thumb|Pomnik Karola Małłka w rodzinnym Brodowie w woj. warmińsko-mazurskim Karol Gustaw Małłek (ur. 18 marca 1898 w Brodowie, zm. 28 sierpnia 1969 w Krutyni) – działacz mazurski, pisarz, folklorysta, publicysta i nauczyciel. Pochodził z rodziny polskiej.

Życiorys mały|Grób na cmentarzu przy ul. Poprzecznej w Olsztynie Od 1904 do 1911 uczęszczał do szkoły podstawowej w Brodowie, po której ukończeniu pracował w gospodarstwie rodziców. Pod koniec I wojny światowej w 1917 został powołany do armii pruskiej do służby w kawalerii. Po odbyciu przeszkolenia przeniesiono go jednak do artylerii i wysłano na front zachodni, gdzie walczył w okolicach Verdun. Po zawieszeniu broni w 1918 uczestniczył w organizacji rad robotniczych w armii pruskiej (jako sympatyk Związku Spartakusa). Zdemobilizowany w 1919.

W latach 20. i 30. był nauczycielem i kierownikiem w różnych szkołach w Działdowie i okolicach, ukończył kilka kursów nauczycielskich. Był także działaczem ewangelickim (pełnił funkcje skarbnika Polsko-Mazurskiego Towarzystwa Ewangelickiego i sekretarza Oddziału Zrzeszenia Ewangelików Polskich w Działdowie). Prowadził także działalność oświatową wśród Mazurów. Od 1921 należał do Towarzystwa Przyjaciół Mazur. W 1922 został sekretarzem Związku Nauczycielstwa Polskiego Szkół Powszechnych. W 1931 pełnił funkcję sekretarza Związku Mazurów, a od kwietnia 1935 do wybuchu II wojny światowej był prezesem nowego ZM w Działdowie.

Współpracował z „Gazetą Mazurską” oraz „Kalendarzem dla Mazurów”. Publikował wiersze, artykuły, prace folklorystyczne i felietony.

W trakcie II wojny światowej ukrywał się pod Warszawą przed Gestapo jako Jan Michał Skoryna. Od 1942 do 1944 był robotnikiem w Warszawie. W 1943 reaktywował Związek Mazurów. W grudniu 1944 referował na posiedzeniu PKWN problemy mazurskie. Od marca do sierpnia 1945 pełnił funkcję przewodniczącego Powiatowej Rady Narodowej w Działdowie. W latach 1945–1948 był prezesem Instytutu Mazurskiego w Olsztynie. Był także dyrektorem Mazurskiego Uniwersytetu Ludowego w Rudziskach Pasymskich (w latach 1945–1950 i 1957–1960). Od 1950 do 1951 był pracownikiem Kuratorium Okręgu Szkolnego olsztyńskiego, następnie przeszedł na emeryturę.

W latach 1947–1950 był zastępcą członka Rady Naczelnej Polskiego Związku Zachodniego. Zasiadał również w Radzie Naczelnej TRZZ. Działał w PSL, PPS i PZPR (w 1950 pozbawiony członkostwa w partii, w 1956 przywrócony). Był radnym Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie i Olsztynie. Przez wiele lat zasiadał w Ogólnopolskim Komitecie Frontu Jedności Narodu.

Był członkiem Związku Literatów Polskich (od 1956), a także honorowym członkiem Ośrodka Badań Naukowych im. W. Kętrzyńskiego w Olsztynie (od 1966).

Od 1951 do 1957 mieszkał w Krutyni. Od 1960 do 1963 mieszkał w Olsztynie, a następnie do 1969 w Toruniu. Zmarł w Krutyni. Został pochowany na cmentarzu komunalnym w Olsztynie (kw. 13B rząd 5 grób 1/3).

Kurator Diecezji MazurskiejJanusz Małłek, Karol Małłek. Kościół ewangelicki a sprawa mazurska w latach czterdziestych i pięćdziesiątych XX wieku [w:] Od Prus do Mazur. Szkice z dziejów Prus, Pomorza, Warmii i Mazur, Dąbrówno 2016, s. 217-228 i delegat do Synodu Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w PRL.

Życie prywatne Był synem Wilhelma (1862–1937) i Henryki (Henrietty) Augusty z Mareńskich (1871–1963). Jego bracia (Edward i Robert M. Edward) byli aktywnymi działaczami ruchu mazurskiego.

Żonaty z Wilhelminą Aleksandrą z domu Piechą (1899–1988), z którą miał trzech synów – historyka, prof. Janusza Małłka, a także ks. ewangelickiego Ryszarda Małłka oraz nauczyciela Leopolda Małłka.

Publikacje Jutrznia mazurska na Gody, Mazurski śpiewnik regionalny, Plon. Dożynki na Mazurach, Wesele mazurskie, Z Mazur do Verdun – wspomnienia autora z okresu dzieciństwa, młodości oraz służby w wojsku pruskim pod koniec I wojny światowej (lata 1890–1919).

Książki (w nawiasie rok wydania) Jest dąb nad Mukrem (wspólnie z A. Jareckim, 1956) Opowieści znad mazurskiego Gangesu (1964) O dawnych zwyczajach ludowych (1966) Z Mazur do Verdun, 4 tomy (1967) Interludium mazurskie (1968) Z Mazur do podziemia (1970) Polskie są Mazury (1972) – pośmiertna nagroda „Polityki” w 1973 Jutrznia mazurska na gody i inne widowiska (1980) Dzienniki (1979–1980)

Nagrody i odznaczenia Przyznano mu nagrodę literacką Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie w 1956. Otrzymał także m.in. Order Sztandaru Pracy II klasy (1958), Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1956), Złoty Krzyż Zasługi (1938), odznakę ZNP (1960), Odznakę „Zasłużony dla Warmii i Mazur” (1961), Odznakę Tysiąclecia Państwa Polskiego (także w 1961), a także pośmiertnie nagrodę tygodnika „Polityka” (1979) oraz Medal Rodła (1988).

Upamiętnienie Od 1988 jego imię nosiły nagrody czasopisma „Warmia i Mazury” (wychodzącego do 1990). Także w 1988 postawiono jego pomnik w Brodowie, a w 1989 tablicę pamiątkową w Pieckach. Jego imieniem nazwano szkoły podstawowe w Krutyniu i Narzymiu, dąb nad Mukrem koło Zgonu, ulice w Działdowie, Olsztynie i Ostródzie, a także szlak turystyczny z Krutynia do leśniczówki Pranie.

Przypisy

Bibliografia Tadeusz Oracki, Słownik biograficzny Warmii, Mazur i Powiśla, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa 1983 Nota biograficzna w Leksykonie Kultury Warmii i Mazur

Kategoria:Członkowie Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu Kategoria:Członkowie Polskiej Partii Socjalistycznej (1944–1948) Kategoria:Członkowie Związku Literatów Polskich (Polska Rzeczpospolita Ludowa) Kategoria:Działacze polonijni Kategoria:Kuratorzy Diecezji Mazurskiej Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP Kategoria:Ludzie związani z Działdowem Kategoria:Ludzie związani z Ośrodkiem Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie Kategoria:Mazurzy Kategoria:Nauczyciele II Rzeczypospolitej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem Rodła Kategoria:Odznaczeni Odznaką 1000-lecia Państwa Polskiego Kategoria:Odznaczeni odznaką honorową „Zasłużony dla Warmii i Mazur” Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy II klasy Kategoria:Odznaczeni Złotą Odznaką ZNP Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Osoby pozbawione członkostwa w Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej Kategoria:Pisarze związani z Olsztynem Kategoria:Pisarze związani z Toruniem Kategoria:Pochowani na cmentarzu komunalnym w Olsztynie Kategoria:Polacy – żołnierze Armii Cesarstwa Niemieckiego w I wojnie światowej Kategoria:Politycy Polskiego Stronnictwa Ludowego (1945–1949) Kategoria:Polscy folkloryści Kategoria:Polscy pisarze współcześni Kategoria:Polscy prozaicy XX wieku Kategoria:Polscy publicyści Kategoria:Protestantyzm na Mazurach Kategoria:Przewodniczący Prezydiów Powiatowych Rad Narodowych Kategoria:Radni Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie Kategoria:Radni Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie Kategoria:Urodzeni w 1898 Kategoria:Zmarli w 1969