Malpigiowate (Malpighiaceae) – rodzina roślin z rzędu malpigiowców. Obejmuje ok. 75–77 rodzajów z ponad 1,3 tysiącami gatunków. Są to rośliny występujące w strefie tropikalnej i subtropikalnej, przy czym najbardziej zróżnicowane są na kontynentach amerykańskich. Do roślin mających duże znaczenie ekonomiczne należy Malpighia emarginata – kultygen uzyskany z gatunku malpigia granatolistna Malpighia glabra, którego owoce znane pod nazwą acerola, są spożywane w stanie świeżym, przerabiane na napoje, służą do aromatyzowania lodów i alkoholi. Podobnie stosowane są owoce gatunku Byrsonima crassifolia i wielu innych o owocach jagodowych, zwłaszcza z rodzaju Bunchosia. Niektóre gatunki zawierają substancje o właściwościach halucynogennych (np. Callaeum antifebrile i Banisteriopsis caapi, kory tego ostatniego używa się do wyrobu napoju ayahuasca). Liczne gatunki z tej rodziny uprawiane są w strefie międzyzwrotnikowej jako rośliny ozdobne.
Morfologia thumb|Acridocarpus natalitius thumb|Banisteriopsis nummifera Pokrój Drzewa, krzewy, byliny oraz pnącza, zarówno drewniejące jak i zielne. Na pędach występują włoski proste i charakterystyczne dla rodziny włoski dwudzielne, podobne do igły kompasu. Liście Naprzeciwległe, rzadziej skrętoległe lub w okółkach po trzy. U ich nasady znajdują się wolne lub zrośnięte przylistki. Blaszki liściowe pojedyncze, całobrzegie lub rzadziej klapowane lub ząbkowane. Na dolnej stronie blaszki i ogonku liściowym często występują gruczołki. Kwiaty Obupłciowe (u roślin z rodzaju Stigmaphyllon czasem też tylko pręcikowe – męskie), promieniste lub grzbieciste. Na szypule kwiatowej występuje para podkwiatków. Kwiaty zebrane są w wyrastające na końcach pędów lub w kątach liści złożone wiechy i grona z kilkukwiatowymi baldachogronami lub baldachami. Działki kielicha w liczbie 5 są wolne lub zrośnięte u nasady. Płatki korony w liczbie 5 mają zwykle paznokieć i brzeg zakończony rzęskami, frędzlami lub ząbkowany. Często górny płatek jest większy i inaczej zabarwiony od pozostałych. Pręciki występują najczęściej w liczbie 10, czasem pojedynczy pręcik bywa większy od pozostałych. Nitki pręcików zrastają się przynajmniej u nasady. Zalążnia jest górna (wpół dolna tylko u Barnebya), trójkomorowa i zwieńczona trzema szyjkami słupka, czasem zrośniętymi w pojedynczy słupek. Owoce Rozłupnie rozpadające się na trzy części, rzadziej skrzydlaki lub pestkowce.
Systematyka thumb|Bunchosia argentea thumb|Malpighia glabra thumb|Byrsonima sericea thumb|Hiptage benghalensis thumb|Tetrapterys phlomoides thumb|Tristellateia australasiae Rodzina siostrzana dla nadwodnikowatych (Elatinaceae), od których oddzieliła się ok. 94 miliony lat temu. Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016) Rodzina siostrzana dla nadwodnikowatych (Elatinaceae), wchodzi w skład obszernego rzędu malpigiowców (Malpighiales), należącego do kladu różowych w obrębie okrytonasiennych.
Wykaz rodzajów
Acmanthera Griseb. Acridocarpus Guill. & Perr. Adelphia W. R. Anderson Aenigmatanthera W. R. Anderson Alicia W. R. Anderson Amorimia W. R. Anderson Aspicarpa Rich. Aspidopterys A.Juss. Banisteriopsis C.B.Rob. ex Small Barnebya W.R.Anderson & B.Gates Blepharandra Griseb. Brachylophon Oliv. Bronwenia W. R. Anderson & C. Davis Bunchosia Rich. ex Kunth – mnichówka Burdachia Mart. ex A.Juss. Byrsonima Rich. ex Kunth – ozłoka Calcicola W. R. Anderson & C. Davis Callaeum Small Camarea A.St.-Hil. Carolus W.R.Anderson Caucanthus Forssk. Christianella W.R.Anderson Coleostachys A.Juss. Cordobia Nied. Cottsia Dubard & Dop Diacidia Griseb. Diaspis Nied. Dicella Griseb. Digoniopterys Arenes Dinemagonum A.Juss. Dinemandra A.Juss. Diplopterys A.Juss. Echinopterys A.Juss. Ectopopterys W.R.Anderson Excentradenia W.R.Anderson Flabellaria Cav. Flabellariopsis R.Wilczek Gallardoa Hicken Galphimia Cav. Gaudichaudia Kunth Glandonia Griseb. Heladena A.Juss. Henleophytum H.Karst. Heteropterys Kunth Hiptage Gaertn. Hiraea Jacq. Janusia A.Juss. Jubelina A.Juss. Lasiocarpus Liebm. Lophanthera A.Juss. Lophopterys A.Juss. Madagasikaria C. Davis Malpighia L. – malpigia Malpighiodes Nied. Mascagnia (Bertero ex DC.) Colla Mcvaughia W.R.Anderson Mezia Schwacke ex Nied. Microsteira Baker Mionandra Griseb. Niedenzuella W.R.Anderson Peixotoa A.Juss. Philgamia Baill. Psychopterys W. R. Anderson & S. Corso Pterandra A.Juss. Ptilochaeta Turcz. Rhynchophora Arenes Spachea A.Juss. Sphedamnocarpus Planch. ex Benth. Stigmaphyllon A.Juss. Tetrapterys Cav. Thryallis Mart. Triaspis Burch. Tricomaria Gillies ex Hook. & Arn. Tristellateia Thouars Verrucularia A.Juss.
Pozycja w systemach Reveala James L. Reveal w swym systemie z lat 90. XX wieku zaliczył malipigiowate do rzędu Vochysiales: gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Magnoliopsida Brongn., podklasa różowe (Rosidae Takht.), nadrząd Geranianae Thorne ex Reveal, rząd Vochysiales Dumort., podrząd Malpighiineae Engl., rodzina malpigiowate (Malpighiaceae Juss.).
W systemie z 2007 Reveal rodzinę umieścił w rzędzie wilczomleczowców Euphorbiales obejmującym znaczną część malpigiowców w ujęciu APWeb.
Przypisy
Linki zewnętrzne