Teresa Tomsia (ur. 20 grudnia 1951 w Wołowie) – polska poetka, eseistka, animatorka kultury, autorka tekstów pieśni i scenariuszy, za twórczość literacką uhonorowana Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego - Lista laureatów Medalu Zasłużony Kulturze Gloria Artis.
Życiorys Pochodzi z rodziny ziemiańskiej, wywodzącej się z Kresów Wschodnich. Ojciec, Michał Chałupka, urodził się w majątku Złotniki w woj. tarnopolskim; matka, Zofia zd. Gołacka, w Słonimiu w woj. nowogródzkim. W 1955 r. przeniosła się wraz rodzicami do Świdwina na Pomorzu Zachodnim, gdzie uczęszczała do szkoły podstawowej i średniej. W 1975 r. ukończyła studia polonistyczne na UAM, broniąc pracę magisterską Propozycje estetyczne twórczości poetyckiej i dramatycznej Andrzeja Bursy, napisaną pod kierunkiem prof. Edwarda Balcerzana. Po studiach wróciła do Świdwina, gdzie pracowała jako nauczycielka języka polskiego. Następnie, po ukończeniu studium reżyserskiego, podjęła pracę instruktora teatralnego w Świdwińskim Ośrodku Kultury. Prowadziła tu kabaret “Ostryga” i teatrzyk poezji “Votum”. W 1980 r. została wiceprzewodniczącą komisji zakładowej NSZZ „Solidarność”. W połowie 1981 roku przeniosła się do Poznania, gdzie pracowała w Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej, następnie jako konsultantka literacka w kabarecie „Tey” Od 1987 r. ponownie jako nauczycielka języka polskiego w szkołach podstawowych i średnich. Założyła rodzinę, jej mężem jest Eugeniusz Tomsia (Toman), pilot, dziennikarz, redaktor książek literackich, autor autobiograficznej prozy o dęblińskiej Szkole Orląt Podniebni żołnierze.
Publikowała w pismach literackich: „Czas Kultury”, „W drodze”, paryska „Kultura”, „Arkusz”, „Zeszyty Literackie”, „Topos”, „Gazeta Malarzy i Poetów”, „Tygiel Kultury”, „Wyspa”, „Akcent”, „Panorama wielkopolskiej kultury”, „Arttak”, „Fraza”, w albumach: Jocz. In memoriam, (Paryż 2013) i Homo homini res sacra wydanym na 40-lecie paryskiego Centrum Dialogu (2016). Jej książki poetyckie ukazały się w tłumaczeniu na j. niemiecki: Konik z Polski – Ein Pferdchen aus Polen (1992); Wieczna rzeka – Der ewige Fluss (1996) oraz na j. niemiecki i francuski Schöner – Piękniejsze – C'est plus beau (2000). Wydała prozę dokumentalizowaną o deportacjach z ziemi nowogródzkiej Dom utracony, dom ocalony (2009) o zsyłce rodziny matki na Syberię. W szkicach literackich wydanych w WBPiCAK w Poznaniu: Z szarego notatnika (2015); Niedosyt poznawania (2018) odwołuje się do mistrzów poezji refleksyjnej, interesuje ją również „przepis na wiersz” poetów młodszego pokolenia.
Portrety Teresy Tomsi narysowali znani artyści, m.in. Franciszek Starowieyski i Paweł Jocz – rzeźbiarz i grafik osiadły we Francji, a jej postać wyrzeźbił Michał Milberger w paryskiej pracowni przy rue Borromée jako swoją ostatnią kreację w październiku 1997 roku („Figurka”). Tomiki wierszy z ostatnich lat wydane w serii Biblioteki „Toposu”: Gdyby to było proste (2015); Kobieta w kaplicy (2016) – nominowany do Nagrody im. ks. J. Twardowskiego – poruszają wątek tożsamości i kresowego rodowodu. Autorka wielokrotnie brała udział w pracach jury ogólnopolskich konkursów poetyckich, m.in. „O ludzką twarz człowieka” (Krośnice 1999, 2005, 2006), „Bliżej Nieskończonego” (Poznań 2006, 2007), w kapitule Nagrody Artystycznej im. ks. Józefa Sadzika (Paryż 2000-2008), w jury Nagrody Poetyckiej im. Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego „Orfeusz” (Pranie 2018) i Ogólnopolskiego Konkursu Poetyckiego im. Michała Kajki (Ogródek 2019). Należy do Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. thumb|Teresa Tomsia i Michał Milberger – Pracownia przy rue Borromée, Paryż 1997, fot. Marek Wittbrot
Poezja Czarne wino, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1981, Białe tango, Czytelnik, Warszawa 1987, (egzemplarz przechowywany w Bibliotece Narodowej w Warszawie pochodzi z kolekcji Archiwum Czesława Miłosza)Egzemplarz książki Teresy Tomsi w zbiorach Biblioteki Narodowej z kolekcji Archiwum Czesława Miłosza, Teraz żyj, Poznań 1991, Konik z Polski – Ein Pferdchen aus Polen – wiersze dla dzieci, Omega, Poznań 1992, Wieczna rzeka – Der ewige Fluss, w przekładzie Dorothei Müller-Ott, posłowie prof. Ryszard K. Przybylski, Wydawnictwo W drodze, Poznań 1996, (egzemplarz przechowywany w Bibliotece Narodowej w Warszawie pochodzi z kolekcji Archiwum Czesława Miłosza)Z Archiwum Czesława Miłosza, Przed pamięcią, przedmowa Marek Wittbrot, Ars Nova, Poznań 2000, Piękniejsze – Schöner – C’est plus beau, przekład: Krzysztof A. Jeżewski, Claude-Henry du Bord, Dorothea Müller-Ott , Verlag Im Wald, Rimbach 2000), Perswazje, piosenki literackie i kabaretowe, Rhytmos, Poznań 2002, Skażona biel, z rysunkami prof. Piotra Szurka, posłowie Adriana Szymańska, seria poetycko-plastyczna SPP, Poznań 2004, Wątpiąc, idę, wybór wierszy z lat 1979-2005, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2005, Kamyki. Elegie i krótkie żale, Wydawnictwo WBPiCAK, Poznań 2011, Co było, co jest, Wydawnictwo Biblioteka Telgte, Poznań 2013, Gdyby to było proste, Biblioteka „Toposu”, T. 109, Sopot 2015, Kobieta w kaplicy, Biblioteka „Toposu”, T. 132, Sopot 2016, W cieniu przelotnego trwania, WBPiCAK, Poznań 2021, Liryki przedostatnie, Flos Carmeli, Poznań 2022, W znikającym ogrodzie, Flos Carmeli, Poznań 2023, (ilustracje: Paweł Jocz), Chłodne strugi, Galeria Autorska Bydgoszcz 2025, (linoryty: Jacek Soliński), W jasności otwartego zdania, Fundacja SUSEIA, Kraków 2026, ISBN 978-83-970521-3-0
Proza dokumentalizowana Dom utracony, dom ocalony, posłowie prof. Joanna Grądziel-Wójcik, Wyd. Poznańskie 2009, Cztery Chryzantemy z Nowego Tomyśla, „Przegląd Nowotomyski”, 4/2010 Świdwin przypomniany, Rhytmos, Poznań 2018,
Eseje i szkice Rzeczywiste i wyobrażone – szkice, portrety, spotkania, Biblioteka Mistrzów Krytyki Literackiej, Oficyna Wydawnicza Łośgraf, Warszawa 2013, Z szarego notatnika, WBPiCAK, Poznań 2015, Niedosyt poznawania, WBPiCAK, Poznań 2018,
Opracowania Zbigniew Krupowies, Zanim zaczniesz mówić, KTSK, Koszalin 1992 Ballada o poetach, śpiewnik z nutami Klubu Piosenki Literackiej „Szary Orfeusz”, Księgarnia Św. Wojciecha, Poznań 2001 Henryk Smuczek, Nalewki na latach, Rhytmos, Poznań 2014,
Publikacje wierszy w wydaniach zbiorowych Stuttgarter Schriftstellerhaus. Almanach 1983-2003, Stuttgart 2003 Kaléidoscope, poesie et prose, Expression Culturelle Éditeur, Cognac, Novembre 2003 Ślady świętości, Jan Paweł II w Poznaniu i Wielkopolsce, Kronika Miasta Poznania 2005 Liberté Politique, Hommages à Jean-Paul II, juillet 2005 Kacka-dzìvačka : pol'skaâ paèzìâ dzecâm: vybranyâ staronki z paètaŭ XIX - pačatku XXI st. Kaczka-dziwaczka, (wybór najpiękniejszej literatury polskiej dla dzieci, m.in.: Jan Brzechwa Bolesław Leśmian, Władysław Bełza, Maria Konopnicka, Ludwik Jerzy Kern, Joanna Kulmowa, Kornel Makuszyński, Julian Tuwim, Wanda Chotomska, Józef Czechowicz, Ewa Szelburg-Zarembina i in.)Antologia poezji polskiej dla dzieci - katalog Biblioteki Narodowej, Mińsk 2006, Ojciec Honoriusz (1935-1983), BONAMI, Poznań 2008 Wykonano w Polsce, wiek XX, wybrał i przełożył na j. rosyjski Andrej Bazylewski, Wahazar, Moskwa 2009 Poznań poetów (1989-2010), WBPiCAK, Poznań 2011 Ten który był trudem światła (Hommage des poètes à Jean-Paul II), Polska Misja Katolicka we Francji 2014 Modlitewnik poetycki pod red. ks. prof. Jana Sochonia, Fronda, Warszawa 2017 Teksty pieśni i piosenek w śpiewniku Wielkopolska w naszych sercach, AKO, Poznań 2018 150 poems from Poland, (przekład: Charles S. Kraszewski), Waterloo Arouca Press 2025, (oprawa miękka), (oprawa twarda)
Nagrody Za pracę twórczą oraz upowszechnianie polskiej poezji, pieśni i piosenki poetyckiej: Tytuł "Zasłużony dla Miasta Świdwina", 1996 Wyróżnienie Marszałka Wielkopolski, 2001 Medal MKiDN Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (brąz), 2007 Nagroda Marszałka Województwa Wielkopolskiego w dziedzinie kultury, 2011 Medal im. Witolda Celichowskiego nadany przez Wojewodę Wielkopolski, 2015 Nagroda Literacka Hefajstos - za konsekwentne kształtowanie krajobrazu polskiej poezji refleksyjnej, 2025Dagmara Kacperowska, Teresa Tomsia i Robert Gonera uhonorowani Nagrodą Literacką Hefajstos Nagroda Literacka Czterech Kolumn 2026Teresa Tomsia Laureatką Nagrody Literackiej Czterech Kolumn 2026 w: Kuźnia Literacka - za całokształt twórczościUroczystość wręczenia Nagrody Literackiej Czterech Kolumn Teresie Tomsi za całokształt twórczości
Notki encyklopedyczne Sylwetka z grafiką w: Wielkopolski alfabet pisarek, WBPiCAK, Poznań 2012 Sylwetka autorska w: Poznański Przewodnik Literacki (Media Rodzina, Poznań 2013)
Rozmowy z autorką Marek Wittbrot: Poszukując miary (Recogito, 2006/42) N. Wójciak, J. Czerniuk: Co jest najtrudniejsze... (Recogito, 2007/47)
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Absolwenci Wydziału Filologii Polskiej i Klasycznej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Kategoria:Członkowie Stowarzyszenia Pisarzy Polskich Kategoria:Odznaczeni Brązowym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Kategoria:Ludzie urodzeni w Wołowie Kategoria:Polscy eseiści XXI wieku Kategoria:Polscy poeci XX wieku Kategoria:Polscy poeci XXI wieku Kategoria:Polscy scenarzyści Kategoria:Polscy tekściarze Kategoria:Urodzeni w 1951