Bazylika kolegiacka św. Andrzeja Apostoła w Olkuszu – kościół halowy w Olkuszu, wybudowany w pierwszej połowie XIV wieku w stylu gotyckim.

Historia Farę miejską na miejscu wcześniejszego kościoła zbudowano w pierwszej połowie XIV wieku dzięki fundacji króla Kazimierza WielkiegoAndrzej Grzybkowski, Gotycka architektura murowana w Polsce, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2014, s.104, . Świątyni nadano formę hali z pięcioma przęsłami, trzema nawami i wydłużonym prezbiterium z płaskim zamknięciem. Ze współczesnych sobie realizacji architektonicznych kościół w Olkuszu przypomina oba kościoły w Lewoczy na Spiszu. Nie jest wykluczone, że prezbiterium powstało już w XIII wieku, co sugeruje skrzywienie jego osi wobec halowego korpusuBogusław Krasnowolski, Leksykon zabytków architektury Małopolski, Wydawnictwo Arkady, Warszawa 2013, s.224, .

W XV wieku do południowej ściany dobudowano kaplicę św. Anny. Także w XV wieku dobudowano zakrystię i skarbiec od północy. W 1612 roku zbudowano od południa kruchtę (przedsionek), a w 1620 roku zbudowano manierystyczną kaplicę Amendziańską (Loretańską) fundacji zamożnego górnika Stanisława Amendy. W XVIII wieku obok kościoła zbudowano kaplicę świętego Jana Kantego. W 1864 roku spłonęły dzwonnica i częściowo kościół. W latach 1903–1913 zbudowano dzwonnicę w stylu neogotyckim wg projektu architekta Sławomira Odrzywolskiego.

Siedziba Olkuskiej Kapituły Kolegiackiej od 2001 r. Od roku 2002 świątynia nosi tytuł bazyliki mniejszej.

Wnętrze

Ołtarz gotycki z 1485 roku zwany Poliptykiem Olkuskim - znajduje się w nawie północnej. Poliptyk składa się z pięciu części: na czterech skrzydłach namalowano szesnaście obrazów ze scenami z życia Marii i Chrystusa, a w części środkowej umieszczono rzeźbę Madonny z Dzieciątkiem z ok. 1480 r. Poliptyk namalowali krakowscy malarze Jan Wielki i Stanisław Stary. Ołtarz główny w stylu renesansowym Ambona z 1639 roku Malowidła ścienne z XIV wieku Renesansowe organy autorstwa Hansa Hummla z lat 1611–1624. Są to jedne z najstarszych w Europie organów zachowane w stopniu bliskim oryginalnemu. Stalle manierystyczne z XVI wieku Chrzcielnica ołowiana z XVI wieku Krzyż Gwarków z XVII wieku, dar olkuskich górników Relikwiarz patrona świątyni, Andrzeja Apostoła. W górnej części ołtarza św. Jana Kantego znajduje się gloria – chmury z promieniami i aniołkami oraz tetragramem w pisowni masoreckiej.

Festiwale Odbywają się tu w październiku koncerty w ramach Międzynarodowych Olkuskich Dni Muzyki Organowej i Kameralnej, a także w lipcu Letni Festiwal Organowy.

Galeria

Przypisy

Bibliografia Bazylika św. Andrzeja Apostoła w Olkuszu – oficjalna strona

Kategoria:Architektura I Rzeczypospolitej (województwo krakowskie) Kategoria:Bazyliki w Polsce Kategoria:Chrześcijaństwo w Olkuszu Kategoria:Kolegiaty w Polsce Kategoria:Kościoły w diecezji sosnowieckiej Kategoria:Obiekty sakralne w Olkuszu Kategoria:Świątynie pod wezwaniem św. Andrzeja Apostoła Kategoria:Zabytkowe kościoły w powiecie olkuskim Kategoria:Zabytki nieruchome w Olkuszu