Bitwa pod Granowem – bitwa stoczona 3 sierpnia 1627 na Pomorzu Nadodrzańskim pomiędzy wojskami duńskimi i cesarskimi siłami Habsburgów w trakcie działań wojny trzydziestoletniej. Geneza konfliktu mały|240px|upright=1.3|left|Mapa działań wojny trzydziestoletniej Święte Cesarstwo Rzymskie w XVII wieku stanowiło zbiór kilkuset księstw, hrabstw, biskupstw i miast. Było także zróżnicowane pod względem religijnym oraz etnicznym. W Królestwie Czeskim, Saksonii, na Śląsku i księstwach północnych dominowały wyznania protestanckie, zaś Bawaria, Austria i liczne inne (zwłaszcza południowe) księstwa były katolickie. Księstwa protestanckie zrzeszone były w Unii Ewangelickiej, którą kierował elektor-hrabia Palatynatu, a państwa katolickie stworzyły w 1609 roku Ligę Katolicką, pod przewodnictwem Maksymiliana I, księcia Bawarii.
23 maja 1618 doszło do sporu i ostrego konfliktu w zamku królewskim na Hradczanach, który następnie rozprzestrzenił się na całą Rzeszę i stał się wojną między Unią Protestancką a Ligą Katolicką. W dniu 23 maja 1618 rozpoczął się europejski konflikt pomiędzy państwami protestanckimi Świętego Cesarstwa Rzymskiego (I Rzeszy), które wspierane były przez inne państwa europejskie (takie jak Szwecja, Dania, Republika Zjednoczonych Prowincji, Francja), a katolicką dynastią Habsburgów i trwał do 24 października 1648. Katolicyzm reprezentowały państwa podległe Habsburgom (Austria i Hiszpania), niektóre księstwa I Rzeszy (m.in. Bawaria, niemieckie księstwa biskupie, m.in.: arcybiskupstwo Kolonii, arcybiskupstwo Moguncji oraz arcybiskupstwo Trewiru).
Katolikom swojego wsparcia oficjalnie nie udzieliła Rzeczpospolita Obojga Narodów, jednak polskie oddziały lisowczyków (8–10 tys. żołnierzy) uczestniczyły w konflikcie, za zgodą króla Zygmunta III WazyMała Encyklopedia Wojskowa. R-Ż. Warszawa 1971, s. 346.. Po stronie protestanckich państw Rzeszy (m.in. Czech – w tym Śląska, Palatynatu, Brandenburgii, Saksonii, księstw meklemburskich) stanęła Dania, Siedmiogród, Szwecja i katolicka Francja. W latach 1625–1629 uczestniczyła w wojnie protestancka Dania, która wystawiła 20-tysięczną armię, sprzyjała jej katolicka Francja. Wojska protestanckie dowodzone przez Mansfelda, zostały rozbite w 1626 przez Wallensteina w bitwie pod Dessau.
Główne siły duńskie Chrystiana IV przegrały kolejne starcie w bitwie pod Lutter am Barenberge z wojskami Johana Tilly’ego. Niedługo po tych wydarzeniach zmarł Mansfeld. Sytuację Duńczyków skomplikowało zaangażowanie protestanckiej Szwecji w wojnę z Polską oraz brak interwencji Francji. 22 maja 1629 podpisano pokój w Lubece, na mocy którego Danii przywrócono utracone terytoria pod warunkiem nieingerowania w sprawy państw Rzeszy. 12 maja 1629 król duński Chrystian IV został zmuszony do podpisania pokoju w Lubece i zaprzestania działań zbrojnych.
Tło historyczne przed potyczką Działania poprzedzające Dowodzone przez pułkownika G. Pechmanna von Schönau wojska cesarskie podjęły w 1627 działania przeciwko tzw. armii weimarskiej – jednej z dwóch armii duńskich, stacjonującej na Morawach i Śląsku, która zamierzała przebijać się na północ. Wskutek naporu wojsk cesarskich Duńczycy zostali przyparci do granic Rzeczypospolitej: ich główne siły przeszły polską granicę na wysokości Byczyny, a następnie podążyły wzdłuż lewego brzegu Prosny i granicy po stronie polskiej, co miało doprowadzić do pozbycia się pogoni.
W połowie lipca regiment weimarski zniszczył pod Odolanowem formowany w Rzeczypospolitej pułk księcia holsztyńskiego, przeznaczony do wsparcia wojsk cesarskich. Podczas marszu przez Wielkopolskę, mimo prób powstrzymania przez pospolite ruszenie, Duńczycy dotarli do pogranicza Rzeczypospolitej z Nową Marchią. Niewielkie siły elektora brandenburskiego ograniczyły się w obronie do spalenia mostów w Skwierzynie i Drezdenku, co na dłużej nie mogło powstrzymać marszu żołnierzy weimarskich. Protestanci przeprawili się przez Drawę, zajmując polskie zamki w Wieleniu i Człopie. Główną ich kwaterą stała się wieś Granowo na obszarze Nowej Marchii. Tymczasem 17 lipca wkroczyły tam, po szybkim marszu wzdłuż granic Rzeczypospolitej, cesarskie wojska Pechmanna von Schönau, zajmując Gorzów Wielkopolski oraz Strzelce Krajeńskie.
Przebieg granicy marchijsko-polskiej w okolicy Granowa, Barnimia i Drawna Na podstawie źródeł z wieku XV i późniejszych granica odcinka wschodniego Nowej Marchii przebiegała południowo-zachodnim krańcem wsi Łowicz, dalej północną granicą wsi Korytnica, która zaliczała się do nowomarchijskiego powiatu choszczeńskiego, a po drugiej stronie granicy była położona wieś Sadowo. Dalej granica państwowa przebiegała północnym krańcem pól wsi Płociczno, która należała do Marchii i stąd granica państwowa dochodziła do strugi Modrzanek, która wpływa do Stawu Młyńskiego, noszącego też nazwę Lubicz, a stąd na wschód od wsi Krępa, na południe do jeziora Płociczno i do rzeczki Płocicznej, której cały dolny bieg, stanowił granicę państwową od średniowiecza. Dalej korytem Płocicznej na południe. Następnie wzdłuż koryta tej rzeczki, przepływającej przez duże jezioro Ostrowite, dochodziła do Drawy. Dopiero od rejonu Głuska rzeka Drawa była granicą państwową i tutaj był wbity w dno rzeki żelazny pal graniczny. Dalej granica biegła już korytem Drawy, do ujścia do Noteci, gdzie tkwił podobny pal w wodzie. Udział Polaków Kilka chorągwi polskich lisowczyków przeszło przez Santok na polską stronę, gdzie stacjonowały resztki formacji duńskich i śląskich. Stoczyli tam trzy potyczki, zdobywając zamki w Wieleniu i Człopie, a potem starli się z nieprzyjacielem nad Drawą, pod miejscowością Barnimie. W tej sytuacji Duńczycy armii weimarskiej podjęli odwrót w kierunku Dobiegniewa, gdzie dotarła do nich wiadomość o znajdującym się w Granowie obozie oddziałów duńskich.
Bitwa Organizacja, taktyka, formacje, uzbrojenie W potyczce pod Granowem starły się oddziały posiadające na stanie uzbrojenie typu zachodnioeuropejskiego. W armii cesarskiej, pojawiły się siły uzbrojone w stylu wschodnio - i południowoeuropejskim, reprezentowane przez oddziały Polaków i Chorwatów z regimentu Isolana. Jednostką taktyczną w bitwie pod Granowem w kawalerii i piechocie była kompania nazywana też chorągwią, rotą albo kornetem (60-100 ludzi). Kompania piechoty żołnierzy Mitzlaffa wynosiła od 70-120, a cesarskich od 150-300 żołnierzy. Organizacja regimentu konnego czy pieszego składał się z dziesięciu kompanii. Czasami niektóre z regimentów składały się z dwóch, trzech lub czterech kompanii. Półregimenty posiadały pięć kompanii. Regiment kawalerii liczył przeważnie 1000 jeźdźców, a w sztabie było 40 kawalerzystów. Żołnierze Mitzlaffa i wojsk cesarskich stanowili piechotę uzbrojoną w piki i muszkiety wraz z kawalerią. Formację wojsk duńskich i cesarskich stanowili arkebuzerzy, rajtaria, lekka kawaleria, dragoni, piechota, artyleria. Na czele danego regimentu stali oficerowie posiadający oznakę swego zwierzchnictwa w postaci partyzany lub halabardy, obok w szyku ustawiali się werbliści i fleciści.
Uczestnicy bitwy pod Granowem Strona cesarska W składzie armii cesarskiej w bitwie pod Granowem wchodziły wojska: Walonowie, Hiszpanie, Włosi, Szkoci, Polacy, Chorwaci, Albańczycy i inni. Służyli tutaj przedstawiciele wszystkich krajów monarchii habsburskiej i podległych władzy cesarskiej. Byli także Austriacy, Niemcy, w tym Brandenburczycy i Pomorzanie, Węgrzy i nadesłanych przez króla Zygmunta III Wazę - Polacy (chorągwie lisowczyków). Oddziałami cesarskimi w bitwie dowodził pułkownik Gabriel von Pechmann.
Korpus Gabriela Pechmanna von Schönau:
Herb/Nazwa Dowódcy Miejsce Ilość wojska Uzbrojenie Rodzaj formacji Narodowość Herb100px Chorągiew wojsk cesarskich pod dowództwem - płk Gabriela Pechmanna von Schönau
↘ 1. Daniel von Hebron
2. Johann von Merode
3. Johann Hans Ernest von Scherffenberg
4. Hans Ulryk von Schaffgotsch
5. hrabia Jakub Strozzi di Firenze
6. baron Betino Ricardia de la Trappola
7. Johann Peter Coronina
8. Hector Lodowico IsolanoGranowo• 1000 (10 k.n.a)Kompania niemieckich arkebuzerów.
1. 2000
(20 k. (10 k.n.a.) + 10 k.d.Kompania dragonów.)
2. 1000
(10 k.w.r.)Kompania walońskich rajtarów.
3. 1000
(10 k.c.a.)Kompania czeskich arkebuzerów.
4. 500
(5k.a.)Kompania arkebuzerów.
5. 1000 (10k.a.)
6. 800 (8k.a.)
7. 500 (5k.a.)
8. 800
(4 k. Chorwatów, 4 k. Polaków)• szabla• lekki miecz• krótka broń palna• muszkiet• rusznica• arkebuz• pika• rapier• sztylet• halabarda• łuk refleksyjny• pika• rohatyna• pistolet• bandolet• nadziak• czekan• koncerz 1. Arkebuzerzy • Niemcy (5,400)• Czesi (1000)• Włosi (800)
2. Rajtaria • Walonia (1000)
3. Lekka kawaleria• Chorwacy (600)• Polacy (200?)• inna kawaleria (brak danych)
4. Dragoni • Niemcy (1000)
5. Piechota• (brak danych)
6. Artyleria• (brak danych)1. Niemcy ↘ • Austriacy • Pomorzanie • Ślązacy (4929)
2. Walonowie (1000)
3. Włosi (800)
4. Czesi (800)
5. Chorwaci (600)
6. Polacy (200)
7. Branderburczycy (?)
8. Szkoci (?)
9. Hiszpanie (?) 1. 25px
25px
25px
2.25px
3.25px
4.25px
5.25px
6.25px
7.25px
8.25px
9.25px
Strona duńska W bitwie pod Granowem walczyli żołnierze różnych narodowości. Do armii Mansfelda i weimarskiego księcia Jana Ernesta, a po ich śmierci komisarza wojennego Joachima von Mitzlaffa, werbowano żołnierzy o wielu narodowościach, byli to: Niemcy, Francuzi, Szwajcarzy, Włosi, Czesi (regiment czeskich emigrantów politycznych, liczących 500 żołnierzy z dowódcą pułkownikiem Bubną), Morawianie, Holendrzy (regiment holenderski pułkownika Farenze), Anglicy, Szkoci oraz Niemcy z różnych krajów Rzeszy, a najwięcej z Weimaru, Saksonii, Turyngii, Brandenburgii, Holsztynu, Palatynatu, Śląska i z Pomorza. Byli też i Polacy jak szlachcic Zaborowski z Litwy.
Korpus Joachima von Mitzlaffa:
Herb/Nazwa Dowódcy Miejsce Ilość, rodzaj wojska Uzbrojenie Rodzaj formacji Narodowość Herb80px
Chorągiew wojsk króla Danii pod dowództwem - • komisarza wojennego Joachima von Mitzlaffa
↘
1. płk Wolf Henryk von Baudis vel Baudissin (r.)
2. płk Henryk Holck (r.)
3. płk Daniel von Herbon (r.)
4. płk Andreasa Kochcicki (r.)
5. płk Kaldenhof (r.)
6. płk Ercken (r.)
7. płk Daniel du Meny vel Dumeni (r.)
8. płk Balthazar Adrian von Flodorp (r.)
9. płk Kinsky (r.)
10. płk Jurgen von Rohr (r.)
11. płk Schlammersdorf (r.)
12. płk Bubna (r.)
13. mjr Kugkler (d.)
14. kpt Brönck (d.)
15. płk Rantzau (p.) Granowo100 (sztab)
↘
1.1000 (10 k.r.)
2. 1000 (10k.r.)
3. 600 (6k.r.)
4. 400 (4k.r.)
5. 200 (4k.r.)
6. 300 (3k.r.)
7. 120 (1k.r.)
8. 100 (1k.r.)
9. 80 (1k.r.)
10. 400 (4k.r.)
11. 200 (2k.r.)
12. 500 (5k.r.)
13.400 (4k.d.)
14. 200 (5k.d.)
15. 800 (5k.d.) • rapier, szabla• muszkiet• pistolet• rusznica• arkebuz, pika• rohatyna• bandolet• nadziak, czekan• koncerz• lekki miecz• krótka broń palna• sztylet, halabarda 1. Arkebuzerzy • (brak danych)
2.
Rajtaria • (4,900)
3.
Lekka kawaleria• (brak danych)
4.
Dragoni• (600)
5.
Piechota• (800)
6.
Artyleria• (5 dział) 1. Niemcy ↘ Weimarscy
Pomorzanie
Ślązacy
Brandeburczycy
inni ↘
(2200)
2. Duńczycy (2000)
3. Czesi (2020)
4. Szkoci (?)
5. Anglicy (?)
6. Polacy (?)
7. Francuzi (?)
8. Holendrzy (?) 1. 25px 1. 25px
1. 25px
1. 25px
2. 25px
3. 25px
4. 25px
5. 25px
6. 25px
7. 25px
8. 25px
Przebieg bitwy