Wybory do Sejmu Litwy Środkowej odbyły się 8 stycznia 1922 roku. Głosujący wybierali 106 posłów.
Wybory zarządził 30 listopada 1921 gen. Lucjan Żeligowski. Odbyły się one w dziesięciu okręgach wyborczych według ordynacji z 1 grudnia 1921 roku wprowadzonej dekretem prezesa Tymczasowej Komisji Rządzącej, wzorowanej na ordynacji ogłoszonej przez Żeligowskiego 28 listopada 1920 rokuDziennik Urzędowy Tymczasowej Komisji Rządzącej 1920.11.28 R.1 nr 4. Prawo głosowania mieli obywatele, którzy ukończyli 21 lat, urodzili się na Wileńszczyźnie i mieszkali na niej co najmniej przez pięć lat przed 1914 rokiem. W trakcie wyborów porządku w lokalach wyborczych mieli pilnować nie policjanci ani wojsko, tylko Związek Bezpieczeństwa Kraju (ZBK). Miało to uchronić organizatorów wyborów przed zarzutem wywierania nacisku na wyborców. W dniu wyborów wyprowadzono także z Wilna wojsko tam stacjonująceA. Srebrakowski, Sejm Wileński 1922 roku. Idea i jej realizacja, Wrocław 1993, s. 77.
Sytuacja polityczna przed wyborami Siły polityczne działające na terenie Litwy Środkowej dzieliły się na dwa obozy. Pierwszy dążył do udziału w wyborach i do zapewnienia jak największej frekwencji. Do tych środowisk należały przede wszystkim partie polskie oraz białoruski „Związek Krajowy”. Partie litewskie, żydowskie i część partii białoruskich zbojkotowały wybory. Nieliczna mniejszość rosyjska wystawiła w wyborach jedną listę w okręgu brasławskim. Inne mniejszości były raczej neutralne.
Okręgi wyborcze NumerObszarGminyLiczba posłów1Szyrwintywybory nie odbyły sięDuksztyczęściowo, Giedrojcie, Giełwany, Janiszki, Kukuciszki, Łyngmiany, Malaty, Muśniki, Owanta, Szyrwinty–2ŚwięcianyDaugieliszki, Janiszki, Kiemieliszki, Łyngmiany, Łyntupy, Michałowo, Nowe Święciany, Święciany, Zabłociszki, Żukojnie113KomajeDubatówka, Jasiew, Kobylnik, Komaje, Kukuciszki, Mielegiany, Szemetowszczyzna, Świr, Twerecz, Wiszniew, Wojstom, Zanarocze84OszmianaBienica, Dziewieniszki, Graużyszki, Holszany, Krewo, Kucewicze, Oszmiana, Polany, Smorgonie, Soły115TrokiLandwarowo, Merecz, Olkieniki, Orany, Rudziszki, Troki (gmina wiejska), Troki66Wysoki DwórButrymańce, Daugi, Hanuszyszki, Jewie, Merecz, Niedzingi, Olkieniki, Orany, Stokliszki, Sumiliszki, Wysoki Dwór–7Wilno PółnocBystrzyca, Mejszagoła, Mickuny, Niemenczyn, Podbrzezie, Rzesza88Wilno PołudnieRudomino, Rukojnie, Soleczniki, Szumsk, Turgiele, Worniany109Wilno – miastoWilno1810LidaBielica, Bieniakonie, Dokudowo, Ejszyszki, Honczary, Lida (gmina wiejska), Lida, Poleckiszki, Raduń, Żyrmuny1211WasiliszkiLack, Lebioda, Myto, Nowy Dwór, Orla, Ostryna, Różanka, Sobakińce, Szczuczyn, Tarnowo, Wasiliszki, Zabłoć, Żołudek1312BrasławBrasław, Dryświaty, Dukszty, Opsa, Plusy, Rymszany, Słobódka, Smołwy, Widze9 źródło
Przebieg wyborów
Głosowanie przebiegało spokojnie. Wybory odbywały się w komisjach o zróżnicowanym tle narodowościowym. Niższa frekwencja mogła wynikać z faktu, że lokale wyborcze były zlokalizowano często w odległości kilku kilometrów od wsi i były zorganizowane w chatach chłopskich. Wybory odbywały się w styczniu - w warunkach pogodowych silnego mrozu. W wyborach mężczyźni i kobiety głosowały na równi, jednak w praktyce włościanki często zostawały w domu opiekując się dziećmi. Incydenty wyborcze były nieliczne. W Oszmianie aresztowano jedną osobę próbującą agitować w lokalu wyborczym. Podobne zajścia miały miejsce w obwodzie wielbutowskim w gminie Graużyskiej.
Wyniki wyborów i frekwencja
Wyniki 400x300pxListaGłosy w miastachGłosy na wsiSuma głosów % głosówMandatyPolski Centralny Komitet Wyborczy39.28750.34289.62936,29%40Rady Ludowe2.08557.43359.51824,10%29Polskie Stronnictwo Ludowe1.66722.70524.3729,87%12Blok Demokratyczny43419.73220.1578,16%9Polski Związek Ludowy „Odrodzenie”74521.26822.0138,91%7Listy Lokalne3.00118.26421.2658,61%6Polska Partia Socjalistyczna Litwy i Białorusi5.451605.5112,23%2Polski Demokratyczny Komitet Wyborczy2.5582552.8131,14%1Związek Krajowy (Białoruskie Stronnictwo Ludowe)101.7021.7120,69%0źródło55.238191.761246.990100%106 Największy sukces w wyborach odniosła lista Polskiego Centralnego Komitetu Wyborczego, która grupowała stronnictwa silnie powiązane z ogólnopolskim obozem endeckim i chadeckim, opowiadająca się za bezwarunkową i szybką inkorporacją regionu w skład RP, bez żadnej autonomii lokalnej dla Białorusinów i Litwinów. Posłowie z tej listy zasiedli w klubie Zespołu Stronnictw i Ugrupowań Narodowych. Na drugim miejscu uplasowały się Rady Ludowe z 29 wybranymi parlamentarzystami. Kolejne miejsca zajęła lista Polskiego Stronnictwa Ludowego (związana z PSL „Piast”) – 12 miejsc, Blok Demokratyczny (koalicja autonomistów i federalistów startująca w Lidzie i Wasiliszkach) – 9 miejsc, Polski Związek Ludowy „Odrodzenie-Wyzwolenie” (związany z PSL „Wyzwoleniem”) – 7, Listy Lokalne (startujące w Brasławiu) – 6, PPS Litwy i Białorusi (autonomiczna część Polskiej Partii Socjalistycznej) – 2, Polski Demokratyczny Komitet Wyborczy – 1 miejsce. Żadnych mandatów nie udało się zdobyć białoruskiemu Związkowi Krajowemu.
Frekwencja Frekwencja wyniosła 64,35% – największa była w okręgu Wilno Północ (78,85%), najmniejsza w Komajach – 52,36% i samym Wilnie (ze względu na bojkot ludności żydowskiej) – 54,80%.
Wśród Polaków głosowało 80,8% uprawnionych, Litwinów poszło do urn jedynie 8,2%, Żydów 15,3%, a Białorusini stawili się do urn w niecałej połowie – 41%.
Wybrani posłowie
W Sejmie Litwy Środkowej posłowie należeli do następujących klubów: 300x300pxKlubLiczba posłówZespół Stronnictw i Ugrupowań Narodowych43Rady Ludowe27Polskie Stronnictwo Ludowe Ziemi Wileńskiej13Grupa Włościańska7Związek Ludowy „Odrodzenie-Wyzwolenie”6Stronnictwo Demokratyczne4Związek Ludowy Odrodzenie3Polska Partia Socjalistyczna Litwy i Białorusi3źródło106
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Litwa Środkowa Litwa Środkowa Litwa Środkowa Kategoria:1922 w Europie