thumb|Cosmos atrosanguineus Kosmos, onętek (Cosmos Cav.) – rodzaj roślin należący do rodziny astrowatych. Obejmuje 35 gatunków. Rośliny te występują w Ameryce Północnej i Południowej – od południowej części Stanów Zjednoczonych po północną Argentynę, przy czym większość gatunków rośnie w Meksyku. Rośliny te zostały szeroko rozprzestrzenione i rosną uprawiane i dziczejące na wszystkich kontynentach w strefie międzyzwrotnikowej i w obu strefach umiarkowanych. W Polsce znane są uprawiane i przejściowo dziczejące.
Do popularnych roślin ogrodowych należy kosmos pierzasty C. bipinnatus. Uprawiany jest też m.in. kosmos krwistoczerwony C. atrosanguineus o kwiatach koloru i o zapachu podobnym do czekolady, który w naturze wymarł w 1860 roku. Do częściej uprawianych należy także kosmos siarkowy C. sulphureus.
Morfologia Pokrój Rośliny jednoroczne, rzadziej byliny i półkrzewy osiągające do 2,5 m wysokości. Łodygi zwykle są prosto wzniesione, czasem podnoszące się, pojedyncze, rozgałęzione na całej długości lub tylko w górnej części. Zwykle słabo ulistnione. Liście Naprzeciwległe. Liście tylko lub głównie łodygowe, rzadko też odziomkowe. Zwykle nagie, rzadko słabiej lub silniej owłosione, czasem szorstkie. Blaszka na ogonku lub siedząca, pierzasto klapowana (pojedynczo, podwójnie lub potrójnie), rzadko całobrzega. Kwiaty Zebrane w koszyczki pojedyncze lub tworzące rozpierzchłe baldachogrona. Okrywy kulistawe do półkulistych, rzadko walcowate, o średnicy od 3 mm do 15 mm. Listki okrywy zwykle w dwóch rzędach i w liczbie 8, wolne, lancetowate, podobnej długości, na brzegu obłonione. Osadnik płaski lub lekko wypukły, z odpadającymi plewinkami. Brzeżne kwiaty języczkowe zwykle w liczbie 8, często podwojone u odmian uprawnych. Mają kolor od białego do purpurowego lub różowego, czasem żółty do czerwonopomarańczowego. Kwiaty rurkowate w centrum koszyczka występują w liczbie od 10 do 20, rzadziej większej (do ponad 80), obupłciowe, żółte lub pomarańczowe, z 5 trójkątnymi łatkami. Owoce Niełupki czterokanciaste do walcowatych, cienkie, rzadko oskrzydlone, gładkie lub szorstkie. Puch kielichowy w postaci 2–4 (rzadko do 8) ości pokrytych zadziorkami.
Systematyka Pozycja systematyczna Rodzaj z rodziny astrowatych Asteraceae, w obrębie której klasyfikowany jest do podrodziny Asteroideae i plemienia Coreopsideae. W niektórych ujęciach sugerowana jest celowość włączenia zaliczanych tu gatunków do szeroko ujmowanego rodzaju uczep Bidens.
thumb|Kosmos siarkowy Lista gatunków
Zastosowanie Niektóre gatunki są uprawiane jako rośliny ozdobne, w Polsce ze względu na klimat tylko jako rośliny jednoroczne. Uprawia się je przez wysiew nasion. Wyższe odmiany wymagają podczas kwitnienia podparcia.
Przypisy
Kategoria:Asteroideae