z Uniwersytetem Jagiellońskim, Uniwersytetem Warszawskim, Uniwersytetem Wrocławskim, Uniwersytetem Rzeszowskim, Uniwersytetem Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie i Uniwersytetem Śląskim. Od października 2012 r. profesor tytularny. Od 2018 r. profesor zwyczajny.
Życiorys Urodzony w rodzinie nauczycieli akademickich. Jego matką jest Helena Wolny, a prapradziadkiem Józef Wolny.
Absolwent I Liceum Ogólnokształcącego im. Stefana Żeromskiego w Kielcach (1976), absolwent filologii polskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie (studia indywidualne pod opieką naukową prof. dr Henryka Markiewicza 1976-1980); doktorat w 1988 roku na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie na podstawie dysertacji pt. "O poetyce współczesnego reportażu polskiego 1945-1985"; habilitacja na Wydziale Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego w 2003 roku na podstawie książki pt. "Wobec świata i mediów. Ryszarda Kapuścińskiego dylematy dziennikarskie, literackie, społeczno polityczne" (1999).
Kariera zawodowa 1980-1983 – nauczyciel języka niemieckiego w II Liceum Ekonomicznym oraz Młodzieżowym Domu Kultury w Kielcach;
1983-1990 początkowo asystent, następnie adiunkt w Instytucie Filologii Polskiej w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Rzeszowie;
1984-1986 – dyrektor Wydawnictwa Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Rzeszowie;
1990-1994 roku wykładowca na Wydziale Slawistyki Uniwersytetu Budapeszteńskiego;
1996-2007 dyrektor Studium Dziennikarstwa Uniwersytetu Rzeszowskiego;
1998- 2014 w Instytucie Dziennikarstwa i Komunikacji Społecznej Uniwersytetu Jagiellońskiego (w latach 1999-2001 i 2007-2008 wicedyrektor Instytutu Dziennikarstwa i Komunikacji Społecznej UJ; od 2004 do 2014 kierownik Katedry Genologii Dziennikarskiej i Komunikacji Wizualnej w tymże Instytucie);
1999-2007 - kierownik Zakładu Gatunków Dziennikarskich i profesor Wyższej Szkoły Zarządzania w Rzeszowie (dziennikarstwo i komunikacja społeczna);
2004-2006 - kierownik Zakładu Mediów i Komunikacji Społecznej w Instytucie Politologii Uniwersytetu Rzeszowskiego.
2007-2013 - profesor w Wyższej Szkole Ekonomii i Prawa im. prof. Lipińskiego w Kielcach (dziennikarstwo i komunikacja społeczna).
2009-2012 - profesor w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej im. Witolda Pileckiego w Oświęcimiu.
Od 2008 roku współpracuje z Instytutem Dziennikarstwa i Komunikacji Społecznej Uniwersytetu Wrocławskiego
2014-2017 – kierownik Katedry Fotografii i Genologii Dziennikarskiej na Wydziale Dziennikarstwa i Bibliologii Uniwersytetu Warszawskiego;
2017-2019 – kierownik Katedry Gatunków Medialnych na Wydziale Nauk Społecznych Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie;
Od 2019- wykładowca w Instytucie Dziennikarstwa i Komunikacji Medialnej Uniwersytetu Śląskiego.
2023-2024 - prodziekan ds. kształcenia i studentów Szkoły Filmowej im. Krzysztofa Kieślowskiego Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach
Ponadto:
1984-2000 roku tłumacz przysięgły języka niemieckiego przy Sądzie Wojewódzkim w Rzeszowie;
1994-1996 – recenzent i felietonista "Gazety Wyborczej" oddział w Rzeszowie („Lektury Gazety” i „Codzienność”;
od 2001 - wiceprezes, a od 2022 prezes Towarzystwa Studiów Dziennikarskich;
od 2002- członek Komisji Prasoznawczej Polskiej Akademii Nauk o. w Krakowie;
2002-2004 felietonista "Gazety Krakowskiej" („O Krakowie w mediach”);
2006-2017 przewodniczący Kapituły Nagrody Tygodnika "ANGORA";
2007 - członek założyciel i członek Zarządu (2007-2011) Polskiego Towarzystwa Komunikacji Społecznej;
2004-2010 pomysłodawca i organizator "Piwnicy Medialnej" w "Piwnicy pod Baranami" oraz "Salonu Medialnego" w Klubie Dziennikarza "Pod Gruszką" w Krakowie;
od 2008 - ekspert Państwowej Komisji Akredytacyjnej oraz Uniwersyteckiej Komisji Akredytacyjnej;
od 2012 - redaktor naczelny kwartalnika Naukowy Przegląd Dziennikarski;
2012 - 2023- dyrektor Międzynarodowego Instytutu Badań nad Reportażem;
od 2016 – pomysłodawca i kierownik Kliniki Dziennikarstwa na Uniwersytecie Wrocławskim;
2018 - członek założyciel Komisji Medioznawczej Polskiej Akademii Umiejętności (2018-2022 wiceprezes);;
2019-2023, 2024-2028 - członek Rady Doskonałości Naukowej;https://www.rdn.gov.pl/zespoly/newsId/8.html
2022-2024 – członek Rady Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki przy Ministrze Edukacji i Nauki;https://www.gov.pl/web/edukacja-i-nauka/rada-narodowego-programu-rozwoju-humanistyki2
2025 (maj - czerwiec) - stypendysta w Instytucie Publicystyki i Komunikacji Społecznej Uniwersytetu Wiedeńskiego.https://publizistik.univie.ac.at/aktuelles/aktuelle-meldungen/news-einzelansicht/news/professor-kazimierz-wolny-zmorzynski-zu-gast-am-institut/
Dorobek Twórca polskiej genologii dziennikarskiej, autor (wraz z prof. Andrzejem Kaliszewskim) systematyki gatunków dziennikarskich jak również samodzielnie: systematyki reportażu, twórca genoteologii reportażuTadeusz Kononiuk, Genoteologia reportażu. (w) "Kultura-Media-Teologia" nr 4 rok 2021, s. 116-134, https://kmt.uksw.edu.pl/; Kazimierz Wolny-Zmorzyński, Biblia a korzenie reportażu. Glosa do historii i teorii gatunku. Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2020. systematyki fotograficznych gatunków dziennikarskich, modelu odbiorcy fotografii dziennikarskiej, oraz metody oceny i wartościowania fotograficznych gatunków dziennikarskich.
Teoria dziennikarstwa O poetyce współczesnego reportażu polskiego 1945-1985 (1991) Sztuka reportażu Melchiora Wańkowicza (1991) Teoria literatury. Zarys problematyki (1991, 1995, 1997, 2000, 2005, 2015, 2018) Z teorii prozy narracyjnej i reportażu (1992) Wańkowicz o Monte Cassino (1994) Reportaże wojenne Melchiora Wańkowicza 1939-1945 (1995) Reportaż – jak go napisać? (1996; 2004) O twórczości Ryszarda Kapuścińskiego. Próba interpretacji (1998) Wobec świata i mediów. Ryszarda Kapuścińskiego dylematy dziennikarskie, literackie, społeczno-polityczne (1999) Wokół twórczości Melchiora Wańkowicza. W stronę dziennikarstwa, socjologii, polityki oraz krytyki literackiej (1999) Ryszard Kapuściński w labiryncie współczesności (2004) Gatunki dziennikarskie. Teoria, praktyka, język (2006) (2019) – współautorstwo z Wojciechem Furmanem i Andrzejem Kaliszewskim "Fotograficzne gatunki dziennikarskie" (2007) Źródła informacji dla dziennikarza (2008) – współautorstwo z Wojciechem Furmanem, Andrzejem Kaliszewskim i Katarzyną Pokorna-Ignatowicz. O wybranych problemach dziennikarstwa: genologia i mistrzowie (2009) Jaka informacja? Rzecz o percepcji fotografii dziennikarskiej (2010) Fotografia dziennikarska. Teoria-praktyka-prawo (2011)- współautorstwo z Ewą Nowińską, Krzysztofem Groniem, Waldemarem Sosnowskim. Prasowe gatunki dziennikarskie (2014) – współautorstwo z Andrzejem Kaliszewskim, Wojciechem Furmanem i Jerzym Snopkiem. Mistrzowie fotografii dziennikarskiej. Ocena i wartościowanie (2015) Co jest grane? O cechach dystynktywnych gatunków radiowych i telewizyjnych (2016) – współautorstwo z Andrzejem Kaliszewskim Na tropach reportażu i fotografii dziennikarskiej (2018) Biblia a korzenie reportażu (2020) Reportaż – między tradycją a postmodernizmem (2022) Nowe spojrzenie na fotograficzne gatunki dziennikarskie. Teoria. Analiza. Interpretacja (współautorzy Krystyna Doktorowicz, Paweł Płaneta), Toruń 2023. Melchior Wańkowicz. Reporter wojenny i obserwator rzeczywistości, Toruń 2025.
Książki naukowe pod redakcją i współredagowane przez Kazimierza Wolnego-Zmorzyńskiego Studia Humanistyczne Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza- tom II pod redakcją Kazimierza Wolnego. Kielce 1991, ss. 312. Reportaż - wybór tekstów z teorii gatunku. Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Rzeszowie. Rzeszów 1992, ss. 162. Studia Humanistyczne Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza- tom III pod redakcją Kazimierza Wolnego. Kielce 1992, ss. 345. Studia Humanistyczne Towarzystwa Literackiego im. Adma Mickiewicza- tom IV pod redakcją Heleny Wolny i Kazimierza Wolnego. Kielce 1994, ss.271. Studia Humanistyczne Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza- tom V pod redakcją Heleny Wolny i Kazimierza Wolnego. Kielce 1995, ss. 242. Studia Humanistyczne Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza- tom VI pod redakcją Heleny Wolny i Kazimierza Wolnego. Tom VI. Kielce 1996, ss. 164. Studia Humanistyczne Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza- tom VII pod redakcją Heleny Wolny i Kazimierza Wolnego. Kielce 1996, ss.115. Studia Humanistyczne Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza- tom VIII pod redakcją Heleny Wolny i Kazimierza Wolnego. Kielce 1997, ss.178. Media regionalne i lokalne a demokracja na szczeblu lokalnym- pod redakcją Wojciecha Furmana i Kazimierza Wolnego. Rzeszów 1998, ss.166. Poetyka i pragmatyka gatunków dziennikarskich- pod redakcją Wojciecha Furmana i Kazimierza Wolnego-Zmorzyńskiego. Rzeszów 1999, ss. 199. W kręgu euroregionów. Rola mediów w komunikowaniu międzykulturowym na przykładzie Euroregionu Karpaty- pod redakcją Wojciecha Furmana i Kazimierza Wolnego-Zmorzyńskiego. Rzeszów 2000, ss. 254. Media regionalne a idea i praktyka integracji europejskiej- pod redakcją Wojciecha Furmana i Kazimierza Wolnego-Zmorzyńskiego. Kraków-Rzeszów 2001, s.260. Mistrzowie reportażu. Antologia tekstów- wstęp i opracowanie Kazimierz Wolny-Zmorzyński.Rzeszów 2001, s. 235. Państwa Europy środkowowschodniej w drodze do Unii Europejskiej. Rola mediów- pod redakcją Teresy Sasinskiej-Klas, Wojciecha Furmana i Kazimierza Wolnego-Zmorzyńskiego. Rzeszów 2002, s.260. W drodze do Unii Europejskiej. Gospodarka, Kultura, Media- pod redakcją Krzysztofa Kaszuby, Teresy Sasińskiej-Klas i Kazimierza Wolnego-Zmorzyńskiego.Kraków-Rzeszów 2004, ss. 260. Reportaż a przemiany społeczne po 1989 roku- pod redakcją Kazimierza Wolnego-Zmorzyńskiego i Wojciecha Furmana. Kraków-Rzeszów 2005, ss. 247. Między odpowiedzialnością a sensacją. Dziennikarstwo na przełomie wieków- pod redakcją Kazimierza Wolnego-Zmorzyńskiego, Marty Wrońskiej, Wojciecha Furmana. Kraków-Rzeszów 2006, ss. 344. Słownik terminów medialnych- pod redakcją Walerego Pisarka, Kazimierza Wolnego-Zmorzyńskiego, Zbigniewa Bauera, Edwarda Chudzińskiego. Kraków 2006, ss. 250. Regionalne i lokalne środki masowego przekazu. Kontekst międzynarodowy i krajowy- pod redakcją Janusza Adamowskiego i Kazimierza Wolnego-Zmorzyńskiego. Warszawa 2007, ss.261. Ryszard Kapuściński. Portret dziennikarza i myśliciela- pod redakcją Kazimierza Wolnego-Zmorzyńskiego, Wiesławy Piątkowskiej-Stepaniak, Wojciecha Furmana. Opole 2008, ss. 326. Media regionalne i lokalne. Sukcesy i porażki- pod redakcją Janusza Adamowskiego, Kazimierza Wolnego-Zmorzyńskiego i Wojciecha Furmana. Kielce 2008, ss. 267. Internetowe gatunki dziennikarskie- pod redakcją Kazimierza Wolnego-Zmorzyńskiego i Wojciecha Furmana. Warszawa 2010, ss. 270. Demokratyczne przemiany polskich mediów w latach 1989-2009- pod redakcją Kazimierza Wolnego-Zmorzyńskiego, Wojciecha Furmana, Joanny Marszałek-Kawy. Toruń 2010, ss. 195. Prawo, etyka czy rynek? Zmiany w polskich mediach po 1989 roku- pod redakcją Kazimierza Wolnego-Zmorzyńskiego, Wojciecha Furmana, Joanny Marszałek-Kawy. Toruń 2010, ss. 226. Radio i gazety. Transformacja polskich mediów regionalnych po 1989 roku- pod redakcją Kazimierza Wolnego-Zmorzyńskiego, Wojciecha Furmana, Joanny Marszałek-Kawy. Toruń 2010, ss. 226. Ludzie polskich mediów. Celebryci a redaktorzy- pod redakcją Kazimierza Wolnego-Zmorzyńskiego, Wojciecha Furmana, Joanny Marszałek-Kawy. Toruń 2010, ss. 133. Dziennikarstwo a literatura w XX i XXI wieku- pod redakcją Kazimierza Wolnego-Zmorzyńskiego, Wojciecha Furmana i Jerzego Snopka. Warszawa 2011, ss.240. Mistrzowie literatury czy dziennikarstwa?- pod redakcją Kazimierza Wolnego-Zmorzyńskiego, Wojciecha Furmana i Jerzego Snopka. Warszawa 2011, ss. 229.