Przestawka, inaczej metateza (gr. metáthesis) – jeden z podstawowych zależnych procesów fonetycznych, polegająca na zmianie kolejności sąsiednich głosek.
Na przykład staropolskie błcha, ps. blъxa (porównaj lit. blusà, słow. blcha) dało pol. pchła z przestawieniem ch i ł. Dzięki temu uniknięto normalnej asymilacji i zrównania z formą czasownika pcha (porównaj jabłko [japko]).
Języki słowiańskie Grupy TarT, TalT U podłoża przestawki prasłowiańskiej grup typu TarT, TalTZ. Stieber, Historyczna i współczesna fonologia języka polskiego, Warszawa 1966 legło prawo sylab otwartych wymaganych przez język prasłowiański (każda sylaba musiała się kończyć na samogłoskę). Zmiany były dla nagłosu uwarunkowane poprzez intonację wyrazową: intonacja opadająca – cyrkumfleksowa, wynik przestawki o (arT → roT, np. arzьnъ → rożen) (alT → łoT, alkЪtь → łokieć) intonacja wznosząca – akutowa, wynik przestawki a (arT → raT, armę → ramię) (alT → łaT, np. alkomъjь → łakomy)
Przestawka zachodziła także w śródgłosie. W takim wypadku wynikiem jest o, np. karva → krowa, galsЪ → głosy.
Grupy Tert, TelT TerT → Tr`eT → TrzeT, np. dervo → dr`evo → drzewo TelT → TleT, np. melko → mleko
Inne języki W niektórych językach salisz przestawka służy do utworzenia tzw. aktualnej formy czasownika – odpowiednika angielskich czasów Continuous, np. w języku saanicz: ṮPÉX̱, w formie aktualnej ṮÉPX̱ – „rozpraszać”.
Zobacz też
odpodobnienie (dysymilacja) haplografia dittografia pełnogłos Przypisy
Linki zewnętrzne Paul D. Wegner, A student's guide to textual criticism of the Bible: its history, methods, and results, InterVarsity Press, 2006, s. 48.
Kategoria:Procesy fonetyczne
nn:Metatese#Metatese i språk