thumb|500px| Ateizm państwowy – oficjalne promowanie ateizmu przez władze państwowe, często połączone z czynną walką z praktykami religijnymi i samą religią„Welcome to North Korea” Peter Tetteroo, Raymond Feddema Protest for Religious Rights in the USSR: Characteristics and Consequences, David Kowalewski, Russian Review, Vol. 39, No. 4 (Oct., 1980), s. 426–441, Blackwell Publishing on behalf of The Editors and Board of Trustees of the Russian Review.. Ateizm państwowy został wprowadzony w państwach komunistycznych, takich jak ZSRR, Albania, Chińska Republika Ludowa, Korea Północna, Kambodża, Mongolia i Kuba. Władze tych państw postrzegały lub postrzegają ateizm jako nierozerwalną część komunistycznej ideologii materialistycznej. Próby promowania ateizmu i zwalczania religii podejmowano również w czasie rewolucji francuskiej i w rewolucyjnym Meksyku. Konsekwencje ateizmu państwowego przejawiały się czynną i najczęściej brutalną wrogością wobec religii, prześladowaniem instytucji religijnych, przywódców i wyznawców. Długą historię związaną z ateizmem zaprowadzanym przez państwo miał Związek Radziecki (gosateizm, czyli wyraz „ateizm państwowy” po rosyjsku Greeley, Andrew M. 2003. Religion in Europe at the end of the second millennium: a sociological profile. New Brunswick, N.J.: Transaction Publishers.), gdzie nazywano go naukowym ateizmem. Praktyka ta była szczególnie nasilona w okresie stalinizmu By Pospielovsky, Dimitry, 1935- The Orthodox Church in the History of Russia Published 1998. St Vladimir’s Seminary Press, 413 pages, page 257. Miner, Steven Merritt. 2003. Stalin’s holy war religion, nationalism, and alliance politics, 1941-1945. Chapel Hill: University of North Carolina Press. Page 70. Davies, Norman. 1996. Europe: a history. Oxford: Oxford University Press. Page 962.. ZSRR narzucał ateizm państwowy w szerokim obszarze swoich wpływów (bloku wschodnim), wliczając w to miejsca takie jak Azja Centralna Pipes, Daniel. 1989. The long shadow: culture and politics in the Middle East. New Brunswick, U.S.A.: Transaction Publishers. Page 55..
Jedynym państwem, które oficjalnie zakazało praktyk religijnych, była Albania pod rządami Envera Hodży. Państwo promowało ateizm i zwalczało religie także w okresie PRL-u Wolak, Arthur J. 2004. Forced out: the fate of Polish Jewry in Communist Poland. Tucson, Ariz: Fenestra Books. Page 104..
Rewolucja francuska thumb|Zwolennicy Kultu Rozumu przejmują katedrę w Strasburgu i przekształcają ją w „” W czasie rewolucji francuskiej część jej uczestników uważała, że nowa Francja powinna być państwem ateistycznymMcGrath Alister E., The Twilight of Atheism: The Rise and Fall of Disbelief in the Modern World, Doubleday Religious Publishing Group, 2007.. Był to efekt poglądów krytycznych wobec religii, w szczególności chrześcijaństwa. Zdaniem niektórych rewolucjonistów, takich jak Anacharsis Cloots, wiara była reliktem starych czasów i wobec rozwoju nauki przestała być potrzebna. Innym zwolennikiem ateizmu i walki z religią był radykalny działacz rewolucyjny Jacques-René Hébert. Był on jednym z promotorów ateistycznego Kultu Rozumu. W wyniku między innymi jego działalności kult ten został ogłoszony przez rząd republikański oficjalnym wyznaniem państwowymFremont-Barnes, Gregory, Encyclopedia of the Age of Political Revolutions and New Ideologies, 1760–1815, Greenwood Publishing Group, 2007.. Później jednak wycofano się z tego i za obowiązujący uznano deistyczny Kult Istoty Najwyższej, czym odżegnano się od ateizmu państwowego. Jednak po upadku Robespierre’a nastąpił powrót do „religii cywilnej”, co według jednego z komisarzy Dyrektoriatu oznaczało, że prawo jest religią cywilną. W 1795 roku Boissy D’Anglas stwierdził, że religia powinna zniknąć, gdyż ogłupia ludzi. Od 1797 roku przeprowadzana była administracyjnie. Według profesora Jean de Viguerie w 1799 roku we Francji istniała już tylko „religia świecka”, w której panował kult narodu, prawa, wolności, natury, rozumu i innych abstrakcji, które stały się bożyszczamiPraca Zbiorowa.(2015). Czarna Księga Rewolucji Francuskiej. Wydawnictwo Dąbrówki, i Wydawnictwo AA s.c. s. 264–265..
W czasie rewolucji przeprowadzono zakrojoną na szeroką skalę kampanię, której celem była dechrystianizacja. Przejawiała się ona w usuwaniu i niszczeniu obiektów kultu, próbie podporządkowania kleru władzy, zamykaniu kościołów lub zamienianiu ich na Świątynie RozumuTallet Frank, Religion, Society and Politics in France Since 1789, Continuum International Publishing, 1991.Spielvogel Jackson, Western Civilization: Combined Volume, Thomson Wadsworth, 2005.. Działania te doprowadziły do reakcji ze strony katolików i rojalistów, których najbardziej znanym wystąpieniem była rewolta w Wandei. Zdaniem części historyków tłumienie tego buntu przez siły republikańskie było pierwszym ludobójstwem w nowożytnej historii. Są jednak historycy, którzy odrzucają taką interpretację faktów.
Próba przymusowej ateizacji Francji trwała przez całą rewolucję francuską z wyjątkiem krótkiego okresu Kultu Istoty Najwyższej, proces ten jest uważany za ważny ze względu na wpływ jaki miał na późniejszych zwolenników i ideologów ateizmu. Chodzi tu między innymi o Ludwiga FeuerbachaLuo Zhufeng, Religion Under Socialism in China, M.E. Sharpe, 1991., którego poglądami inspirowali się Marks, Engels i Freud.
Religia w krajach socjalistycznych Władze komunistyczne określały lojalność wobec państwa w sposób, który życie religijne mógł ograniczać bądź go zakazywać. Wierni uznawali władze, które były niezależne od władz państwowych, co było naturalnym pretekstem do zakazywania praktyk i tłumienia religii. Reżim mógł np. twierdzić, że żydzi są lojalni wobec Izraela, katolicy – Watykanu, buddyści w Tybecie – wobec Dalajlamy, i do tak postawionej tezy dobierać odpowiednie zarzuty dotyczące podburzania obywateli wobec władzy. Dodatkowo konflikt zaostrzał fakt nierzadkiej sprzeczności zasad wiary z reżimowymi regulacjami prawnymi.
Komunistyczna Albania Albania pod rządami Envera Hodży zdeklarowała się jako państwo ateistyczne Sang M. Lee writes that Albania was „[o]fficially an atheist state under Hoxha...” Restructuring Albanian Business Education Infrastructure August 2000 (Accessed 6 June 2007). i była nim w latach 1967–1991 Representations of Place: Albania, Derek R. Hall, The Geographical Journal, Vol. 165, No. 2, The Changing Meaning of Place in Post-Socialist Eastern Europe: Commodification, Perception and Environment (Jul., 1999), s. 161–172, Blackwell Publishing on behalf of The Royal Geographical Society (with the Institute of British Geographers).. Tendencje reżimu do narzucenia ateizmu przybrały formy ekstremalne, z racji tego że religie identyfikowane były jako import obcej kultury i całkowicie zakazane. Polityka ta była zasadniczo stosowana i obejmowała obszar obecnego państwa albańskiego, prowadząc ku społeczeństwu w którym większość stanowią ludzie nie identyfikujący się z żadną religią.
Reforma rolna z sierpnia 1945 r. znacjonalizowała większość własności należącej do instytucji religijnych, wliczając w to posiadłości monasterów, klasztorów i diecezji. Do maja 1967 r. instytucje religijne zrzekły się wszystkich 2169 kościołów, meczetów i kapliczek. Wiele z nich zamieniono na młodzieżowe domy kultury. Wielu muzułmańskich imamów oraz duchownych obrządku wschodniego wyparło się swojej „pasożytniczej” przeszłości. Uwięziono co najmniej 200 kleryków różnych wyznań, podczas gdy pozostałych zmuszono do szukania pracy w rolnictwie lub przemyśle. Miesięcznik literacki Nëndori, relacjonując jedno z wydarzeń donosił, iż młodzież stworzyła „pierwszy ateistyczny naród na świecie”. Od 1967 r. do końca istnienia komunizmu w Albanii praktyki religijne były zakazane, a kraj oficjalnie proklamował ateizm, czyniąc tym samym precedens w historii. Albańczycy dorastający w tym okresie nigdy nie byli nauczani religii i jako dorośli zostali agnostykami lub ateistami.
Jako nietknięte represjami pozostawiono stare, wiejskie, nieinstytucjonalne praktyki pogańskie, które państwo identyfikowało z kulturą narodową. W rezultacie, obecne państwo albańskie przywróciło do życia niektóre pogańskie święta, takie jak np. księżycowe Święto Wiosny (alb. Dita e Verës), obchodzone 14 marca w mieście Elbasan, będące jednocześnie świętem państwowym.
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich
mały|Okładka Bezbożnika przy pracy z 1929 ukazująca trzech bogów islamu, chrześcijaństwa i judaizmu niszczonych przez gospodarczy plan V-letni. thumb|Sobór Chrystusa Zbawiciela w Moskwie podczas wysadzania w 1931 roku Ateizm państwowy, znany był w ZSRR jako gosateizmProtest for Religious Rights in the USSR: Characteristics and Consequences, David Kowalewski, Russian Review, Vol. 39, No. 4 (Oct., 1980), s. 426–441, Blackwell Publishing on behalf of The Editors and Board of Trustees of the Russian Review. i opierał się na ideologii marksizmu-leninizmu. Przez analogię do pojęcia „naukowy komunizm” ukuty został termin „naukowy ateizm” (), który był wykładany jako przedmiot akademicki na uczelniach ZSRR. Teoretyczną podstawą naukowego komunizmu stała się filozofia marksistowsko-leninowska. Włodzimierz Lenin, twórca państwa radzieckiego, twierdził: Religia to opium ludu. (...) Współczesny uświadomiony robotnik, wychowany przez wielki przemysł fabryczny, oświecony życiem miejskim, odrzuca z pogardą przesądy religijne, pozostawia niebo klechom i burżuazyjnym bigotom, zdobywając sobie lepsze życie tu, na ziemi. Współczesny proletariat staje po stronie socjalizmu, który wprzęga naukę do walki z religijnym otumanieniem i uwalnia robotnika od wiary w życie pozagrobowe przez to, że jednoczy go do rzeczywistej walki o lepsze życie na ziemi. (...) Całkowity rozdział Kościoła od państwa oto żądanie, jakie stawia socjalistyczny proletariat współczesnemu państwu i współczesnemu KościołowiWłodzimierz Lenin, „Socjalizm a religia”, gazeta „Nowaja Źyzń” nr 28, 05-12-1905..
Marksizm-leninizm konsekwentnie opowiadał się za kontrolą, ograniczaniem i ostateczną eliminacją wierzeń religijnych. W ciągu roku od wybuchu rewolucji państwo znacjonalizowało cały majątek kościelny, wliczając w to także kościoły. W latach 1922–1926 podobny los podzieliło 28 prawosławnych Cerkwi. Komuniści zabili ponad 1200 księży, znacznie większą liczbę postawiono w stan oskarżeniaCountry Studies: Russia-The Russian Orthodox Church U.S. Library of Congress, Accessed Apr. 3, 2008.Russian History Encyclopedia: League of The Militant Godless ..
W latach 20. i 30. XX w. organizacje takie jak Związek Wojujących Bezbożników (ros. Союз воинствующих безбожников) wyśmiewały religię i prześladowały wierzących Daniel Peris, „The 1929 Congress of the Godless – Soviet Studies”, Vol. 43, No. 4 (1991), s. 711–732; Taylor & Francis, Ltd.. Ateizm był propagowany w szkołach, w środkach masowego przekazu oraz organizacjach komunistycznych, takich jak np. Pionierzy. Choć Lenin wprowadził w ZSRR kalendarz gregoriański, to kolejne starania w kierunku zwiększenia wydajności pracy, wraz z reorganizacją tygodnia i wprowadzeniem sowieckiego kalendarza rewolucyjnego, miały ten efekt uboczny, że „wolne rzadko wypadało w niedzielę”.
Chociaż prześladowano wszystkie religie, to starania reżimu aby wykorzenić je całkowicie różniły się jeżeli chodzi o okresy, a także tym, którego wyznania konkretnie dotyczyły. Polityka taka skutkowała stałym wzrostem wpływów władzy w społeczeństwie. Ponadto prześladowania miały różne natężenie jeśli chodzi o narodowość.
Zamknięto większość seminariów, zakazano publikacji o charakterze religijnym. Rosyjska Cerkiew Prawosławna, która przed I wojną światową miała 54 000 parafii, do 1940 r. zredukowana została do 500.
Chińska Republika Ludowa Powstała w 1949 r. Chińska Republika Ludowa od początku swojego istnienia utrzymywała wrogi stosunek do religii. Była ona postrzegana jako symbol feudalizmu i obcego kolonializmu. Miejsca kultu, wliczając w to świątynie, meczety i kościoły zamieniono na obiekty użytku świeckiego.