Emil Macieliński ps. „Kornel”, „Rey”, „Odrowąż”, „Sas”, „Pomian” (ur. 8 kwietnia 1892 w Stryju, zm. 17 grudnia 1941 w Warszawie) – major kawalerii Wojska Polskiego, komendant Obszaru ZWZ Nr 3 we Lwowie, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Życiorys Syn Kornela i Zofii z domu Zubek. Ukończył 8-klasowe gimnazjum klasyczne z maturą w Stryju i 3 semestry akademii weterynarii we Lwowie. Od 31 lipca 1911 do 31 lipca 1914 należał do Drużyn Strzeleckich. W czasie I wojny światowej, w okresie od 15 sierpnia 1914 do 31 października 1918, służył w armii austriackiej. W 1914 był ranny w nogę , a w 1916 został zasypany pod ziemią – następstwem czego był wstrząs nerwowy.

18 lutego 1919 wstąpił do Wojska Polskiego. W okresie od lipca 1919 do października 1923, w randze porucznika, dowodził szwadronem karabinów maszynowych 17 pułku ułanów w Gnieźnie, wraz z którym m.in. uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej. Za postawę wykazaną podczas walki, 30 czerwca 1921 odznaczono go orderem „Virtuti Militari” V klasy.

Po zakończeniu wojny pozostał w wojsku i w lutym 1924 został przeniesiony z 8 do 16 pułku ułanów w Bydgoszczy. Pełnił tam służbę na stanowiskach: oficera broni gazowej, dowódcy szwadronu karabinów maszynowych i referenta wyszkolenia. W tym też roku otrzymał awans na stopień majora. W kwietniu 1925 został przeniesiony do 18 pułku ułanów w Grudziadzu na stanowisko kwatermistrza. Następnie był komendantem Szkoły Podoficerów Zawodowych i dowódcą Szwadronu Szkolnego Kawalerii Nr 3 3 Dywizji Kawalerii w Biedrusku. We wrześniu 1926 powrócił do macierzystego 18 pułku na stanowisko kwatermistrza. Z dniem 6 marca 1929 roku został przeniesiony do kadry oficerów kawalerii z równoczesnym przeniesieniem służbowym do Inspektoratu Armii w Warszawie na stanowisko referenta, a w lipcu tego roku do Inspektoratu Armii we Lwowie. Od stycznia 1931 do lutego 1932 pełnił funkcję Rejonowego Inspektora Koni w Gródku Jagiellońskim (przed nim tę funkcję sprawował mjr Zygmunt Wrześniowski, a po nim mjr Edward Baranowicz). 1 kwietnia 1932 przeniesiony został w stan spoczynku.

W okresie dwudziestolecia międzywojennego udzielał się społecznie m.in. w LOPP, PCK oraz Towarzystwie Przyjaciół Strzelca w Bielsku.

Od schyłku 1939 działał w ZWZ we Lwowie. W kwietniu 1940 mianowany komendantem Obszaru Nr 3 we Lwowie, p.o. dowódcy lwowskiego ZWZ (ZWZ-1). Dwa (lub więcej) razy był zatrzymywany przez NKWD i trzymany w więzieniu, a następnie wypuszczany, co było standardową metodą kontaktu NKWD z agentemW dokumentach sprawy karnej przeciwko E. Macielińskiemu wskazano, że był aresztowany przez NKWD co najmniej czterokrotnie i następnie wypuszczany, Archiwum Akt Nowych w Warszawie, AAN Armia Krajowa 203/IX-2, k. 3-4, akt oskarżenia przeciwko S. Pstrokońskiemu i E. Macielińskiemu; Bartłomiej Szyprowski, Sprawa karna ppłk Emila Macielińskiego przed Sądem Kapturowym KG ZWZ (cz. 2), Wojskowy Przegląd Prawniczy z 2014 r, Nr 1, s. 5–28.. Podejrzewany był, że wydał NKWD szereg działaczy ZWZ, m.in. Komendanta ZWZ okupacji sowieckiej gen. Leopolda Okulickiego, Karolinę Lanckorońską i księdza Włodzimierza Cieńskiego.

Po ataku Niemiec na ZSRR i okupacji Lwowa przez Wehrmacht, 11 września 1941 prokurator Sądu Kapturowego przy Komendzie Głównej ZWZ w Warszawie kpt. Lucjan Milewski ps. Baczyński skierował przeciwko niemu akt oskarżenia do sądu, w którym zarzucił mu, że od stycznia 1940 do czerwca 1941 współpracował z władzami sowieckimi ujawniając informacje o stanie ZWZ oraz ujawniając nazwiska członków organizacji przez to spowodował m.in. aresztowania ppłk. dypl. Stanisława Pstrokońskiego ps.„ Łoziński”, kpt. Romana Kędzierskiego ps. „Sosna”, szefa wywiadu ZWZ-1 i Włodzimierza Kordeckiego ps. „Marcyniuk” - kuriera Komendy Głównej ZWZ tj. popełnienie czynu z art. 12 par. 2 rozporządzenia prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 24.10.1934 o niektórych przestępstwach przeciwko bezpieczeństwu państwa (Dz. U. R. P. z 1934 r., Nr 94, poz. 851). Sprawa karna E. Macielińskiego została zarejestrowana za nr K I 2/41. Po przeprowadzeniu rozprawy Sąd Kapturowy przy Komendzie Głównej ZWZ w Warszawie, w składzie płk Konrad Zieliński ps. „Karola”, „Andrzej” (NN) i por. Wacław Osiński ps. „Kos”, wyrokiem z dnia 26 września 1941 uznał E. Macielińskiego za winnego zarzucanego czynu i skazał go na karę śmierci. Wyrok, po zatwierdzeniu 25 października 1941 przez komendanta głównego ZWZ Stefana Grota-Roweckiego, wykonał w dniu 17 grudnia 1941 Warszawie ppor. Leszek Kowalewski ps. „Twardy” z komórki 993/W tj. oddziału likwidacyjnego Wydziału Bezpieczeństwa i Kontrwywiadu Komendy Głównej ZWZJerzy Węgierski, Lwów pod okupacją sowiecką 1939–1941, Warszawa 1991, Editions Spotkania, , s.304–315.. Rozkazem oficerskim nr 56 z dnia 18 grudnia 1941 r. gen. Stefan Rowecki ps. „Grot” wskazał, że ppłk E. Macieliński popełnił zdradę Polski i akcję wojskowo-niepodległościową przechodząc na służbę wroga, za co skazano go na karę śmierciAAN Armia Krajowa 203/I-16, k. 357, rozkaz oficerski nr 56.

Jerzy Węgierski twierdził, że w sprawie Emila Macielińskiego doszło do pomyłki sądowej. Wojskowy Sąd Specjalny orzekając karę śmierci miał oprzeć się na fałszywych dowodach dostarczonych przez kpt. Edwarda Metzgera i por. Edwarda GolęDokumenty przedstawione przez E. Golę i E. Metzgera nie stanowiły podstawy wydanego wyroku na E. Macielińskiego, , agentów NKWD, zdemaskowanych i skazanych na śmierć wyrokami Wojskowego Sądu Specjalnego ZWZ, zatwierdzonych przez Komendanta ZWZ Stefana Grota-Roweckiego 20 listopada 1941Wyroki wykonano na początku grudnia 1941, a także na meldunkach składanych przez mjr. Aleksandra Klotza, który miał żywić osobistą niechęć do Emila MacielińskiegoGrzegorz Mazur twierdzi, że jest to opinia nieuzasadniona. Grzegorz Mazur, Pułkownik Aleksander Klotz - jego życie i wspomnienia [w:] Aleksander Klotz, Zapiski konspiratora 1939–1945, opracowanie, wstęp i przypisy Grzegorz Mazur, wydawca Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego i Księgarnia Akademicka, Kraków 2001.. Jerzy Węgierski zarzucał Macielińskiemu skrajną nieudolność, ale nie zdradęNieudolność i brak inteligencji Macielińskiego podkreślał w swoim sprawozdaniu półrocznym nr 37 z dn. 21.XI.1941 gen. Rowecki: Armia Krajowa w dokumentach 1939-1945, Ossolineum, 1990, t. I, s. 346. W sprzeczności z tą teorią jest treść meldunku pułkownika Leopolda OkulickiegoLeopold Okulicki, Meldunek z Moskwy o sprawach obszaru Lwów - o zdradzie na rzecz NKWD ppłk. Macielińskiego i innych - o własnym aresztowaniu, Armia Krajowa w dokumentach 1939–1945, t. II, czerwiec 1941–kwiecień 1943, Ossolineum, 1990, s. 62–67., który otwarcie pisze o Macielińskim jako o agencie NKWDLeopold Okulicki, Meldunek z Moskwy ..., op. cit., s. 66, a także wspomnienia Karoliny Lanckorońskiej„Może mniej ciężkie byłoby to przejście, gdybym wówczas wiedziała, że nie dla pochodzenia jestem poszukiwana, tylko z powodu wsypy w ZWZ, bo nas zdradził „Kornel”, wysoki major, do którego czułam wstręt, i że dziś, gdy piszę, z całej tej naszej paczki lwowskiej żyje tylko ksiądz Cieński, pan Jan Jaworski i ja!” Karolina Lanckorońska: Wspomnienia wojenne. Wyd. Znak, 2002, , s. 58, por również s. 39. i Aleksandra KlotzaAleksander Klotz, Zapiski konspiratora 1939–1945, opracowanie, wstęp i przypisy Grzegorz Mazur, wydawca Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego i Księgarnia Akademicka, Kraków 2001 s. 61–68, 77–78, 212–216 i passim. i raport ppłk. dypl. Stanisława Pstrokońskiego ps.„ Lubicz” sporządzony w 1941 po uwolnieniu z więzienia sowieckiegoGrzegorz Mazur, Pułkownik Aleksander Klotz - jego życie i wspomnienia [w:] Aleksander Klotz, Zapiski konspiratora 1939–1945, opracowanie, wstęp i przypisy Grzegorz Mazur, wydawca Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego i Księgarnia Akademicka, Kraków 2001, s.21..

Był żonaty i miał syna Zbigniewa Emila (ur. 18 listopada 1918) oraz córkę Wandę Kornelię (ur. 15 września 1924).

Awanse major – 1 grudnia 1924 ze starszeństwem z dniem 15 sierpnia 1924 i 36 lokatą w korpusie oficerów kawalerii

Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 4035 (30 czerwca 1921)Dekret Wodza Naczelnego L. 3104 z 30 czerwca 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 29, poz. 1177) „za przeprowadzenie w dniu 3 sierpnia 1920 r. pod wsią Barań szarży 4 szwadronu 17 p.uł.” Złoty Krzyż Zasługi (17 marca 1930) „za zasługi na polu organizacji i wyszkolenia wojska”. Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Odznaka Pamiątkowa Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych (12 maja 1936)

Przypisy

Bibliografia

Rocznik Oficerski 1924, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Oddział V Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Warszawa 1924, s. 571, 600. Rocznik Oficerski 1928, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Warszawa 1928, s. 307, 341. Rocznik Oficerów Kawalerii 1930, Główna Drukarnia Wojskowa, Warszawa 1930, s. 72. Aleksander Klotz, Zapiski konspiratora 1939–1945, opracowanie, wstęp i przypisy Grzegorz Mazur, wydawca Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego i Księgarnia Akademicka, Kraków 2001. Grzegorz Mazur, Jerzy Skwara, Jerzy Węgierski, Kronika 2350 dni wojny i okupacji Lwowa 1 IX 1939–5 II 1946, Katowice 2007, Wyd. Unia Katowice, . Jerzy Węgierski, W sprawie podpułkowników Emila Macielińskiego, Stanisława Mrozka i Jana Sokołowskiego, Wojskowy Przegląd Historyczny, Warszawa 1993, nr 2 (144), s. 230–239. Jerzy Węgierski, Lwów pod okupacją sowiecką 1939–1941, Warszawa 1991, Editions Spotkania, . Karolina Lanckorońska: Wspomnienia wojenne. Wyd. Znak, 2002, .

Kategoria:Członkowie Polskich Drużyn Strzeleckich Kategoria:Kwatermistrzowie 18 Pułku Ułanów Pomorskich Kategoria:Ludzie urodzeni w Stryju Kategoria:Ludzie związani z Gródkiem Kategoria:Majorowie kawalerii II Rzeczypospolitej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni Odznaką Pamiątkową Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Oficerowie 16 Pułku Ułanów Wielkopolskich Kategoria:Oficerowie 17 Pułku Ułanów Wielkopolskich Kategoria:Polscy żołnierze podziemia Kategoria:Straceni przez Polskie Państwo Podziemne Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1892 Kategoria:Zmarli w 1941 Kategoria:Żołnierze Okręgu Lwów Armii Krajowej